2012 жыл, 14-чю апрель 3
Интернет-версия: zaman.smikbr.ru
КОНЦЕРТ
Жамауат Мухтарны багъасын чыгъаргъанды
Озгъан орта кюн Къулийланы Къайсын атлы Малкъар къырал драма театрда белгили этнохореограф, балетмейстер Къудайланы Мухтарны туугъан кюнюне аталгъан концерт болгъанды. Анга 10-чу апрельде 74 жыл толгъанды. Ол кеси, жарсыугъа, саулугъу осалгъа айланнганы себепли байрам ингирге келалмагъанды. Аны «Эльбрусоид» фонд бла Элбрус посёлканы администрациясыны таматасы Курданланы Юзейир къурагъандыла.
«Къудайланы Мухтар» десек, ол сагъат кёз аллыбызгъа буруннгу къарачай-малкъар тепсеуле, аякъ алгъан жашчыкъла, сюзюлюп баргъан къызчыкъла келедиле. Ол, арымай – талмай, бир талай жылны ичинде жыйгъан макъамланы эшитип, кийимлени кёрюп, озай, голлу, хардар, гюппе деген сёзлеге энди биз да, юйренчек болуп, аланы магъаналарын, къайдан чыкъгъанларын билген биз аны хайырындан.
Битеу да тюрк дунияда окъуна Мухтарча уллу ишни бардыргъан, 16 китап чыгъаргъан алим болмагъанды. Ол къадар материалны хореограф, системагъа келтирип, анализ этип, бизни буруннгу тепсеулерибизни битеу дуниягъа билдиргенди. Балетмейстерни ол къадар ишине намыс бере, анга «КъМР-ни искусстволарыны сыйлы къуллукъчусу», «КЧР-ни культурасыны сыйлы къуллукъчусу» деген атла аталгъандыла. «Алтын барс» деген халкъ саугъагъа да тийишли болгъанды. Мухтар кеси айтханнга кёре, ол саугъа аны чыгъармачылыкъ жашауунда бек багъалыды. Бу шартланы концертде аны бардыргъанла Созайланы Илияс бла Гергъокъаланы Халимат да айтхандыла.
Сахнаны жанында экранлада уа «Балкария» фольклор-этнография къырал тепсеу ансамбльни 1990 жыллада алыннган концертлерин кёргюзтгенлери къараучугъа болмагъанча хычыуун эди. Ансамбльни биринчи къаууму – чёрчек жашла бла субай, фахмулу къызла, жокъду деп тургъан тепсеулерибизни бийик искусствогъа жетдирип, дуниягъа туура этгендиле. Аланы кёллендирген, къанатла битдирген да Мухтар эди. Профессионал тепсеучюле анга ийнанып, ышанып, жашланы, къызланы юйретгендиле, меценатла, шуёхлары иш хакъ берип, кереклерин тапдырып тургъандыла.
«Балкарияны», халкъыбызны да ол чексиз къууанчлы кезиуюню юсюнден ариу, шатык айтылгъан эди Къудай улугъа аталгъан ингирде. Концертни аллында аны Созайланы Илияс окъуп, экранда суратла бир бирин алышханда, сёзсюз, залда къайсы бирибиз да ёхтемленмей къалмагъанбыз. Ол ариу, ёхтем, керти да сёзлени жазгъан Табаксойланы Мухтар да энчи махтаугъа тийишлиди. Ингирни сценарийин жазгъан Герийланы Асият не жумуш бла да кимни аллына барсала да, угъай деген болмагъанын уллу ыразылыкъ бла билдиргенди. Ол шарт Къудай улугъа берилген хурметни, сыйны кёргюзтеди.
Жыйылгъан жамауат да, бу ингирни магъаналылыгъын толу сезип, халкъ адамы Мухтарны къыйынын сагъыннганлары сайын, анга сюймекликни къызыу къарсла бла билдирип тургъанды. Ингирге къатышхан коллективлени барына да Къудай улуну салгъан къыйынын да чертгендиле. Озгъан ёмюрню 60-чы жылларындан башлап, таулу эллеге жюрюп, жаш тёлюню тепсерге юйретгенди.
«Балкарияны» къурагъанында да, ол жашла, къызла эдиле ансамбльни ёзеги. Концертде да «Балкария» ансамбль Мухтар салгъан, жыйгъан тепсеулени - асланбийни, хардарны, абезехни - кёргюзтгенди. Биринчи жылладача болмай, тепсеуле иги да тюрленнген эселе да, къараучу хар бирине жарыкъ тюбегенди.
«Асса» сабий тепсеу ансамбльни да Мухтар таматаланы ызларындан келирле деген акъыл бла къурагъан эди. Кёпле келгендиле андан «Балкариягъа». Энди уа ол «юлгюлю» деген сыйлы даражагъа да жетгенди. Сотталаны Къаншауну башчылыгъы бла ол да буруннгу тепсеулени, башхаланы да салгъанлай турады. Элбрус, Черек районлада да Къудай улуну сохталары кёпден-кёп бола баргъандыла. Огъары Малкъарны, Элбрус посёлканы, Тырныауузну Культура дворецини «Салам» юлюгюлю тепсеу ансамбльлеге, башхалагъа да барды къыйыны Мухтарны. Ингирде уа Огъары Малкъарны 1-чи номерли школуну ансамбли бла «Салам» тепсегендиле. «Эльбрусоидде» да аны башчылыгъы бла юч къауум къуралгъанды. Концертде аланы солистлери Элекуланы Нур-Мухамет бла Этчеланы Дарина фахмуларын кёргюзтгендиле.
Той баргъан жерде жырсыз да болмайды. Хар замандача, Тёппеланы Алим, Газаланы Алим, Жашууланы Башир концертге къууат бергендиле. Эрттеден бери тансыкъ болуп тургъан къарачайлы жырчы Ёзденланы Сафар сахнагъа чыкъгъанында, зал анга тансыкъ къарсла бла тюбегенди. Концертни бардыргъанла аны видеосун Мухтарны кесине кёргюзтюрге айтхандыла.
Дагъыда театрны фойесинде Къудай улуну алгъышларгъа, анга ыразылыгъын билдирирге сюйгенлеге деп камерала болгъанын билдирип тургъандыла. Балетмейстерни сохталары, тизилип, устазларына ариу, ыспас, кёлюн кётюрюр сёзле айтханларын кёрюрге боллукъ эди. Ингирде ахшы хапар да билдиргендиле. Шауаланы Аминат башчылыкъ этген «Китап» къырал культура ара эм дизайнер Таппасханланы Аминатны кючлери бла Къудайланы Мухтарны «Культурное наследие карачаевцев и балкарцев» деген жангы китабы чыкъгъанын. Сора балетмейстерни, хореографны да алгъышларгъа сюйгенле асыры кёпден, бир концертни программасына сыйынмай, Элбрусда 14-чю апрельде дагъыда концерт боллукъду.
САРАККУЛАНЫ Асият.
если хочешь обвинить человека, прежде найди ему семьдесят оправданий ©