Расширенный поиск
6 Июня  2026 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Къууут – джелге, берне – бошха.
  • Аууздан келген, къолдан келсе, ким да патчах болур эди.
  • Итли къонакъ джарашмаз.
  • Ёлюк кебинсиз къалмаз.
  • Ана къолу ачытмаз.
  • Джырчы джырчыгъа – къарнаш.
  • Биреу къой излей, биреу той излей.
  • Тойчу джашха къарама, къойчу джашха къара.
  • Эртде тургъан джылкъычыны эркек аты тай табар.
  • Джолунга кёре – джюрюшюнг, джагъанга кёре – юлюшюнг.
  • Тай асырагъан, атха минер.
  • Тил бла келеди джыр да.
  • Окъ къызбайны джокълайды.
  • Адам туугъан джеринде, ит тойгъан джеринде.
  • Тёрени джагъы джокъ.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Алгъанда – джууукъ, бергенде – джау.
  • Таугъа чыгъаллыкъ эсенг, тюзде къалма.
  • Айыбны суу бла джууалмазса.
  • Баш – акъыл ючюн, акъылман – халкъ ючюн.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Кёрмегеннге кебек – танг, битмегеннге сакъал – танг.
  • Кёкдеги болмаса, джердегин кёрмейди.
  • Аджалсыз ёлюм болмаз.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Билим ат болуб да чабар, къуш болуб да учар.
  • Сабийликде юретмесенг, уллу болса – тюзелмез.
  • Ойнай билмеген, оюн бузар.
  • Тюзлюк шохлукъну бегитир.
  • Тил – кесген бычакъ, сёз – атылгъан окъ.
  • Къарын къуру болса, джюрек уру болур.
  • Гыдай эчки суугъа къараб, мюйюзле кёрмесе, джашма алкъын, дегенди.
  • Чомарт джарлы болмаз.
  • Байдан умут эте, джарлыдан ёгюз багъасы къорады.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Кесинге джетмегенни, кёб сёлешме.
  • Аджал соруб келмез, келсе, къайтыб кетмез.
  • Бичгенде ашыкъма, тикгенде ашыкъ.
  • Тилде сюек болмаса да, сюек сындырыр.
  • Алтыннга тот къонмаз.
  • Болджал ишни бёрю ашар.
  • Тенги кёбню джау алмаз, акъылы кёбню дау алмаз.
  • Уллу къашыкъ эрин джыртар.
  • Ачылгъан эт джабылыр, кёрген кёз унутмаз.
  • Къанны къан бла джуума, аманны аман бла къуума.
  • Ёлмесенг да, къарт дамы болмазса?
  • Ач уят къоймаз.
  • Этек чакъмакълары баш джаргъан, сёлешген сёзлери таш джаргъан.
  • Ашхы сёз таш тешер.
  • «Ёгюз, джаргъа джууукъ барма, меннге джюк боллукъса», - дегенди эшек.

АГУНА - волшебная чаша нартов

23.05.2019 0 5801  Акбаев Х.М.

АГУНА – нартланы сейирлик джыккырчыкълары; хапар айтхан ётюрюк къошмаса, агуна кеси кесинден юч кере толуб, юч кере да тышына тёгюлгенди; Амалтеяны юсюнден рум айтыўладагъы берекет мюйюз бла (агуна да аныча кеси толады, таркъаймайды), орта ёмюрледе европачыланы айтыўларындагъы Грааль бла (ётюрюкчюлени, аман иннетлилени таный биледи, аман адамгъа джукъ бермейди) ушаш джерлери барды (скифлени джигитлик этген эркишиге джылда бир кере сыйлы аякъдан суў ичириў адетлери бла да тенглешдирирчады); агунаны шартларын къарач.-малкъ. джомакълада тюбеўчю сейирлик гоппанда да кёребиз (джомакълада «ачыл гоппан, тол гоппан» деб айтылса, гоппан, агунача, кеси аш-суў бериб къояды); дагъыда нартланы сейирлик алтын чолпулары бла да тенглешдиригиз; къарач.-малкъ. айтыўла бла джомакълада джюрюўчю ол юч сейирлик саўут, бир ишексиз, берекетни, ашны-суўну, байлыкъны, мамырлыкъны берген сыйлы реликварийледиле. 

Нартланы бу сейир джыккырчыкъларыны атыны юсюнден айтханда, бизни сартын, таўрухланы джазыб алгъан Орусбийланы С. аланы орус тилге кёчюрген заманында агъуна деген къарач.-малкъ. сёзню орусчаландырыб /агуна/ деб берген болур: агъуна = акъ «тёгюлюу» + гъун этимни аффикси + а ат къураўчу аффикс > агъуна «агъыўчу, тёгюлюўчю», бёчкечикни таўрухдагъы джумушу да тёгюлюўдю. Тенгл.: озгъун = оз+гъун; тегене = тёг+ген+е, багъана = багъ+гъан+а). 


АГУНА – волшебный бочонок (чаша) нартов, которая при правдивом рассказе героя сама трижды наполняется и трижды переливается через край; прослеживается определенная параллель с рогом изобилия из греч. мифологии об Амалтее (агуна так же сама наполняется, не скудеет) и западноевропейской средневековой легендой о Граале (так же узнает недостойных, лжецов и т.д.); со временем в карач.-балк. волшебных и бытовых сказках, видимо, трансформировалась в чудесный гоппан (чаша), который при произношении вербальной формулы «ачыл, гоппан, тол, гоппан» (букв. «откройся, чаша, наполняйся, чаша»), выполнял функцию рога изобилия (или скатерти-самобранки); сравните также с легендой о волшебном золотом ковше нартов алтын чолпу. Все три волшебных сосуда из карач.-балк. мифологии, безусловно, являются сакральными реликвариями- вместилищами благоденствия, мира и достатка. 

Что касается имени волшебного бочонка, то, видимо, собиратель нартских сказаний С. Урусбиев при переводе использовал русскую транскрипцию /агуна/ от карач.-балк. агъуна (букв. «капающая», «разливающаяся») = акъ «капать» + гъун аффикс повелительно-желательного наклонения + а имяобразующий аффикс. (Ср.: багъана от др.-тюрк. багъ «узел, повязка» + гъан + а) «столб, привязь»; озгъун от карач-балк. оз «обгонять» + гъун «шалун»; тегене от карач.-балк. тёк «разлей» + ген + е «корыто» и т.д.

(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет