Виртуальный журнал (ана тилде)

Хасан (II) патчахны межгити

"Аллахны тахты (Тахтасы) сууда турады, - дегенди Мароккону патчахы Хасан (II) 1980 дж.(бир минг тогъуз джюз сексанынчы джыл) дунияда эм уллу межгитни ишлеб башларыны аллы бла .- Аны себебли биз да межгитни сууну юсюнде ишлерикбиз".
Мароккону эм уллу шахары Касабланкада межгит кертиси да сууну юсюнде сюеледи.


Тенгизни ичинде уллу платформа мияла тюбю бла тенгизни толкъунлары керюне сюеледи . Межгитни мекямы алай тукъум ишленгенди , суу кетюрюлген кезюуде межгитни джартысы толкъунлада батханча керюнеди. Намаз этген сагъатда , Атлантик океянны толкъунлары 10 м. кетюрюлюб, межгитни къабыргъасына джетселе, межгит тенгизде толкъунлада джюзгенча болады .


Межгитни 1980 -1993 дж. деричи (13 джыл) ишленгенди, дуния башында ариулугъу бла , уллулугъу бла бу межгит экинчи орунну алады . XX ёмюрню экинчи бёлюмюнде бу мекямдан уллу мекям болмаз


Межгитни проектин белгили француз архитектор Мишель Пинсо этгенди . Бу сейир мекямны ариулугъу эм белгили араб, испан межгитлени , дунияны башында болгъан ариулукъну юлгюге алыб- (Кутубия-Марракешде ; Хиральда ?Себилияда; Омеядланы межгитлерин Дамаскда ) алай ишленгенди. Аны бла бу межгит эм ариу болуб, Мароккону миллетин къууандырыб сюеледи. Межгитни Хасан (II) миллетин бирлештирирге, Мароккону учсуз -къыйырсыз , чемерлигин , усталыгъын кергюзтюрге бек талпыб ,излеб башлагъанды бу сыйлы ишни.
Межгит ишлерге ачха сау Мароккону миллетинден джыйылгъанды . Саулай да проектге 800 млн . доллар джойюлгъанды . Мермер- Агадирден ташылгъанды , сослан таш- Тафрутдан ташылгъанды. Джангыз 50 т. люстрала Италияны Венеция шахарындан келгендиле.


Хасан(II)

Узакъдан да межгит уллулугъу бла , ариулугъу бла да сейирсиндиреди .


Бу межгит дунияны башында дин бла байламлы мекямланы ичинде- эм уллуду: 30 м. Хеопсну пирамидасындан миийкди , 40 м. Шыйых Петурну клисасындан мийикди . Хасанны межгитине муслиман болмагъан адамла да, кириб ичине,ариулугъуна сююнюб чыгъадыла . Ичинде чайир бетли сослан ташдан , джетмиш сегиз багъана сейир тукъум ариулукъ береди . Бу межгитни ишленгелени аталарындан ?бабаларындан къалгъан билемлерине, чемерликлирине- кеслерини бюгюн билемлери , техника лагъымларында къошуб алай ишлегендиле .



Бир кере Аллаха къуллукъ этерге 20 минг адам сюеледи . Алай а керек болса, дагъыда 80 минг адам сыйынныкъды, межгитни арасында башын кенгнертселе.
Аллахны сыйлы юйюн хар кюнсайын 35 минг адам ишлегенди. Кюндюз джарыкъда кёз къаматады. Кече тегерегинден нер джарыкъ урады. Кече джашил лазер таякъ къыбыла таба кергюстеди.


Межгитни узуну ? 183 м. Кенглиги ? 91, 5 м мийиклиги ? 54, 9м. намаз этген джер ? 20минг адам, дагъыда ич арбазда 80 минг адам, Минарети ? 200м. Медресе, библиотека ,музей джер тюбюнде бир минг мешнагъа тохтар джер , 50 атха орун. Бу сейир межгитни эшиклери 30 августа 1993 дж.ачылгъанды тенгизден кекке чыгъыб бу сейир ?тамаша межгит, Касабланка шахарны эм сыйлы , эм ариу джериди.

