Расширенный поиск
2 Августа  2026 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Акъдан къара болмаз.
  • Ариу джол аджал келтирмез.
  • Мен да «сен», дейме, сен да «кесим», дейсе.
  • Джерни букъусу кёкге къонмаз.
  • Ауузу бла къуш тута айланады.
  • Аллахдан тилесенг, кёб тиле.
  • Кюлме джашха – келир башха.
  • Ишлегенден, къарагъан уста.
  • Ач къарным, тынч къулагъым.
  • Иги болса, тамадама – махтау, аман болса, меннге – айыб.
  • Джахил болса анасы, не билликди баласы?
  • Аллахха ийнаннган кишини, Аллах онгдурур ишин.
  • Зар адам ашынгы ашар, кесинги сатар.
  • Ашда уялгъан – мухар, ишде уялгъан – хомух.
  • Ойнай билмеген, уруб къачар.
  • Адеб этмеген, адеб кёрмез.
  • Ишин билген, аны сыйын чыгъарады.
  • Джан саулукъ бермей, сан саулукъ бермезсе.
  • Ишленмеген джаш – джюгенсиз ат, ишленмеген къыз – тузсуз хант.
  • Алим болгъандан эсе, адам болгъан къыйынды.
  • Джуртун къоругъан озар.
  • Азыкълы ат арымаз, къатыны аман джарымаз.
  • Ач – эснер, ат – кишнер.
  • Ёлмесенг да, къарт дамы болмазса?
  • Акъыллы эркиши атын махтар, акъылсыз эркиши къатынын махтар.
  • Ариу сёз – джаннга азыкъ, аман сёз – башха къазыкъ.
  • Тёрде – темир таякълы, къаяда – чыпчыкъ аякълы.
  • Накъырда – кертини келечиси.
  • Уруну арты – къуру.
  • Айыбны суу бла джууалмазса.
  • Эски джаугъа ышанма.
  • Эки къатын алгъанны къулагъы тынгнгаймаз.
  • Кийимни бичсенг, кенг бич, тар этген къыйын тюлдю.
  • Ишге юренсин къоллары, халкъ бла болсун джоллары.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Кечеси – аяз, кюню – къыш, джарлы къаргъагъа бир аш тюш!
  • Тау башында, тау болмаз, джангыз терек, бау болмаз.
  • Аманны эки битли тону болур, бирин сеннге кийдирир, бирин кеси киер.
  • Кенгеш болса, уруш болмаз.
  • Байлыкъ тауусулур, билим тауусулмаз.
  • Ашхы адам – халкъ байлыгъы, ашхы джер – джашау байлыгъы.
  • Чакъырылгъанны аты, чакъырылмагъанны багъасы болур.
  • Байны оноуу, джарлыгъа джарамаз.
  • Бюгюн дуния кибик, тамбла ахыратды.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Кёб ашасанг, татыуу чыкъмаз, кёб сёлешсенг, магъанасы чыкъмаз.
  • Къуру гыбыт бек дыгъырдар.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Бермеген къол, алмайды.
  • Юре билмеген ит, къонакъ келтирир.

АГУНА - волшебная чаша нартов

23.05.2019 0 5866  Акбаев Х.М.

АГУНА – нартланы сейирлик джыккырчыкълары; хапар айтхан ётюрюк къошмаса, агуна кеси кесинден юч кере толуб, юч кере да тышына тёгюлгенди; Амалтеяны юсюнден рум айтыўладагъы берекет мюйюз бла (агуна да аныча кеси толады, таркъаймайды), орта ёмюрледе европачыланы айтыўларындагъы Грааль бла (ётюрюкчюлени, аман иннетлилени таный биледи, аман адамгъа джукъ бермейди) ушаш джерлери барды (скифлени джигитлик этген эркишиге джылда бир кере сыйлы аякъдан суў ичириў адетлери бла да тенглешдирирчады); агунаны шартларын къарач.-малкъ. джомакълада тюбеўчю сейирлик гоппанда да кёребиз (джомакълада «ачыл гоппан, тол гоппан» деб айтылса, гоппан, агунача, кеси аш-суў бериб къояды); дагъыда нартланы сейирлик алтын чолпулары бла да тенглешдиригиз; къарач.-малкъ. айтыўла бла джомакълада джюрюўчю ол юч сейирлик саўут, бир ишексиз, берекетни, ашны-суўну, байлыкъны, мамырлыкъны берген сыйлы реликварийледиле. 

Нартланы бу сейир джыккырчыкъларыны атыны юсюнден айтханда, бизни сартын, таўрухланы джазыб алгъан Орусбийланы С. аланы орус тилге кёчюрген заманында агъуна деген къарач.-малкъ. сёзню орусчаландырыб /агуна/ деб берген болур: агъуна = акъ «тёгюлюу» + гъун этимни аффикси + а ат къураўчу аффикс > агъуна «агъыўчу, тёгюлюўчю», бёчкечикни таўрухдагъы джумушу да тёгюлюўдю. Тенгл.: озгъун = оз+гъун; тегене = тёг+ген+е, багъана = багъ+гъан+а). 


АГУНА – волшебный бочонок (чаша) нартов, которая при правдивом рассказе героя сама трижды наполняется и трижды переливается через край; прослеживается определенная параллель с рогом изобилия из греч. мифологии об Амалтее (агуна так же сама наполняется, не скудеет) и западноевропейской средневековой легендой о Граале (так же узнает недостойных, лжецов и т.д.); со временем в карач.-балк. волшебных и бытовых сказках, видимо, трансформировалась в чудесный гоппан (чаша), который при произношении вербальной формулы «ачыл, гоппан, тол, гоппан» (букв. «откройся, чаша, наполняйся, чаша»), выполнял функцию рога изобилия (или скатерти-самобранки); сравните также с легендой о волшебном золотом ковше нартов алтын чолпу. Все три волшебных сосуда из карач.-балк. мифологии, безусловно, являются сакральными реликвариями- вместилищами благоденствия, мира и достатка. 

Что касается имени волшебного бочонка, то, видимо, собиратель нартских сказаний С. Урусбиев при переводе использовал русскую транскрипцию /агуна/ от карач.-балк. агъуна (букв. «капающая», «разливающаяся») = акъ «капать» + гъун аффикс повелительно-желательного наклонения + а имяобразующий аффикс. (Ср.: багъана от др.-тюрк. багъ «узел, повязка» + гъан + а) «столб, привязь»; озгъун от карач-балк. оз «обгонять» + гъун «шалун»; тегене от карач.-балк. тёк «разлей» + ген + е «корыто» и т.д.

(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет