Расширенный поиск
26 Июня 2026 года
Логин: Регистрация
Пароль: Забыли пароль?
Навигация
Словарь
  • Этни да ашады, бетни да ашады.
  • Уллу къазанда бишген эт, чий къалмаз.
  • Юйюнгден чыкъдынг – кюнюнгден чыкъдынг.
  • Бастасын ашагъан, хантусун да ичер.
  • Аман адам этегингден тутса, кес да къач.
  • Хар адамгъа кеси миннген тау кибик.
  • Атлыны ашхысы, ат тизгининден билинир
  • Къонакъ аман болса, къонакъбай джунчур
  • Ач отунчуну ачыуу – бурнунда.
  • Ач да бол, токъ да бол – намысынга бек бол.
  • Дуния мал дунияда къалады.
  • Таш бла ургъанны, аш бла ур.
  • Байны къызы баймакъ болса да, юйде къалмаз!
  • Джаным-тиним – окъуу, билим.
  • Экеу тутушса, биреу джыгъылыр.
  • Игини сыйлагъан адетди.
  • Ышармагъан – кюлмез, кюлмеген – къууанчны билмез.
  • Къолунгдан къуймакъ ашатсанг да, атаны борчундан къутулмазса.
  • Аманнга да, игиге да оноусуз къатышма.
  • Олтуруб кёрюнмей эди да, ёрге туруб кёрюне эди.
  • Бёрю да ач къалмасын, эчки да ашалмасын.
  • От кюйдюрген, сау болса да, тот кюйдюрген, сау болмаз.
  • Окъугъанны бети джарыкъ.
  • Ёнгкюч къууана барыр, джылай келир.
  • Намыс болмагъан джерде, насыб болмаз.
  • Тиширыусуз юй – отсуз от джагъа.
  • Тили узунну, намысы – къысха.
  • Шекер бла туз – бир болмаз, ушамагъан – юй болмаз.
  • Билим насыб берир, билим джолну керир.
  • Эшекни не къадар тюйсенг да, ат болмаз.
  • Экеулен сёлеше тура эселе, орталарына барыб кирме.
  • Билим ат болуб да чабар, къуш болуб да учар.
  • Айтхан – тынч, этген – къыйын.
  • Ёпкелегенни ашы татлы болады.
  • Ашлыкъ – бюртюкден, джюн – тюкден.
  • Биреуге кёлтюрген таягъынг, кесинги башынга урур.
  • Сагъыш – къартлыкъгъа сюйюмчю.
  • Бюгюн дуния кибик, тамбла ахыратды.
  • Кёбге таш атма.
  • Ёлюк кебинсиз къалмаз.
  • Къатын къылыкъсыз, эр тынчлыкъсыз.
  • Джылкъыдан – ат чыгъар, тукъумдан – джаш чыгъар.
  • Ургъан суудан башынгы сакъла.
  • Аш берме да, къаш бер.
  • Гугурук къычырмаса да, тангны атары къалмаз.
  • Къобан да къуру да къобханлай турмайды, адам да къуру да патчахлай турмайды.
  • Эл тойса, тоймагъан, эл къойса, къоймагъан.
  • Шапа кёб болса, аш татымсыз болур.
  • Кёпюр салгъан кеси ётер, уру къазгъан кеси кетер.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.

Статьи

Статьи / История и этнография / Карачаево-балкарцы
Translit

Тепена (Тепана)

18.01.2018 0 3344
Играет Азнаур Тоторкулов

Эртте заманладан бери «Тепана» малкъарлыланы сюйген тепсеўлери болгъанды.

Уллу отну къатында тепсеўню бардырыргъа биреў сюеледи. Къалгъанла, ненча болсала да, уллу отну тёгерегине гюрен туруп барадыла. Сюелген, тепсеў башчы, жырны биринчи тизгинин айтып барады, тёгерек тургъанла ўа экинчи тизгинин, тёредеча, тепсеп, кетип барадыла. 

Жыр башчыны, гюрендегилени да, аўазлары бирге келишселе бек тап, бир бирге келишип, эшитгенни къарагъанны да жюреклерин кётюреди. 

Аны тепсеп бошагъандан сора жашла тутушургъа, кюч-таш кётюрюрге, къурукъгъа минерге (оюнла) къатышадыла. Аллай оюнла эки-юч кюннге дери да бошламагъанлай, барып болгъандыла.

Тепанабыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Биз келгенбиз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа сыйлыды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы кёрюгюз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онгца, онгца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Сол аякъны алыгьыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Солца, солца барыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Онг аякъны алыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тобукъ башха — салыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнайбыз биз — кёлге асыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа уа — къара суў! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Ол заманда шапа къанганы келтиреди. Юсюнде уллу къара аякъ, ици сырадан толу (боза болса да) тёгерегинде зыякъ, эт юлюшле, хыцынле, улкъумла да. Олтуруф тургъанлай, зашла ашагъан, ицхен да этедиле, къара суўну да тартадыла да, жангыдан тефсеп башлайдыла. Андан сора дагъыда ма былай зырлап барадыла:

Аш да, суў да бердиле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Адам кибик кёрдюле! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы сордула! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа арымаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнамайын зарамаз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепананы айтыгъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана уа ойнайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Кюцюн аяф къоймайды! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепанагъа кюц, къарыў! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бу оюнсуз болмагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Ойнасагъыз — оюннга! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Бек болугъуз союмгъа! 
Ойра, ойра, Тепана! 
Тепана бла зашагъыз! 
Ойра, ойра, Тепана! 

Тепананы кеси анам Таўмурзаланы Зариятдан бла Гадийланы Мат-Герийден жазгъанма. Айтыўларына кёре, «Тепана» кёп жыр болгъанды¹.

____________

¹Таўмырзаланы Далхат, Голлу. Къарачай-Малкъар таўрухла. Нальчик, 1993. 150-чи б.
(Голосов: 1, Рейтинг: 5)

  • Нравится

Комментариев нет

Популярные

за неделю за месяц

Последние комментарии