-Къасботну джашау джолу узун,къыйын болгъанды ,-дейди Ёлмесхан андан ары сёзюнде.
-Ол 1834 джыл туугъанды. 106 джыл джашаб , 1940 -чы джыл декабрны 24 мени къолумда аушхан эди. Эки кере юйдегили болгъанды. Биринчи юй бийчеси Болурланы Мухурджан эртде ауушады. Экинчи юй бийчеси Чотчаланы Отта болгъанды. Андан туугъандыла къызы Гытдыу бла джашы Еза. Гыдыуны юйдегисинден Къасботну туудугъу Гочияланы Маджир, бусагъатда Къарачай шахарда джашайды.
Къасботну юсюнден китабла джазылгъандыла,назмула,джырла этилгендиле. Озгъан ёмюрде миллетибизни эм фахмулу адамларыны бири кеси окъуулу болмасада ,ана литературабызны,аууз чыгъармаларыбызны тамалын салыб кетген Къочхарланы Багъырны джашы Къасботну юсюнден уллу джазыучула,поэтле ,журналистле кёб иги зат айтхандыла. Семенланы Исмаил а аны устазына санагъанды. 1907-чи джыл белгили орус алим Щуровский " Ежегогодник русского горного общества" деген журналда Къасботну юсюнден биринчи очеркни басмалагъанды.
.....

Кергелен, сау бол.
Он адамдан бир адам окъуса да, хайырды. Бек магъаналы иш этесе.

Къасботну ахлулары - бу айтхан адамларынг - суратха алыныб, сакълансаола да иги боллукъ эди. Тариххе керекди ол. Ариу, алай этиб тура эселе да, билмейме.

Меннге джууукъ джетген джазыучуланы да былайгъа бир джазайым.

Атамы анасы Элкъанланы Саудат(Фердаус) бла Багъыр улу Къасбот эгечледен туугъанладыла.
Къалай улу Аппа (анасы Джагъа Лайпанладанды) атамы къысха джууугъуду.
Биджиланы Басиятны джашы Асхат бла анамы анасы Биджиланы Зекерья-хаджини къызы Халимат къарнашладан туугъанладыла.

мать моего отца Эльканова Саудат(Фердаус) и известный певец Багъыр улу Къасбот родились от родных сестер. Къалай улу Аппа (его мать из Джагъа Лайпановых) также близкий мне родственник по отцовской линии. Известный врач и поэт Асхат Басиятович Биджиев и мать моей матери Биджиева Халимат дочь Зекерия-хаджи - дети родных братьев.

Салам!Sabr, чынты аламатны да Сен айтдынг. Тамырларынг джазыучу ,назмучу болса, не мадарынг бар эди Поэт болмазгъа.))))
Сейирлик къатыбыздады, кёзлерибизни ачыб, есибизни ийиб къарасакъ тегерекге.
Тоба Асто! Сейир -тамаша.
Мен бу затланы джазаргъа эртдеден да дертли болуб тура эдим.
Джумарыкъны ,Къасботну да мени къарт анам ,атам таныб, юйде биз гитче заманда хапарлары айтылыб тургъанды. Была мени джаш джюрегиме гитчеликден орналгъандыла. Алгъын заманлада тевизор, радио ,газет , артыкъсыз да ма бу интернет деген хадауус болмагъанды. Адамла юйде сабийлери бла ушакъ этиб, хапар айтыб эслери кючлю болгъанды. Бусагъатда джашау адамны башын сант этиб, эсинде джукъ къоймайды. Информация да фаст-фуд болуб бошагъанды.
Билмей тургъанлай ма бу эки сюйген адамыма "Къарачай" газетни 2006дж. тюбеб къалама. Экиси да бир къагъытны эки джанында. Мени ол кюн къууанганым...)))

