Что касается романа, я бы не торопился предвосхищать события. Сюжет можно закрутить, как угодно круто, но меня интересует в первую очередь сам текст. Меня волнует качество текста, слог. А текст, мягко говоря, слабый, даже для начинающего автора.
На кого рассчитан подобный текст?
Если на читателя, готового всё пожирать, лишь бы было чётко обозначено «ма, джаш, майна къыз» и далее какие-то интригующие страсти, « шо, арты иги бошалгъаеди, ансы. А то от нашего героя с жирным минусом инвалидной души, можно ожидать чего угодно» - в добрый путь.
Я тут не попутчик.
Справедливости ради - в этом тексте, в отличие от подобных, больших (собственно никаких) текстов, здесь выставляемых, есть хоть за что ухватиться, есть что критиковать.
Может я круто загнул планку?
В любом случае, от Найная ожидал большего.
Кергелен пишет:
"Горянка" журналны ким чыгъарады, Билял? Къарачайны юсюнден, бизни чиновниклерибизни юсюнден не сагъыш этерге боллукъду? !
Не къуллукъ тындырадыла арабин?!
КъМР-де дуния бла бир газет, журнал чыгъады. Аланы бириди "Горянка". Къалгъан республикалада да хал алайды. КъЧР-ди мырдыдан чыгъаргъа унамагъан. Не газетибиз джокъ (ыйыкъгъа эки кере чыкъгъан газет - ол газет тюлдю), не журналыбыз джокъ. Джукъ айтсанг:
- "бизде кёб халкъ джашайды. Барына бирер журнал берир къарыуубуз джокъду",- дейдиле.
- Дагъыстанда бизден да кёб халкъ барды, алада къалай чыгъыб турады да журналла, газетле да?
- Ала эртдеден бери да республикадыла, нелери да джарашыб турады. - Адыгея да бизнича област бола туруб, республика артда болгъанды. Анда журнал, газет, учебникле чыгъарыку бла бир проблем джокъду.
- Алада къачан да хал иги эди, кеслери да бизнича кёчюрюлмегендиле. - Ингушетия уа? Къаллай къыйынлыкъ джетген эсе да, нелери да барды - журналлары, газетлери. Чеченни уа айтмай огъуна къояйыкъ.
- Да ала къуру орус бла кеслери (эки халкъ) джашагъан республикаладыла. - Москвада Адыгеяны да, Ингушетияны да, къалгъан республикаланы да, къалалача представительстволары барды. КЧР-ди джангыз, джугъу да болмай, дуния бла бир ачха бериб, мекямла снимать этиб тургъан. Алай а, нек болады?
- Москвада джер да берилиб, ишлене тургъан Представительствону мекямын сатыб къойгъандыла алгъыннгы башчыла... - Энди башчыла уа не этедиле?
Sabr, Аллахайнан ! Ийнан бизден ёзге миллет къъчырыкъ хахай этер эди..... биз а, къандыгалас этиб айланабыз керек болмагъан затла бла...... керекли зат хыликге, селеке...... театр да керек тюл, журнал да не керекди, газет да алай кеси- кеси бла.
Махачкълада , хар миллетни кесини театыры барды!
Быйыл бир уллу ушакъгъа къошулдум .....эркишиле бла. Бир сейир хапар ...... Къралны башиндан хар эл советге ачха къара суучукъну тегерегин ариулагъандан башлаб , къабырланы бурууларына , къалгъан керекли затларына дери ачха келеди!!!!!! Тегеран ол ачханы бизни оноучуларыбыз элге джетгинчи дери къымыб къоядыла, но къол а, салынады этилгенди деб......!
Къралгъа чыртданда гюнах салмасынла!!! Иш балтада тюлдю! Иш сабдады!
Адамла къуллукъчулагъа ачха бередиле ,джукъгъа джаратыгъыз деб ,бош хапар тюл.... аланы кеслерини хурджунларына салыб къядыла.
Бизде адам ийнанырча къуллукъчу джокъду , ачханы керти этилген ишге берирге керекди ,халкъ билирча,кёрюрча.!
Берекет пишет:
Что касается романа, я бы не торопился предвосхищать события. Сюжет можно
закрутить, как угодно круто, но меня интересует в первую очередь сам текст. Меня
волнует качество текста, слог. А текст, мягко говоря, слабый, даже для
начинающего автора.
На кого рассчитан подобный текст?
Жаль мы не сидим за чашкой горячего кофе с каштанами с видом на Москва -реку ...вот бы мы разобрали текст вместе с НАЙНАЕМ!))))
Пока я я молчу , мой уровень не позволяет так детально критиковать.....хотя даже я заметила ,довольно наивные места , для НАЙНАЯ непозволительные..... жду хеппиэнда)))))
Желание еще раз облизнуть белоснежные макушки заставило юную зарю вытянуть свой язычок вдоль горных вершин и золотая монетка солнца незаметно соскользнув с его розового кончика, весело покатилась, набирая силу, разгораясь все ярче и жарче, взбираясь все выше и выше по вогнутой круче небосвода.Девочка-утро потянулась, отбрасывая уютный полог ночи и резво побежала, чтобы успеть искупаться в росах, пока солнце их не выпило без остатка.Девушка-день немедля начала прибираться, сметать со скал клочья тумана, пышнее взбивать облака, поливать запылившиеся леса дождями, сушить под солнцем размокшие дороги, гладить ветрами поля и луга.Матушка-вечер поймала сетями тетушки-закатной зари распылавшееся солнце, и бабушка-ночь накрыла непоседу своим покрывалом, отряхнув с него в небо россыпи звезд и прикорнувший с ними молодой полумесяц.И, убаюканное ровным дыханьем земли, утомившееся солнце наконец сладко заснуло до следующего рассвета, когда оно, в очередной раз ослепительной золотой монеткой соскользнув с кончика розового язычка юной зари, снова начнет восхождение по крутому склону высоких небес.
ВЕЧНО МОЛОДАЯ СТАРАЯ КАРАЧАЕВСКАЯ ПРИТЧА
Молодая невестка, собираясь в гости в отчий дом, спросила у свекра:- Что вам привезти в подарок?Свекор, сощурив глаза, внимательно посмотрел на нее и, хитро улыбнувшись, ответил:- Кружку с двумя ручками.Юная женщина, приехав домой к своим родителям, передала матери просьбу свекра.Мать осторожно спросила у дочери:- А как ты ему питье подавала? Покажи.Дочь взяла кружку и подала матери, держа ручку кружки своей рукой.- Не кружку о двух ручках он от тебя хочет, а чтобы тебя этикету научили. На подносе ли, с руки ли, надо кружку подавать ручкой к тому, кому несешь питье, а ты сама за эту ручку держишь сосуд, - объяснила мать смутившейся дочери, и, вздохнув, добавила:- Мне очень неловко за тебя перед твоим свекром, это мое упущение, но ты и сама должна была догадаться.
P.S.К сожалению, нынешней молодежи в разных жизненных ситуациях очень часто не хватает «кружки о двух ручках».
Sabr пишет:
P.S. К сожалению, нынешней молодежи в разных
жизненных ситуациях очень часто не хватает «кружки о двух ручках».
Всё в наших руках ...... "Мале пердитум, мале куастикум" - " Что посеешь ,то и пожнЁшь" (лат), или " Что в казан положешь, то оттуда и вытащишь" (восточная мудрость).
Биздеди иш ,ата- анада , сабийге къумгъа сингенча ,сингиб турады айтылгъан .....бир кюн а, бери чыгъыб къалады .......айтыб ,юретиб турсакъ -хоншу да ,тийреда, джуукъ-тенг , бир кюн биз къууанмай къаллыкъ тюйюлбиз.
Очень поучительная притча.
Салам, Берекет Къарнашым!
Ушла в тар-тарары получасовая моя писанина.....(((( я в шоке....((( это так Эльба шалит или интернет?
