Форум

Огъур бла башлагъыз. Бешик жыргъа бизда тынгларыкъ эдик.

къазакъ тiлiнде, бесiк жырын тынъдап коьрiнiз.

www.youtube.com/watch?v=9fTY0FfPOxY

Азат, сау бол, магъанасы да ангылашынады

Ана тилни кюню да битеу республикада хар жылда да тюрлю-тюрлю эришиуле, тюбешиуле къурап алай ётедиле. Бу жыл да КъМКъУ-ни "Устазланы квалификацияларын кетюрген институтда" "Бусагъатдагъы малкъар тил бла адабиятны дерси" деген категорияда "Родной язык - душа моя, мой мир" деген эришиуню финалы болгъанды. Эришиуге къатышхан устазла мастер-классла кёргюзтютгендиле, ызы бла эришиуню къурагъанла чакъыргъан къонакъла саугъаларын юлешгендиле, биз да аланы санында эдик



Классладан тышында дерсле: Узденланы С.А. (РДОУ гимназия интернат №1) - 1-чи жер; Барасбийланы Ж.К. бла Узденова А.А. (с.Быллым) - 2-чи жер; Жаболаны М.А.(МОУ СОШ с.КАРА Су) - 3-чю жер.

Ачыкъ дерсле: Толгъурланы Л.Д. (МОУ СОШ Кара су) - 1-чи жер, Узденланы С.А. (Бахсан) - 2чи жер; Жаболаны М.А. (МОУ СОШ Кара Су) - 3-чю жер

Къара-суу элни школуну малкъар тил бла адабиятдан устазы - Жаболаны Марина

Сагъат 3-де, билдиргенибизча, КъМКъУ-да эришиуню ётдюргенбиз



Халкъыбызны хантында
Барды татыуунг сени.
Биз жашайбыз къатынгда,
Солууунгу да сезип.

Халкъыбызны жолунда
Барды тирликли ызынг.
Бир кесеги къолунгда –
Малкъарны къышы, жазы.

Кетюрюп биз миллетни,
Жер жюзюне чыгъардынг,
Бир жаннганын минг этдинг
Хар таулуну чырагъын.

Ана тилим, сенсе, сен –
От жагъамы мисири.
Аналагъа тенгсе сен,
Сютюнгю да ичирип.

Ана тилим – бирликсе,
Азатлыкъгъа жарагъан,
Минги таудан бийиксе,
Узакълада – жарыгъынг.

Аллыбызда бараса,
Миллетлик бере бизге,
Байрагъыбыз боласа,
Жете хар бирибизге.

Созайланы Ахматны ана тилибизге аталгъан назмусу бла башладыкъ оюнну

Эки къауум: Къабарты-Малкъар къырал университетни, малкъар тил бёлюмюню окъуучулары - "Элия" къауум.

Биринчи къауумланы башчылары кеслерини жыйынлары бла танышдырыргъа керекдиле. Аны башлардан алгъа уа чёп атханбыз.
Биринчи "Элиячыла" кергюзтгендиле юйде хазырлагъан "презентазияларын", Ызы бла "Эльбрусоидчиле"

"Халкъыбызны жютю оюмун, аны акъылын, фикирин, таза жюрегин, сезимлерин, туугъан тауларыбызны сейирлик жашау суратларын поэзиягъа буруп, бизге байракъ этген, ата-бабаларыбыздан келген нарт сёзлерибиздиле.
Аланы жарыкълыкълары хар заманда да бизни жолубузну жарытады да, фахмуну бла фахмусузлукъну, тюзлюк бла терсликни, жюрек халаллыкъны бла хыйлачылыкъны игирек ангыларгъа, битеу адамлыкъ илишанланы толуракъ билирге, жашаугъа бегирек тюшюнюрге болушады" - деп жазгъанды Къулийланы Къайсын.
Нарт сёз – сёзню анасы, нарт сёз – тилни къаласы.
Нарт сёз къарт болмаз – деп айтадыла халкъда.
Эндиги ишибиз нарт сёзле бла байламлы болгъанын ангылагъан болурсуз. Къауумлагъа быллай нарт сёзле хазырлагъан эдик:

Тили аманны … аман.
Тилингден асхагъандан эсе, … асхагъан игиди.
Тил … кибикди, тыймасанг жыгъар.
Тил - … тилманчы.
Тил - … бичакъ, сёз - … окъ.
Тил … жютю.
Тилде сюек болмаса да, … сындырыр.
Тили узунну … къысха.
Тилинг бла байласанг, … бла тешерсе.
Аман тил артыкъ … ушайды: кессенг – ачытады, кесмесенг – апчытады.
Тили – …, жюреги – таш.
Анангдан – …, атангдан – … .

Бу нарт сёзлени жетмеген сёзлерин толтуруп, магъаналарын да ангылатыргъа керек эдиле.

Тюзю:

Тили аманны кюню аман
Тилингден асхагъандан эсе, аягъынгдан асхагъан игиди
Тил ат кибикди, тыймасанг жыгъар
Тил - жюрекни тилманчы
Тил - кесген бичакъ, сёз - атылгъан окъ
Тил къылычдан жютю
Тилде сюек болмаса да, сюек сындырыр
Тили узунну намысы къысха
Тилинг бла байласанг, тишинг бла тешерсе.
Аман тил артыкъ бармакъгъа ушайды: кессенг – ачытады, кесмесенг – апчытады.
Тили – бал, жюреги – таш
Анангдан – тилинг, атангдан – тининг

Дунияда не зат ортакъды? (Билим)
Билимни ачхычы уа неди? (Окъуу)
Алтындан багъалы не затды? (Акъыл)
Жюрекни ачхычы не затды? (Сёз)
Окъуу, билим, акъыл, сёз.
"Окъуунг-билиминг болса, акъыллы болады адам", деп бизни ата-аналарыбыз алай итиндире, юйретгендиле сабийликден.
Акъылы барны уа ангы бар деп аллай сёз жюрюйдю халкъда
Къауумланы 3-чю эришиуде алай сынагъанбыз: тюрлю-тюрлю лексика магъаналаны билдирген сёзле берип, аланы бирге жыйышдыргъан не болгъанын ангылатыргъа керек эдиле ала.

а) къая, къайын, къаймакъ, къайыр;

б) бичакъ, бичен, бычхы, бычыл;

Заманла оза, заманнга кёре адет тёрелерибиз да тюрлене барадыла жарсыугъа. Бусагъатда бизни аммачыкъларыбыздан сора "Бешик жыр" айта билген жаш тёлюню ичинден не хазна тюбесин деп аллай оюмубузда тохташып турабыз.
Барды! Барды бизни элледе жарагъан къызларыбыз, ана тилин сыйлагъан, шатык назмула окъугъан, ариу бешик жырла да айта билген, аны кёргюзтюр мурат бла бу эришиуню ётдюргенбиз.