-Кимден да бек Касботну мен иги билеме деб кёлюме келеди ,-дейди аны келини Ёлмесхан.-Не ючюн десенг ,талай джылны аны къатында тургъанма .Ол мени къолумдан кёб туздам ашагъанды.Ёмюрде бир ачы сёз эшитдирмегенлей кетди."Келинчигим ,джаным " дегенлей туруучан эди. Артыкъ да бек сабийлени бир бек сюеэди .Орамгъа чыгъыб, ныгъышда олтурса,элчи сабийле юсюн басыб къоя эдиле. Кими тобугъуна олтуруб,кими къойнуна къысылыб ,ол айтхантаурухлагъа шыкъыртсыз тынглай эдиле. Ныгъышха къартла да кёб келиучен эдиле. Аланы ичгери чакъырыргъа ёч эди къасбот. Суусаб чыхартмай бир кере да къоймай эди . Къартлыгъында да юй джумушну иги тындыра эди. Малгъа-башха кеси къарай эди, от эте эди. Ол гъай эсенг меннге болушуб, джау чайкъаучан эди. Ол кёзюуде аны кёлю кёлтюрюлюб къала эди. Бир макъамланы,чамланы айтыб,мени да гитче Шерифатчыкъны да кюлдюрюрге ёч эди.
-Неден да алгъа аны адамланы бек сюйгенин айтыргъа излейме,-дейди андан ары сёзюнде Ёлмесхан.
-Бизни къолубуз джукъа тюл эди.Аны кёре келгенле да къуру келмей эдиле. Ала келтирген затланы джарлылагъа ,ёксюзлеге чачдыра эди. Юйде мал кесилсе хоншуларыбызгъа юлюш иймей ,ашамагъанбыз. Сюйген ашы гардош хычын бла сютбашы болуучан эди.
Ёлмесхан Езаны сыйын кёрюб ,экинчи юйдеги къурамай кёб сакълагъанды. Артдан экинчи кере Лепшокъланы Хаджи-Османга эрге барады. Ала кёб джылланы насыблы джашайдыла,уллу юйдеги да ёсдюредиле. Къызлары Люба кесини юйдегиси бла Батайскеде джашай эди ,энди ауушханды (джандетли болсун), Фатима республикан китаб басмада ишлейди,Рахимат Дружба эл советни председателиди ,Солтан бла Дагир да бирер джерде урунадыла. Туугъаны ,туудугъу да болуб ,32 сабийи барды Ёлмесханны. Бюгюгюнлюкде алагъа къууана джашайды. Шерифатны кесини туудукълары да ёсюб джетгендиле.
Ёзге, биринчи джазыуун байлагъан Къочхарланы Езаны бир да унутмайды Ёлмесхан. Джашууну эм насыблы заманына уа бютёу миллетибизге,аны тышында да аты кенге белгили джырчыбыз ,поэтибиз Къочхарланы Къасботха келин болуб тургъан заманын санайды. Юй иеси къазауатха кетгеннден сора,Ёлмесхан анга кюу этгенди.
Ма аны кюую:
Сен службагъа кетиб бараса,
Тансыгъымы къалай аллыкъма?
Бу барыудан мен барсам,
Шашхыллы болуб къаллыкъма.
Къалай къыйын кёреме къызла,
Бу къазауатны джоллары .
Темир тоб бла къалай ишлейдиле
Къаламны тутутуучу къоллары.?
Сагъыш этиб былай олтурсам,
Джюрегим къуджур болады.
Письмоларынгы алыб окъусам ,
Джюрегим къандан толады.
Артынгда къалгъан джангыз сабийинг
Тамам кесинге ушайды.
Джаным кибик кёрген адамым
Къайсы дунияда джашайды.?
Артынгда къалгъан джангыз сабийинги
Сени кёзюнгден кёрлюкме,
Аман хапарынгы эшитсем,
Эки джарылыб ёллюкме.
Бир кёб сагъышла ете болурса,
Къалай джашайды анам, деб
Джарлы ананг джылай ёледи,
Къайда тас болду балам ,деб
Фашист аскерле келдиле,
Элибизге джайылыб.
Къатынла, сабийле джылайдыла,
Подваллагъа джыйылыб.
Кёб къыйынлыкъ ала салдыла,
Кёпюрню ,джолну чачдыла.
Къызыл аскер джолларын кесгенлей,
Башларын алыб къачдыла.
Бир кёб джылайма,кёб таралама,
Мен ууахтысыз ёлеме.
Фронтдан келген орус солдатланы
Сени кёзюнгден кёреме.
Письмоларынгы алыб окъусам ,
Кёзлерим къандан толады.
Къазауатда адамы къалгъан,
Бары да былаймы болады?
Къайдан чыкъды бу уулу джылан?
Ол башын манга къайырды.
Къара къан джаусун ма бу Гитлерге,
Мени джашауумдан айырды!