Всё, ушли все мои мысли ,в голове ноль......весь запал улетучился....ну не умею я воспроизводить свои мысли повторно...(((
.
elya, мы тебя прощаем, более того ждём, скучаем, не пропадай .)))Да, стихи разные, как и мы бываем под разными настроениями, впЕчатлениями......мне тоже по душе про совесть
Думаю, Найнай необычное явление и в поэзии, и в прозе. У человека сильный природный дар.
Если к критике и пожеланиям отнесется серьезно и серьезно будет работать над собой - внесет достойный вклад в нашу литературу.
Надеюсь на это, а также на встречу с Найнай здесь.
Да, Sabr!
У Найная несомненный дар. За ним чувствуется и высокая образованность и тонкое чутье природы человеческой. Как я был рад его стихам, так же как и стихам Бориса Бостанова, фиксируя для себя «бизни быллай адамыбыз барды, ма быллай адамыбызда барды».
В случае с прозой, тут дело техники, дело в отсутствии опыта, автор недооценил, приступая к прозе, всю сложность, рутинность и ответственность этой РАБОТЫ, работы со словом.
Тут на одном интеллекте, образованности, начитанности, личной душевной чистоте и рвении не проедешь.
Тут очень много ремесленничества, простой, нудной работы со словом. Лишь автор, влезший в дебри словесности, знает, что это не просто назидательные нравоучения.
Потому я и призывал и призываю сейчас всех пробующих себя в прозе, начинать пробовать себя в малых формах. В текстах, объем которых можно охватить целиком умозрительно, чтобы правильно, не растекаясь по большому тексту, править, править и править себя.
Расстаньтесь с иллюзиями, вдруг, ни с чего, с первой же пробы, выйти в Шолоховы.
Вот интересно, почему тот же Чипчиков, которого я недавно упоминал, давно и хорошо овладевший словом, замахнувшийся, выходя из рамок рассказов, даже на повесть, не бросается писать роман. Надо полагать, как мастер слова (кто бы знал, как на самом деле ценно это выражение: «мастер слова») знает цену и ответственность перед романом. Может и написал, но не показывает.
А так хочется от кого-то из наших большого громового явления.
Повторяюсь за собой, научись сначала выкормить с рук воробышка, иной воробышек ценнее любой другой чудо-птицы.
Писал, как чувствовал, что тут же появится стих Бориса Бостанова:
Я устроил акт самосожжения
На триумфальной площади сознания –
Думал я – стану фениксом, ясным соколом,
Получился воробей.
Хоть кому-то польза.
Уж он-то, за текстом чувствуется, знает цену воробью. Здесь нет кокетства, здесь глубокое понимание того, как это всё-таки сложно - взлететь.
Лишь познавший цену воробья, возможно возродиться в феникса, ясного сокола.
Тейри кереклиги джокъ болур деб турама, кесими толу назмучу болуб кёрмейме не бусагъатда не келир заманда да, сагъыш башыма кириб ол да къагъытха тёгюледи, анда мында... болмаса игирек джазаргъа устаракъ болсам джаза турурма атымы назмуну тюбюнде... Алай а мен Байчораланы Халитни джашы Шамилме.
Дагъыда айтхан сёзлеригизден бек хайырландым..... Сизге да , Сапаргъа да, Билялгъа да, барыгъызгъа да мында джаш адамлагъа назмуларын къалай багъалатыргъа кёргюзтгенигиз ючюн, игирек джазаргъа аллай иги амал бергенигиз ючюн БЕК УЛЛУ САУ БОЛ ДЕЙМЕ.
Айтханларыгъыз эсимде къалды. Этген ишигизге Аллах разы болсун. Эсенлик!
Тейри кереклиги джокъ болур деб турама, кесими толу назмучу болуб кёрмейме не бусагъатда не келир заманда да, сагъыш башыма кириб ол да къагъытха тёгюледи, анда мында... болмаса игирек джазаргъа устаракъ болсам джаза турурма атымы назмуну тюбюнде... Алай а мен Байчораланы Халитни джашы Шамилме.
