Багъалы джамауат.
Миллетибизни джигит джашларыны юсюнден хапарны мен башлайым биринчиден.
Холам - Бызынгы аузунда ШЫКЪЫ эль бек бийик элди .Шыкъы эльни башында бек чукуйюнда Хочулары джашап болгъандыла Хочуланы Шыкъы эльни башында 9-гъуз экиэтажлы юйлери болгъанды..Хочулары ШЫКЪЫ эльни бек къолайлы тукъумларындан биридиле.Хочулагъа шыкъычыла -"Эльни башы сууну ташы "- деучюдюле бюгюнда.
Хочуланы Алийни джашы Хурттюню беш джашы болгъанды.
1)Къайтмырза. 1)Аммеш.
2)Темирсолтан. Эки къызы 2)Зайнаф.
3)Ишиуа.
4)Токъболат .
5).Токаш
Эбизеле тау артына 18-чи емюрню экинчи белюмюнде Холам -Бызынгы аузундан кеп мал сюргендиле.Аны эштип халкъ оноугъа джыйылгъандыла.Беш да тау эльни бийлери алай келишедиле "Хочу-Хурттюню джашы Темирсолтандан сора тынгылы бу ишни эталлыкъ адам джокъду" -деп сезню алай саладыла, Шакъманлары бла Шюйюшланы бийлери оноуда., Темирсолтаннга къуугъун иедиле.Къуугъун барып Темирсолтанны алып келедиле.
БИР МИНГЕ юч адам керекли Беш да тау эльден аскерчи джыйылады.Таматагъа Темирсолтанны салыргъа оноу этедиле.Аны бла малны къайтарыргъа эбизеден дегенни айтадыла .Сюрюлген малланы ызындан Таулу аскер кеп мычымай джетеди .Уруш этиб башламай Темирсолтан "келечиге елюм джокъ"- деп, алгъа барып юч негери бла селеширге таукел болады.Сора барып эбизеле бла тюбешеди."Уруш бламы киребиз огъесе малны къайтарамысыз"-дегенни айтып.Хочу улу билимли зат болгъанды, кеси аллына окъуб 8- тил билгенди, ол санда немисча, эбзеча, къабартыча, дагъыстан тилден,французча,аны себепли келечиге баргъанда эбзеле кеслерича- "келигиз муну елтюрюп къояйыкъ"- дегенни айтханда эбзени бойнундан тутуп пистолетин чыгъаргъанды,эбзеледен бири Темирсолтанны танып болгъанды,къайда окъугъанын билмейме ,биргесине окъугъан жаш болуп чыкъгъанды.
Эбизеле Хочу улуна "ненча аскерчинг барды?"- деп сорадыла.
-"Минге юч адам джетмейди"- дегенни айтады Темирсолтан.
Сора эбизелени арасындан бир бекем джаш чыгъып
-"Хау керти айтады, джаш алдамайды мынга инаныргъа боллукъду, биз санап чыкъгъанбыз эки адамгъа джангылгъан этгенди "- дегенни айтады. "Малны сюре туруп бир эбзе елгенди, къалайлыкъ бла болгъанды?"- деп да соргъандыла эбзеле.Ол заманда Темирсолтан;-Хау керти айтасыз малланы иеси да елгенди, эбзе да бир окъдан елгенди экинчи атылынмагъанды"- дегенни айтханды. Андан сора сезюне кертичиди муну айтхан сезюне инаныргъа керекди деп эбизеле малны берип ашыргъандыла.
Аны бла Темирсолтан аскери бла, тарх деп ушкок атмай малны арха айландырып къайтарып келедиле .Темирсолтан кеси да белогвардейский офицер болгъанды, падчахны аскеринде къуллукъ этиб кеси да "Георгиевский крест " -ни кавалериди. Дагъыда Хочу-Хурттюню Къайтмырза деген джашы да къызыл аскерде офицер болгъанды.Революцияны заманында, эки джаш да от джагъада юйюр бла бирге олтуруп тургъанлай бири акъла, бири къызылла джанлы болуп, къамаларына джабышып ерге туруп къалыучу эдиле деп, аланы къарындашлары Хочуланы Токъболатдан эштгенме. Токъболат 90-джыл джашап елгенди,ол заманда 90-джылында да,киши минмеген таугъа минип чалгъы чалып болгъанды.