Къочхарланы Къасбот дагъыстанчылагъа Сулейман Стальскийча , Расул Гамзатовча , малкъарлылагъа Мечиланы Кязимча , Къулийланы Къайсынча , къазахлылагъа Джамбул Джабаевча , Абайча, къыргъызлылагъа Токтогул Сатылгановча, бизге да алай багъалыды . Ол къоюб кетген джырла , назмула , тёлюледен тёлюлеге кёче , ёмюрлюкге миллетибизде сакълана барлыкъдыла. Аны джангыз джашы Езаны юй бийчеси бюгюнлюкде арабызда сау - эсен джашагъан Ёлмесханнга бошуна аталгъан болмаз эди Ёлмесхан деб. Ол да мындан ары да кёб джылланы насыблы джашасын, туудукъларыны насыбларын кёре . Къуру Къасботну къартлыкъ джылларында кесини атасынача къараб тургъаны ючюн огъуна ол огъурлу тиширыугъа минг кере бюсюреу этереге керекбиз.
Чабарланы Балуа. 2006 дж. октябрь ай.

Билял, не кючюмю да салдым,)))) болумума кёре....)))

Къасбот уланындан туугъан гитче Шерифатчыкъга этген назму:

-Баламы баласы -
джюрегими къаласы,
Мен сенден алгъа ёлейим.
Атанг сау келиб ,
аны аллына чабыб.
Сени къууанч этиб кёрейим.

Сени къарт атанг,
джырчы Къасбот кеминде
Джюзден артыкъ джыл джашайды.
Мени эгечим Хасанахан Хурзук элинде
Джюз джылдан атлаб
башлайды.
Сен да ёсерсе, бизге ушарса,
Биз джашагъан тенгли
джашарса.
Бу джашауда насыб табарса,
Сен джарырса балам,
джашнарса.

Джерни башын кёргенни тюбюн кёрмей амалы джокъду.

айтыу.


Тарихни къаза....
Александр Невский Бату ханны асырагъан джашы болгъанды . Александр Невский был приёмным сыном Хана Батыя.
А. Невскийни анасы къыпчакъ бийче болгъанды. Чудское кёлде ,аны бузунда татар атлы аскер болгъанды ал сафларында.

КЪАРАЧАЙ.

Хар миллет кесини элинде-джеринде джашаргъа,къраллыгъын джюрютюрге излейди,алай а, адам , миллет кеси сюйгенича болуб къалмайды.
Къарачайлыла да сюйюб- сюймей, джер башина чачылгъанбыз. Къарачай джашамагъан регион джокъду бизни къралда. Аны бла къалмай- Орта Азияда, Туркияда,Сирияда, Ливанда, АБШ-да, дагъыда башха къраллада.
1828 джылгъа дери Къарачай кесини къраллыгъын джюрютюб тургъанды. Россиягъа къошулгъандан сора да Къарачай кесини къраллыгъан тас этмегенди ,орус патчах тарлыкъ этседа. Джолланы, школланы, кёпюрлени, больницаланы миллет кесини ачхасына ишлеб джюрютгенди.
Совет власть февральда 1918 джыл киреди Къарачайгъа. !918джылны сентябрндан-1920джылны март айына дери Деникинни азабында Къарачай къраллыгъын тас этеди.
Къарачай совет автономия 1920 дж. 17 ноябрда къуралады. Къарачай миллет округ, Тау АССР-ге (Горская АССР) киреди.
Январны 12 -ден 1922дж- 20 апрельни 1926 дж. дери Карачаево-Черкесская область болады. Белгили къуллукъчубуз Алийланы Умар джанын ,къанын аямай ,кърал башчылагъа сёзюн англатыб,Къарачайгъа къраллыгъын ызына къайтарады.