Дагъыда айтхан сёзлеригизден бек хайырландым..... Сизге да , Сапаргъа да, Билялгъа да, барыгъызгъа да мында джаш адамлагъа назмуларын къалай багъалатыргъа кёргюзтгенигиз ючюн, игирек джазаргъа аллай иги амал бергенигиз ючюн БЕК УЛЛУ САУ БОЛ ДЕЙМЕ.
Айтханларыгъыз эсимде къалды. Этген ишигизге Аллах разы болсун. Эсенлик!
Шамил, Салам !
Чыкъгъа киргенсе, энди, сууну ырыслама. Джашауну кертиси - оюну да аллынгдады, ИГИСИ болсун деб тилейик. Бир сагъышдан башхасы тууа, кёрюрсе, Джашауну ёлмез джарыгъы бла джанынгы джууаргъа юрениб да къалырса. Кирпик джабханлыгъынга, Кёкню чюйресин да кёрюрсе.
Берекет пишет:
Джер юсюнде андан уллу байлыкъ бармыды? Кёкден келген фахмунг болуб, аны бошуна джоймай, халкъынгы къуандыра билсенг. Сёз ючюн макъамлы болуб, джырлай билсенг.
Джырчы Сымаил келеди эсге эм биринчи, алай а, былайда бир эки сёз айтыб къоялмайма. Аннга энчи сёз айтыргъа керекди, аны мийиклигин, кенглигин, теренлигин ангылаб бошаб. Ким бошагъанды?
Отарланы Омар каллай бир джырыбызны, джырлаб, джаздырыб, тас болуб, унутулуб къалмазча этгенди…
Ёзден Спарны, Ёзденланы Альбертни джырларында есгенбиз барыбызда … Ёзденланы Парисбийге тынгыласанг, эсинг бир джанына кетиб къалады, аны огъурлу да къаты, къатапа джумушакъ (бархатный) ауазыны ариулугъундан.
Газаланы Алимге уа, тамагъы ташны джарырча, къурчдан кючлю болуб, кёб тынгылаялмай къаласа, асры къозгъалгъандан…
Деменгили, тутхан ишлерини багъасын, соруун ангылагъан адамларыбыз… Атлары джыллагъа, ёмюрлеге къаллыкъ адамларыбыз… Ол тюлмюдю байлыкъ? Аллай джырчыларыбызда, джырлаучуларыбызда аз болмай келгенди хаманда...
Мен бирледе, кесим не иги, не терен ангыламагъан затланы юсюнден селешим башлагъан бир аман адетим барды. Бюгюн да ол джанына таяргъа башлагъанма…
Бир кюн, бир эки-юч джыл мундан алда, Масква джанында, е-е-ей-хей, къарачайча бир джыр барад «тёгерекни сагъайта», экскаваторну ичинден. Ичинде уа, джылы къыркъгъа джетген, джаш. Сапарны джырларын салыб, къампайыб турад, кёзлерин сюздюрюб. Гагауз джаш. Колька. Айтады Колька хапар, хар сёзюнден сора, мени айтханына ажымлы инандырыргъа кюрешиб, ейбогуну басыб, ант эте.
- Молдавияда, гагаузла джашагъан тёгерекледе къарачай дискле, малкъар дискле кёб сатыладыла. Кесибизникиледен эсе бек джаратама, артыкъда бек сёзлерин, запислени качествосуда бизникиледен игиди…
- Башха джырларынг бармыдыла?
- «Салам» и ещё на «Дж», - деб «Джёгетейни» айтад...
Бу къышны аллында анга Сапарны джангы дискин, дагъыда «Саламда», «Джёгетейда» болгъан джырланы бериб кетгенем
- Къайсысын джаратаса? – деб сорама артдан
- На «Дж». Аланы аллай джырлары барды, аллай джырлары барды… дунияда эм иги джыр. На «Кчр»
- Нек?
- Аны аллай сёзлери барды, аны аллай сезлери барды…
- Болгъан сёзлерин да ангылаймыса?