-"Илишанга салсанг да коммунистни да жюрегин бери бурмазса. белогвардеецни да жюрегин бери бурмазса"-деучю эди ол.
Джашланы ниетлери ниетлей къалгъандыла ким не зат айтсада.
Бу джигит джашны Темирсолтанны сураты да барды, салалсам салырма бу темагъа.
Хурттюню Къайтмырза деген джашы Нальчикде харчевня тутуп болгъанды.Хочуланы Хурттюню Малы кеп болгъанды, къышлыкъгъа шендюгю Каменкагъа тебреселе аллары шендюгю КЪара -суу элге жетсе, артлары Бызынгы эльни башында болгъанды,шендюгю таулу эль Каменкада Хурттю дорбуну деп жер барды, шыкъычыла шендю да алайгъа Хурттю дорбун дейдиле,Яникойда шендюгю туф карьерде мал оруну болгъанды,Яникой бла Кенжеде малларын кютгенди, алайлары Хочуланы Хурттюню жерлери эдиле.Сора Къайтмырза атасыны малын союп харчевняны алай тутханды.Совет властны заманында колхозгъа ара мюлкге принудительно-добровольно малын сыйыргъандыла.Хурттюню къызы Аммешни эрге бергенде ботталагъа, бернесине эль кечген сунуп алай къарагъан эдиле деп хапар алайды. Хурттюню сабийлеринден Токъболат-6-ты сабийи(жюз туудукълу) бла Токаш ( 5-сабийи) туудукълары да кепдю, къуралгъандыла, Зайнафны бир джашы, Аммешни эки джашы бла эки къызы бар эди.
Энтда да халкъыбызны ахшы адамларыны юсюнден бир хапар билсем джазарма.
Миллетибизни джигит джашларыны юсюнден хапарны мен башлайым биринчиден.
Холам - Бызынгы аузунда ШЫКЪЫ эль бек бийик элди .Шыкъы эльни башында бек чукуйюнда Хочулары джашап болгъандыла Хочуланы Шыкъы эльни башында 9-гъуз экиэтажлы юйлери болгъанды..Хочулары ШЫКЪЫ эльни бек къолайлы тукъумларындан биридиле.Хочулагъа шыкъычыла -"Эльни башы сууну ташы "- деучюдюле бюгюнда.
Хочуланы Алийни джашы Хурттюню беш джашы болгъанды.
1)Къайтмырза. 1)Аммеш.
2)Темирсолтан. Эки къызы 2)Зайнаф.
3)Ишиуа.
4)Токъболат .
5).Токаш
Эбизеле тау артына 18-чи емюрню экинчи белюмюнде Холам -Бызынгы аузундан кеп мал сюргендиле.Аны эштип халкъ оноугъа джыйылгъандыла.Беш да тау эльни бийлери алай келишедиле "Хочу-Хурттюню джашы Темирсолтандан сора тынгылы бу ишни эталлыкъ адам джокъду" -деп сезню алай саладыла, Шакъманлары бла Шюйюшланы бийлери оноуда., Темирсолтаннга къуугъун иедиле.Къуугъун барып Темирсолтанны алып келедиле.
БИР МИНГЕ юч адам керекли Беш да тау эльден аскерчи джыйылады.Таматагъа Темирсолтанны салыргъа оноу этедиле.Аны бла малны къайтарыргъа эбизеден дегенни айтадыла .Сюрюлген малланы ызындан Таулу аскер кеп мычымай джетеди .Уруш этиб башламай Темирсолтан "келечиге елюм джокъ"- деп, алгъа барып юч негери бла селеширге таукел болады.Сора барып эбизеле бла тюбешеди."Уруш бламы киребиз огъесе малны къайтарамысыз"-дегенни айтып.Хочу улу билимли зат болгъанды, кеси аллына окъуб 8- тил билгенди, ол санда немисча, эбзеча, къабартыча, дагъыстан тилден,французча,аны себепли келечиге баргъанда эбзеле кеслерича- "келигиз муну елтюрюп къояйыкъ"- дегенни айтханда эбзени бойнундан тутуп пистолетин чыгъаргъанды,эбзеледен бири Темирсолтанны танып болгъанды,къайда окъугъанын билмейме ,биргесине окъугъан жаш болуп чыкъгъанды.
