Расширенный поиск
9 Марта 2026 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
Навигация
Словарь
  • Ач къарным, тынч къулагъым.
  • Чоюнну башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Таш ата билмеген, башына урур.
  • Ач уят къоймаз.
  • Къарт болгъан джерде, берекет болур, сабий болгъан джерде, оюн болур.
  • Акъыллы айтыр эди, акъылсыз къоймайды.
  • Джан саулукъ бермей, сан саулукъ бермезсе.
  • Кёзден кетген, кёлден да кетеди.
  • Джыгъылгъанны сырты джерден тоймаз.
  • Тюзлюк шохлукъну бегитир.
  • Ёлген ийнек сютлю болур.
  • Ашыкъгъанны этеги бутуна чырмалыр.
  • Агъач халкъгъа алтынды, иссиликге салкъынды.
  • Кёб ант этген, кёб ётюрюк айтыр.
  • Къазанчы аман болса, къазаны къайнамаз.
  • Эринчекни эр алмаз, эр алса да, кёл салмаз, кёл салса да, кёб бармаз!
  • Чакъырылгъанны аты, чакъырылмагъанны багъасы болур.
  • Миллетни бойну – базыкъ, аны бла кюрешген – джазыкъ.
  • Иги адам абынса да, джангылмаз.
  • Ётюрюкден тюбю джокъ, кёлтюрюрге джиби джокъ.
  • Тилсиз миллет джокъ болур.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Ёгюзню мюйюзлери ауурлукъ этмейдиле.
  • Акъыллы – эл иеси, тели – эл баласы.
  • Джолда аягъынга сакъ бол, ушакъда тилинге сакъ бол.
  • Эшекге миннген – биринчи айыб, андан джыгъылгъан – экинчи айыб.
  • Таукел къуру къалмаз.
  • Билим насыб берир, билим джолну керир.
  • Джырчы ёлсе, джыры къалыр.
  • Ойнай-ойнай кёз чыгъар.
  • Кёз – сюйген джерде, къол – ауругъан джерде.
  • Айныгъанлы алты кюн, тогъайгъанлы тогъуз кюн.
  • Оюмсуз атлагъан, аджалсыз ёлюр.
  • Ичимден чыкъды хата, къайры барайым сата?
  • Бойнуму джети джерден кессенг да, мен ол ишни этеллик тюлме.
  • Уллу суу бла уллу ауруудан башынгы сакъла.
  • Берекет берсин деген джерде, берекет болур.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Чакъырылмагъан къонакъ – орунсуз.
  • Ач къарынны, токъ билмез
  • Чёбню кёлтюрсенг, тюбюнден сёз чыгъар.
  • Зар адам ашынгы ашар, кесинги сатар.
  • Тенги кёбню джау алмаз, акъылы кёбню дау алмаз.
  • Бир онгсуз адам адет чыгъарды, деб эштирик тюлсе.
  • Баш болса, бёрк табылыр.
  • Чомартны къолун джокълукъ байлар.
  • Кёбге таш атма.
  • Садакъачыны джаны – къапчыгъында.
  • Ариуну – ауруу кёб.
  • Къаллай салам берсенг, аллай джууаб алырса.

Статьи

Статьи / История и этнография / Карачаево-балкарцы
Translit

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 3295
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.
(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет

Популярные

за неделю за месяц

Последние комментарии