Постановлением ВЦИК РСФСР от 26 апреля 1926 года Карачаево-Черксесская Область была упразднена.
В этом постановлении говорилось:" В согласии с волей,заявленной народностями ,населяющими Карачаево-Черкесскую автономную область, президиум ВЦИКа постоновил упразднить Карачаево-Черкесскую автономную область расчленив её по национальному принципу на Карачаевскую А.О. и Черкесский нац. округ.
Русское население согласно его волеизъявлению было выделно в отдельный Баталпашинский р-н.,который вошел в Армавирский округ Северо-Кавказского края.

Цитата
Кергелен пишет: Билял, не кючюмю да салдым,)))) болумума кёре....)))

Бек сау бол.

В.И.Ленин гитче миллетлени джерлерине-сууларына уллу эс бёлгенди ,ол бек ариу билгенди патчахлыкъны заманында къаллай палахла салгъанларын орус генералла. Эллени бир джерден бир джерге эки-юч кере кючюрюб,бир миллетни джерине башха миллетни кюч бла орналтыб тарихини кеслери сюйгенча джазаргъа кюрешгендиле.
Тау миллетлени джерлерин ызына къайтарыргъа буйркъ болгъанды. (В.И. Ленин псс. с342.) Аны себебли 30 джылланы арасына Къарачайлыланы кючленген джерлери (18-19 ёмрледе) ызына къайтадыла.
1938 джылгъа Къарачайны джери -10831.99 кв. км. не да -1.083.199 га болады. Аланы ичинде:
Сюрюлген-6%
Биченликле-14.5%
Отлаула-22.9%
Энчи джерле-1.1%
Чегет, чымырта-32.2%
Башха джерле- тау, таш, мырды,кёл,суу-23.3%
Адам баши областны ол кюнледе 100минге джуукъ болады. Къазауут башланыр заманга къуру къарачайлыланы адам башлары- 80 инг болады.


На сравнительно небольшой территории Карачая сконцентрированы чрезвычайно разнообразные по своему составу природные богатства.:
Къарачайны джери бек уллу болмагъанлыкъгъа ичинде магъаданы ,хазнасы кёбдю.:

Прекрасные альпийские луга-гелеу хансла, отлаула
Пастбища- джайлыкъла
Ценные хвойные леса- зыгыт чегетле- нарат, нызы,наз
Золото- алтын
Серебро- кюмюш
Свинец- къоргъашын
Цинк- тютюй
Медный колчедан- джез, багъыр
Бурый уголь- таш кёмюр
Сера- кюкюрт
Мрамор- мермер таш
Гранит- сослан таш, состар
Сурик- къызыл таш
Гипс-алджюташ
Огнеупорные глины- отха чыдагъан топракъ
Гидроэергетические ресурсы- кучлю баргъан суула
Минеральные источники-нарзанла,гарала
Высокогорные курорты- тау курортла
Турбазы и альплагеря- мийикге ,ташха ,къаягъа чыкъгъанла солугъан юйле
Всего обнаружено более 200 названий ценнейших полезных ископаемых
200 джетеди тауларыбызда , ёзенлерибизде болгъан ,табылгъан магъадан-хазна.
Карачай имеет грандиозные перспективы развития промышленности ,сельского хозяйства ( особено животноводство),курортов, туристских и альпинистских баз.
Къарачайны не джаны бла да ёсерча, айнырча , не тукъум мадарыда барды- турмуш джаныбла да, эл мюлк джаны бла да ( артыкъсыз да малчылыкъ)
тау курортла,турбазала ,альплагерле айнытырча да.

........

... Къарачай 40джалланы аллында уллу джетишмлеге джетеди джашауну не джаны бла да. Малчыларыбыз СССР-ни махтау къагъытларын, медальлларын, орденлерин аладыла. Ленинни Орденине - Баиланы Ибрахим, Батчаланы Баладжан, Курбанланы Ибрхим, Текуланы Солтан,Хубийланы Хасан ие боладыла. Лайпанланы Юзеир бла Ижаланы Кямал- Урунууну Къызыл Байрагъыны оденин аладыла.
Къысха заманны ичине Къарачай А.О. СССР-ни автономияларыны ал тизгиниде айтылады.