Эбизеле Хочу улуна "ненча аскерчинг барды?"- деп сорадыла.
-"Минге юч адам джетмейди"- дегенни айтады Темирсолтан.
Сора эбизелени арасындан бир бекем джаш чыгъып
-"Хау керти айтады, джаш алдамайды мынга инаныргъа боллукъду, биз санап чыкъгъанбыз эки адамгъа джангылгъан этгенди "- дегенни айтады. "Малны сюре туруп бир эбзе елгенди, къалайлыкъ бла болгъанды?"- деп да соргъандыла эбзеле.Ол заманда Темирсолтан;-Хау керти айтасыз малланы иеси да елгенди, эбзе да бир окъдан елгенди экинчи атылынмагъанды"- дегенни айтханды. Андан сора сезюне кертичиди муну айтхан сезюне инаныргъа керекди деп эбизеле малны берип ашыргъандыла.
Аны бла Темирсолтан аскери бла, тарх деп ушкок атмай малны арха айландырып къайтарып келедиле .Темирсолтан кеси да белогвардейский офицер болгъанды, падчахны аскеринде къуллукъ этиб кеси да "Георгиевский крест " -ни кавалериди. Дагъыда Хочу-Хурттюню Къайтмырза деген джашы да къызыл аскерде офицер болгъанды.Революцияны заманында, эки джаш да от джагъада юйюр бла бирге олтуруп тургъанлай бири акъла, бири къызылла джанлы болуп, къамаларына джабышып ерге туруп къалыучу эдиле деп, аланы къарындашлары Хочуланы Токъболатдан эштгенме. Токъболат 90-джыл джашап елгенди,ол заманда 90-джылында да,киши минмеген таугъа минип чалгъы чалып болгъанды.
-"Илишанга салсанг да коммунистни да жюрегин бери бурмазса. белогвардеецни да жюрегин бери бурмазса"-деучю эди ол.
Джашланы ниетлери ниетлей къалгъандыла ким не зат айтсада.
Бу джигит джашны Темирсолтанны сураты да барды, салалсам салырма бу темагъа.
Хурттюню Къайтмырза деген джашы Нальчикде харчевня тутуп болгъанды.Хочуланы Хурттюню Малы кеп болгъанды, къышлыкъгъа шендюгю Каменкагъа тебреселе аллары шендюгю КЪара -суу элге жетсе, артлары Бызынгы эльни башында болгъанды,шендюгю таулу эль Каменкада Хурттю дорбуну деп жер барды, шыкъычыла шендю да алайгъа Хурттю дорбун дейдиле,Яникойда шендюгю туф карьерде мал оруну болгъанды,Яникой бла Кенжеде малларын кютгенди, алайлары Хочуланы Хурттюню жерлери эдиле.Сора Къайтмырза атасыны малын союп харчевняны алай тутханды.Совет властны заманында колхозгъа ара мюлкге принудительно-добровольно малын сыйыргъандыла.Хурттюню къызы Аммешни эрге бергенде ботталагъа, бернесине эль кечген сунуп алай къарагъан эдиле деп хапар алайды. Хурттюню сабийлеринден Токъболат-6-ты сабийи(жюз туудукълу) бла Токаш ( 5-сабийи) туудукълары да кепдю, къуралгъандыла, Зайнафны бир джашы, Аммешни эки джашы бла эки къызы бар эди.
Энтда да халкъыбызны ахшы адамларыны юсюнден бир хапар билсем джазарма.
Изменено: - 16.04.2012 22:27:27
