Расширенный поиск
8 Мая 2026 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
Навигация
Словарь
  • Чабакъгъа акъыл, табагъа тюшсе келеди.
  • Къарнынг ауруса, ауузунгу тый
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Ариу сёзде ауруу джокъ.
  • Тенгни тенглиги джашай барсанг билинир.
  • Дуния аламаты сен эсенг да, игиме деб айтма.
  • Чабакъсыз кёлге къармакъ салгъанлыкъгъа, чабакъ тутмазса.
  • Тин – байлыгъынг, терен саулугъунг.
  • Рысхы – насыбха къор.
  • Алма терегинден кери кетмез.
  • Адамны аманы адамны бети бла ойнар.
  • Айтхан сёзюне табылгъан.
  • Къонакъ хазыр болгъанлыкъгъа, къонакъбай хазыр тюлдю.
  • Ашыкъгъанны этеги бутуна чырмалыр.
  • Ач уят къоймаз.
  • Сёлеш деб шай берген, тохта деб, сом берген.
  • Эки ойлашыб, бир сёлешген.
  • Джиби бир къат джетмей эди да, эки къат тарта эди.
  • Ойнаб айтсанг да, эслеб айт.
  • Намысы болмагъанны, сыйы болмаз.
  • Кёбден умут этиб, аздан къуру къалма.
  • Экеу тутушса, биреу джыгъылыр.
  • Чомарт къолда мал къалмаз.
  • Суу ичген шауданынга тюкюрме.
  • Билимден уллу байлыкъ джокъду.
  • Ауурну тюбю бла, дженгилни башы бла джюрюген.
  • Эллинг бла джау болсанг да, юйюнг бла джау болма.
  • Чабар ат – джетген къыз.
  • Халкъгъа джарагъан, джарлы къалмаз.
  • Билеги кючлю, бирни джыгъар, билими кючлю, мингни джыгъар.
  • Ашлыкъ – бюртюкден, джюн – тюкден.
  • Эркиши – от, тиширыу – суу.
  • Аман къатын алгъан, арыр, иги къатын алгъан джарыр.
  • Кёпюр салгъан кеси ётер, уру къазгъан кеси кетер.
  • Кенгеш болса, уруш болмаз.
  • Джашынгы кесинг юретмесенг, джашау юретир.
  • Этни да ашады, бетни да ашады.
  • Кютгени беш эчки, сызгъыргъаны уа, джерни джарады.
  • Аууз сакълагъан – джан сакълар.
  • Къартны сыйын кёрмеген, къартлыгъында сыйлы болмаз.
  • Билмейме деген – бир сёз
  • Чёбню кёлтюрсенг, тюбюнден сёз чыгъар.
  • Джарлы тюеге минсе да, ит къабар.
  • Тойчу джашха къарама, къойчу джашха къара.
  • Бастасын ашагъан, хантусун да ичер.
  • Адамны сабийин сюйген джюреги, бычакъча, джитиди.
  • Ачыкъ джюрекге джол – ачыкъ.
  • Чоюнну башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Иги – алгъыш этер, аман – къаргъыш этер.
  • Джахил болса анасы, не билликди баласы?

Статьи

Статьи / История и этнография / Карачаево-балкарцы
Translit

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 3320
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.
(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет

Популярные

за неделю за месяц

Последние комментарии