Къазаууат башланганында бютеу призывгъа джараулу эркиши къалмагъанча фронтха кетедиле. Кёб 16-17 джыл болгъан джаш адамла да ,къызла да кетедиле Ата Джуртну къорургъа.
80 минглик Къарачай миллет, 17 минг адамын къыралын джакъларгъа ашырады.
Аланы ичинден 9 минг адамы къазауатны фронтларында ёледиле. Мингле бла адамларыбыз кърал саугъалабла саугъаландыла.
Хар бешинчи Къарачайлы къазаууат этеди.
Элде джуртда къалгъанла да ,джанларын -къанларын аямай фронтха кийим, джюн чындай,джамчи, бёрк.... табханларын джыйыб иедиле.

Сау бол ,бир бек сюйюб тынгладым ютюбдан къазакъ клиплеге.

Кергелен,
Буъл жыр, сiзге уънайды деп ойлаймын.

www.youtube.com/watch?v=JjvxAfqT-eE

Къарачай-Маркъар тилли энциклопедиядан:

Сынты клиса (орус. Сентинский храм) — бусагъатдагъы Къарачай-Черкесияны территориясында X ёмюрню ал джарымында къурулгъан христиан клисады.

Клиса, Теберди сууну сол джагъасындагъы тау джетекде, Тёбен Теберди (алгъыннгы аты — Сынты, орус. Сента) элни къатында, Къарачай шахардан 18 км къыбылада орналыбды.

Мекям, къумлу джерни блокларындан тытыр тылдан бла къаланнганды. Къабыргъаларында XI ёмюрден фрескаланы ызлары къалгъанды. Мекямны апсидасыз узунлугъу 8 м-ди эмда кенглиги бла бирчады, мийиклиги — 10 м-ди.

XIX ёмюрню экинчи джарымында клисаны къатында православ тиширыу монастырь ишлиннгенди (совет заманда оюлгъанды). Монах тиширыула, реконструкция этген сагъатда клисаны эм алгъыннгы формасын бузгъандыла.

Клисаны къатында дагъыда таш кешене орналады, ол да X ёмюрден болгъаннга саналады. Бир акъылгъа кёре бу кешене, баш бабас къуллукъчуланы асыраргъа деб ишленнгенди, эмда Шимал Кавказда башха мунуча болмагъан мекямды.

Кергелен, къарайма да, сен бу энциклопедияны ишине къатышсанг, бек уллу къошум этерге боллукъ эдинг. Къалай кёресе?

Салам!


Азат, мардасыз сау бол! Къалай ариууду Къазахстанны табигъаты. Американы хайвейлерине ушатдым ол тюзде "волганы" баргъанын.. кенг,кенг....

El_Chupanibre, Да, мени джазгъанымы джаратмазсыз деб ,къала къалдым. Ётюм джетмегенликден))))) Къайсы разделде джараргъа боллукъма?
Тоба, сагышландырдынг.....башларгъа уа керекди.
Сау бол.

Цитата
Кергелен пишет: Да, мени джазгъанымы джаратмазсыз деб ,къала къалдым.

Да сюйген джаратыр, сюймеген джаратмаз. Кимге да нек къарайса? Алайыны иеси джокъду (кертиси бла барды, амма Сан-Францискода ораналады - Wikimedia Foundation, Inc.).

Цитата
Кергелен пишет: Къайсы разделде джараргъа боллукъма?

Къайсыда сюйсенг да. Нени юсюнден джарата эсенг, аны юсюнден джазаргъа эркинсе. Болса да, хар тилде да болургъа тыйыншлы статьяланы кёбюсю алкъын Къарачай-Маркъар Википедияда джокъду. Джазгъанынг дагъыда энциклопедияны джорукъларына келиширге керекди.

Салам!


El_Chupanibre, сау бол англатханынга!

Къарадым тёгерекге.... бек мийик болмаса да фахмум, орта статья джазаллыкъ болурма деб ,-иги муратдама.)))))))
"Комсомольская правда" газет бир аламат альбомла чыгъаргъанды суратчыланы (Великие художники мира 100 книг) бла белгили музейлени (Великие музеи Мира"50книг) юсюнден.
Аланы бери талайын салыргъа деб тура эдим да....википедиягъа да джарарыкъ болурла.

