Расширенный поиск
11 Апреля  2026 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
  • Ёнгкюч къууана барыр, джылай келир.
  • Чакъырылмагъан джерге барма, чакъырылгъан джерден къалма.
  • Абынмазлыкъ аякъ джокъ, джангылмазлыкъ джаякъ джокъ.
  • Сууда джау джокъ, кёб сёзде магъана джокъ.
  • Джети тилни билген джети кишиди.
  • Ариуну – ауруу кёб.
  • Кесинге джетмегенни, кёб сёлешме.
  • Этни бети бла шорпасы.
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Итли къонакъ джарашмаз.
  • Эринчекге кюн узун.
  • Аджашхан тёгерек айланыр.
  • Къазанны башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Джиби бир къат джетмей эди да, эки къат тарта эди.
  • Тил – кесген бычакъ, сёз – атылгъан окъ.
  • Тёрдеги кюлсе, эшикдеги ышарыр.
  • Юй ишлеген балта эшикде къалыр.
  • Ханы къызы буюгъа-буюгъа киштик болду.
  • Гугурук къычырмаса да, тангны атары къалмаз.
  • Кийиминг бла танылма, адамлыкъ бла таныл.
  • Къартны бурнун сюрт да, оноугъа тут.
  • Арбаз къынгырды да, ийнек сауалмайма.
  • Сютден ауузу кюйген, суугъа юфгюре эди.
  • Ишленмеклик адамлыкъды.
  • Тешигини къатында, чычхан да батыр болур.
  • Экиндини кеч къылсанг, чабыб джетер ашхам.
  • Минг тенг да азды, бир джау да кёбдю.
  • Аллахдан тилесенг, кёб тиле.
  • Баргъанынга кёре болур келгенинг.
  • Джюрек кёзден алгъа кёрюр.
  • Тыш элде солтан болгъандан эсе, кесинги элде олтан болгъан игиди!
  • Тилчи бир сагъатха айлыкъ хата этер.
  • Къыз тиширыу кеси юйюнде да къонакъды.
  • Ёзденликни джайгъан – джокълукъ.
  • Халкъны юйю – туугъан джери.
  • Джыланны къуйругъундан басарынг келсе, аны башы болгъанын унутма.
  • Мухардан ач ычхынмаз.
  • Эки къатын алгъанны къулагъы тынгнгаймаз.
  • Билим къая тешер.
  • Орну джокъну – сыйы джокъ.
  • Джарлы джети элни сёзюн этер.
  • Билим – акъылны чырагъы.
  • Нёгер болсанг, тенг бол, тенг болмасанг, кенг бол.
  • Джангыз терек къынгыр ёсер.
  • Таякъ этден ётер, тил сюекден ётер.
  • Ач келгенни – тойдур, кеч келгенни – къондур.
  • Ёлген эшек бёрюден къоркъмайды.
  • Битмегеннге сакъал – танг.
  • Джашда акъыл джокъ, къартда къарыу джокъ.
  • Кюлме джашха – келир башха.

АГУНА - волшебная чаша нартов

23.05.2019 0 5703  Акбаев Х.М.

АГУНА – нартланы сейирлик джыккырчыкълары; хапар айтхан ётюрюк къошмаса, агуна кеси кесинден юч кере толуб, юч кере да тышына тёгюлгенди; Амалтеяны юсюнден рум айтыўладагъы берекет мюйюз бла (агуна да аныча кеси толады, таркъаймайды), орта ёмюрледе европачыланы айтыўларындагъы Грааль бла (ётюрюкчюлени, аман иннетлилени таный биледи, аман адамгъа джукъ бермейди) ушаш джерлери барды (скифлени джигитлик этген эркишиге джылда бир кере сыйлы аякъдан суў ичириў адетлери бла да тенглешдирирчады); агунаны шартларын къарач.-малкъ. джомакълада тюбеўчю сейирлик гоппанда да кёребиз (джомакълада «ачыл гоппан, тол гоппан» деб айтылса, гоппан, агунача, кеси аш-суў бериб къояды); дагъыда нартланы сейирлик алтын чолпулары бла да тенглешдиригиз; къарач.-малкъ. айтыўла бла джомакълада джюрюўчю ол юч сейирлик саўут, бир ишексиз, берекетни, ашны-суўну, байлыкъны, мамырлыкъны берген сыйлы реликварийледиле. 

Нартланы бу сейир джыккырчыкъларыны атыны юсюнден айтханда, бизни сартын, таўрухланы джазыб алгъан Орусбийланы С. аланы орус тилге кёчюрген заманында агъуна деген къарач.-малкъ. сёзню орусчаландырыб /агуна/ деб берген болур: агъуна = акъ «тёгюлюу» + гъун этимни аффикси + а ат къураўчу аффикс > агъуна «агъыўчу, тёгюлюўчю», бёчкечикни таўрухдагъы джумушу да тёгюлюўдю. Тенгл.: озгъун = оз+гъун; тегене = тёг+ген+е, багъана = багъ+гъан+а). 


АГУНА – волшебный бочонок (чаша) нартов, которая при правдивом рассказе героя сама трижды наполняется и трижды переливается через край; прослеживается определенная параллель с рогом изобилия из греч. мифологии об Амалтее (агуна так же сама наполняется, не скудеет) и западноевропейской средневековой легендой о Граале (так же узнает недостойных, лжецов и т.д.); со временем в карач.-балк. волшебных и бытовых сказках, видимо, трансформировалась в чудесный гоппан (чаша), который при произношении вербальной формулы «ачыл, гоппан, тол, гоппан» (букв. «откройся, чаша, наполняйся, чаша»), выполнял функцию рога изобилия (или скатерти-самобранки); сравните также с легендой о волшебном золотом ковше нартов алтын чолпу. Все три волшебных сосуда из карач.-балк. мифологии, безусловно, являются сакральными реликвариями- вместилищами благоденствия, мира и достатка. 

Что касается имени волшебного бочонка, то, видимо, собиратель нартских сказаний С. Урусбиев при переводе использовал русскую транскрипцию /агуна/ от карач.-балк. агъуна (букв. «капающая», «разливающаяся») = акъ «капать» + гъун аффикс повелительно-желательного наклонения + а имяобразующий аффикс. (Ср.: багъана от др.-тюрк. багъ «узел, повязка» + гъан + а) «столб, привязь»; озгъун от карач-балк. оз «обгонять» + гъун «шалун»; тегене от карач.-балк. тёк «разлей» + ген + е «корыто» и т.д.

(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет