Майны 5-де Эльбрусоидни Къарачай шахарда Представительствосунда ?Нарт эпосну къарачай ?малкъар миллетни тарихинде, культурасында, литературасында магъанасы? деген темагъа аталгъан эришиу (конкурс чтецов) ётерикди.





Эришиуге къошулгъан студентле, сохтала нарт эпосдан назмуланы азбар айтырыкъдыла, соруулагъа джууабла берликдиле.
Сиз а уа не билесиз нарт эпосну юсюнден?

эришиу (конкурс чтецов) ётерикди.
Кесим назму окъургъа алай кючлю болмасамда, къараргъа уа келликме.

ЭльбаКарач аперимчикле.....

къалгъанла уа къалай ётдюрлюктюле ол сыйлы, белгили кюнню?

Келигиз, барыбызда бирге сагъыш этейик, къаллай соруула берирге боллукъду студентлеге, сохталагъа Нарт эпосну юсюнден?

Девушка Гор
вопросы такие на которые они смогут ответить?
назовите главного кузнеца нартов, и имена его сына и внука, какой цикл они образуют в нартсокм эпосе
цикл о каких героях является основным ядром Нартского эпоса?
или не такие вопросы?

Къарачайлыла бла малкъарлыланы буруннгулу фольклор чыгъармаларына нарт эпос, миф эм джашау-турмуш поэзия саналадыла. Къарачай-Малкъар нарт джырла бла таурухла Кавказ халкълада джюрюген нарт эпосну бир энчи миллет бутагъыдыла. Аланы, сюжетлерине кёре, быллай къауумлагъа юлеширге боллукъду:
1.Нартланы джашау джоллары:
а)Ёрюзмек бла Сатанайны юслеринден таурухла бла джырла;
б)Сосурукъну юсюнден таурухла бла джырла.
2.Тукъум тамырлары:
а)Дебет-Алауган-Къарашауай;
б)Ачей улу Ачемез
3.Эпосда атлары аз сагъынылгъан нартлагъа аталгъан таурухла бла джырла (Созукку,Рачыкъау,Шырдан,Нёгер,Ачы тилли Гяляхсыртан,Чюерди ...)
4.Нарт тукъум къалай юзюлгенине аталгъан таурухла бла джырла.
Къарачай-Малкъар нарт таурухла халкъ аузунда назму бла,къара сёз бла не да экиси да къатыш айтылыб джюрюгендиле.
Ёрюзмек бла Сатанай малкъар-къарачай нарт эпосну ёзегидиле дерге боллукъду. Нартланы тамырлары бу экисинден башланадыла:

Ол Сатанай болгъанд нартланы анасы,
Ёрюзмек да болуб нарт аскерни атасы.

Faida

Faida

Iman inside
Тюз билгенсе, алай а соруула къарачай-малкъар тилде болургъа керекдиле.

Девушка Гор
Iman inside

Faida, иги сорууладыла
Iman inside, сорууларынгы ана тилибизге кёчюрсенг а

Мен да бир къауум соруу къошайым (жууапларында тюрлю-тюрлю вариантлары болургъа боллукъдула, мен кеси билгенлерими жазайым):

Нарт аскерни атасы ким болгъанды?

1. Дебет
2. Ёрюзмек
З. Сосрукъ
4. Алауган
5. Къарашауай
6. Ачемез

Нарт халкъы къайсы тауланы араларында жашагъандыла?

1. Къазман тay
2. Тихтен тау
3. Дых тау
4. Алф тау
5. Кёсе тау
6. Минги тay

Юлгюге бу тизгинлени окъургъа боллукъду:

Нарт халкъ батыр бола келгенди,
Эмегенле бла суулары сюзюлмегенди.
Минги тay бла Къазман тауну арасында,
Тургъандыла къыркъ сууланы жагъаларында.

Ёрюзмек Къызыл Фукну хорлар ючюн, къуртха анга юч амал юйретгенди. Биз тёртсюсюн айтайыкъ, къайсы артыкъды?

1. Ёрюзмекни биргесине Фукну 9 тамгъалы жюзюгю болса.
2. Кёкден тюшген жулдузну кесегинден къамасы болса.
3. Фукну бек алгъа сакъалындан тутса.
4. Фукну къаласын сакълагьан 9 сюлесинни терилеринден тон этип
кийсе.

Нарт эпосда Алмостула кимни сабийлеринден жайылгъандыла?

1. Дебетни
2. Ёрюзмекни
3. Сосрукъну
4. Алауганны
5. Къарашауайны
6. Ачемезни

Нартла "Голлу" байрамгъа жыйылгъанларын кёрюп, шайтанланы да ары барлыкълары келди, алай алагъа эркинлик алыргъа керек эди. Ала ол эркинликни кимден алгъандыла?

1. Дебет
2. Ёрюзмек
3. Элия
4. Апсаты
5. Сибилчи
6. Ачемез

Юлгю:
Шайтанла тейриси Элиягъа келгенди
"Голлугъа" бизни да къой", - деп тилегенди
Элия анга ыразылыкъ бергенди.
Шайтан, жин да къалмай алайгъа жетгенди.

Къайсы уллу сууну аты нарт таурухлада терк-терк къайтарылады? (сууланы атларын орусча окъуп, оюннга къатышханла уа тюз жууап берир ючюн аланы ана тилге кёчюрюрге боллукъдула).

1. Лена
2. Нева
З. Дон
4. Волга - Адил(ь), Адыл, Идил(ь), Эдил, Итил(ь)
5. Терек
6. Черек

Девушка Гор
Фать, тамбла да къошарма бир къауум соруу... кетдим Ёзденланы Таусолтан саугъагъа берген "Нарты" деген китапны окъургъа (керек боллугъун билип берген кибик эди)

мираж
Сау бол, Зем. Сенича ана тилин сюйген адамланы кёрсем, джюрегим бир бек къууанады.

мираж
Аперим сеннге)

Девушка Гор
Faida

бир къауум соруу къошайым...

Бу тауладан къайсы тауну аты нарт таурухлада тюбемейди?

1. Къазман тау (Казбек)
2. Тихтен тау (Гора в КБР)
3. Дых тау (Гора в КБР)
4. Алф тау (эпический топоним)
5. Кёсе тау (эпический топоним)
6. Минги тау (Эльбрус)
Тюз жууап - барысы да тюбейдиле

"Голлу" байрамда нарт жигитле биришер жумушну толтурадыла. Алай биз ажашып бирини жумушун бирине жазгъанбыз, халатыбызны тюзетигиз...

1. Нарт Алауган къазан асды.
2. Къарашауай кёрюк басды.
3. Нарт Ёрюзмек от келтирди.
4. Нарт Сосрукь буу ёлтюрдю.

Усхуртук элден чыгъып барабыз
Ойра, рирара, ой!
Нарт Ёрюзмек а аллыбыздады,
Ойра, рирара, ой!
Аны ёхтемлиги барыбыздады,
Ойра, рирара, ой!
Аны жюреги къаныбыздады,
Ойра, рирара, ой!

Бу тизгинле къайсы нарт жырдандыла?

1. Элия.
2. Жортуулдан къайтыу.
3. Доммай ууда.
4. Нарт темирчи дебетни жыры.
5. Сосурукъну жыры.

Нартла бла НЕЛЕНИ араларында кюреш тохташмагъанды, нарт Дебет ташдан темирни айырып, сауут этгинчи?

1. Харрала.
2. Маррала.
3. Жаррала.
4. Къаррала.
5. Заррала

Юлгю: Дебет нарт Кюн Тейрини къусханын билип, ташдан темирни айырып сауут этгенден сора, нартла харраланы жер юсюнден думп этгендиле. (Харрала адамлагъа ушайыракъ, уллу, бек эриши, къызыл тюклюле болуп, хар затны да айырмай ашагъандыла).

Бу сорууну уа билликдиле...

Кюндю аны атасы,
Айды аны тапхан татлы анасы.
Айдан аны Тенгиз Тейри урлагъанды,
Аны аты Cуу Желмаууз болгъанды - бу тизгинле къайсы таурухда тюбейдиле?

1. Сосурукъну туугъаны.
2. Cуу Желмауузну тасхасы
3. Эмеген къатынны жашы.
4. Ариу Сатанай.
5. Ёрюзмекни туугъаны.

Нартла отсуз къалгъанда, къайсы нарт батыр алып келгенди тону?

1. Ёрюзмек.
2. Дебет.
3. Сосурукъ.
4. Алауган.
5. Къарашауай.

Бу тукъумла таулулада жюрюген тукъумладыла, аланы кёбюсю нарт таурухлада да тюбейдиле. Быланы ичинде нарт таурухлада тюбемеген тукъум а бармыды?

1.Усхуртуклары.
2. Аликлары.
3. Рачикъаулары.
4. Индилары.
5. Шубадийлары

Нартла (бир вариантха кёре) не ауруудан къырылып кетгендиле?
(Аурууланы атлары орусча берилгенди. Тюз жууап берир ючюн аланы атларын ана тилибизде да билирге керекдиле.)

1. Тиф (тели ауруу)
2. Оспа (чечек)
3. Чума (эмина)
4. Малярия (безгек)
5. Холера (ёлет)

Юлгю: Эмегенле, чирип, йис этдиле,
Нарт эллери ауруп, ёлюп башлалла,
Нартла, къачып, жерлеринден къопдула,
Кюнчыгъышха, кюнбатышха къачдыла,
Ол жанлада тенгизле акъдыла.
Къыркъ суулары, къуруп хужу къалдыла,
Ол жерлени ассы халкъла алдыла.

Нарт эпосха аталгъан эришиу тамбла боллукъду.
Эришиуге Къарачай шахар бла райондан 14 сабий, студент къошуллукъдула.