Дагъыда ,Ленинкадан ксерить этилген къагъытым барды.( Описание похода ген.Эммануэля. Бой на Хасоке).
( Материалом для описания ( Карачаевской) экспедиции служил дневной журнал действия войск против карачаевцев (неопубликованные материалы архива штаба Кавказского военного округа. дело 1828 г.,№43)

Бу материал бармыды Эльбрусоидну хазнасында.?
Керек болса, салыргъа боллукъма орусча. Къарачайчагъа кёчюрюрге керек боллукъду.

Египетни музеи:
Каир , Эль -Тахрир майдан
(Дунияны чынг уллу музейлери , тертюнчю китаб)

Бурунгу Египетни хазнасын чачалгъан чачыб ,къазалгъан казыб ,къралдан чыгъаргъан уялмай кемелеге , тюе керуанлагъа джюклеб , тонаб тургъандыла. Напалеон да чыгъаргъанды кесини юлюшюн. Нил ёзенни тамашасын кергенле , аны юйлеринде тутаргъа излегендиле, бу джерни кесине керек болур деб сагъыш этмей.
Бу барыунда тохтамазлыкъ гудулукъну Египетни патчахы Мухаммад Али 19 ёмюрню биринчи джарымында буйрукъ чыгъарыб тохтатханды - 1835 джылда.
Французлу Огюст Мариетт, 1850 дж.кеме бла Александрия шахаргъа тюшеди . Келгени уа бурунгу коптланы бла сириалы клисаланы къол джазыууларын чыгъаргъа , алай а джумушун тындыралмайды, копт патриарх къагъытланы тышына чыгъармаз буйрукъ береди. Аны бла О. Мариетт мычыйды , тегерекге айланыб , джер суу кёреди , джюреги Египетни сейирлигине илешеди, нек келгенин унутады.Архиология тинтиуле этиб, Саккрада къазыб башлайды. Сагъыш этиб, табхан хазнагъа сейирсиниб - Бу Египетни кесини миллети къууанырча, джаратырча этерге керекди деб, мадар излеб тебрейди.
Алай бла Египетни Бурунгулукъларыны къуллугъу бла Каир музей джаратыладыла . Мариетт 1858дж. башчы болады.
Музейни биринчи мекямы Булак тийреде , Нил сууну джагъасындаМариетт джашагъан юйде , 4 залда тизиледи . Хазна кюнден-кюнге есюб барады.
Мариетт кючюн , ачхасын , рысхысын аямая сюйген ишине джояды. Египетни байлары - бийлери не бек сюйселе да Мариеттни , джангы мекям ишлерге киши да болушмайды.
Мариеттни Суэц каналны ачылгъанына чакъырадыла сыйлы къонакъланы ичинде .
Ол кюнге атаб Мариетт хапар джазады . Ол хапар артдан "Аида" операгъа либретто болады.
Паша чын да бериледи , алай болгъанлыкгъа 1881 дж. Мариетт музейни джангы мекямын кермегенлей ёлюб кетеди. Ёлюсюн саркафакгъа салыб , Булак музейни туурасында бастырадыла. 10 джылдан джыйылгъан хазна , Хедив Исмаилны резиденциясына Гизагъа кёчеди. Мариеттни саркафагын да ары елтедиле.
Аны бла 1902дж.толады мураты Мариеттни- Каинри арасында Эль Тахрир майданда , француз архитекторну проекти бла ишленнген , дуниягъа белгили музей ачылады. Мариеттни да музейни арбазына сол джанында , терекле тюбюне кечюредиле. Онг джанында кесини сыфаты бла 19 ёмюрню египет кийимлери бла, башында осман фескасы бла ескертмесин орнатадыла , тегерегинде да сау дунияны египтологлоруну бюстлерин сюйейдиле. Арбазда Мариетт табхан сфинкс Тутмос III - ни , Рамсес II -ни эскерметлери , дагъыда кеб тюрлю зат монумент искусстводан орналады.
..........

Описание похода ген. Эммануэля.

Бой на Хасоке.

1828год.