- Огъай, аныда бир джанындан кесича игилиги бард…
Ма алай кибик сёлешим чыгъабыз Колька бла, кючден бутдан айырыб « на Кчр» деб кюрешгени, КЧР болмайын, «Кёгюрчюн» болгъанын.
Колькагъа тюбегенчи да, бек уллугъа кетиучен эди эсим. Кёб джырыбыз барды, эскиледен да, бек эскиледен да тюл… Сёзю, макъамы, ауазы бир бирине таб джарашыб, бирде джылата, бирде кёлюнгю басдыра, бирде къуандыра да кюлдюре… Былай кеси кесим бла даулашым башлаучанма, биздеча джырлары болгъан халкъ, артыкъда бек сёзлерини магъанасы, суратлау арийлугъу биздеча болгъан, джокъду бу дунияда деб. Колька айтханлай, ма «Кёгюрчюнню» сезлери, тюз джазалгъанма сёзлерин, деб ышанмасамда.
Барды, барды бир кёгюрчюн джюрегимде
Учуб чыгъыб кеталмайды мийик кёгге
Айтыр сёзюм айланады тил учумда
Дуния бары сыйынганды уучума
Джетегейли джети джулдуз джанган кёкге,
Джангкъылычны нюр тогъайы тургъан чекге
Къалырбызмы джеталмайын биз экибиз,
Тоюбузгъа джыйылмазмы тау элибиз?
Керилгенме садакъ атыб джиберирге
Тюшген джери мекам болур экибизге
Къар тюбюнде джанкъоз чыкъгъан сеир джерде
Табылмазмы бир болургъа мадар бизге
Кёкню джети къатына да джетер кибик
Джети нюрню джукъланмайын кетер кибик
Учургъанма джюрегимден бир джилтинни
Бошлагъанма бир термилген илипинни
Барды, барды бир кёгюрчюн джюрегимде
Учуб чыгъыб тебрегенди мийик кекге
Тыйяым деб кюреширик тюлме энди,
Къайры сюйсе ары учсун дуния кенгде!
Бир сёзеим, деб сала турмайма бу джырны сёзлерин былайгъа
Юлгюге сала турама.
Ма быллай болургъа керекди, керти джырны, керти сёзлери…
Алай а, бюгюн башха затлагъа кетгенди эсим...
Къарачайда болуб, бир кюн, эсимдемиди, былтыргъы джай болур эди, кесим джангыз узакъ джолгъа атланама мешна бла. Джол джёнгер да неге керек эди – бир талай джангы джыр диским къолумда. Салама, ичинде джюзден аслам атлагъан джыры болгъанына къуана, сатыучу къызчыкъ, современный, молодёжный эстрадабыз, деб махтаб берген, биринчи дискни. Салсанг, аллайгъа сал, «оу» бла «шау» бирбирлерине нёгер болуб, тынгылаялмаймада къалама «молодёжный эстрадабызгъа». Биринден бирине дженгил дженгил чынгата барама да, ийнаныгъыз, къуру 55-чи джырны артына дери тынгылаб чыгъалама. Олда, алданмай эсем, эски джырланы бири болуб, джангы ауаз бла джырланган бир зат. Сонгура - джол узакъ, ашыгъыу джокъ - уллугъа кетгенсе джаш, кесибизни джырлагъа хыликге этиб, деб, кесиме айыб эте, сабырлыкъны къолгъа алыб, джангыдан салама да, артына дери тынгылаб чыгъама. Не хайыр? Ол талай джырны ичинде, не иги бла, не аман бла, меники болсун деб айтырча къуру 10-12 джыр. Энди джыр кёб бармаучанды, кёбюнде тёрт, тёрт бла джарым, болмаса беш-алты минут. Былада, тюгел къалмай, хар джырны, сёзю башланганчы, бири бирине ушагъан, макъам маталлы бир болмагъан, бир дынгырдау созулады 40-50-60 секундха. Джырынг а къайда, деб сакълай, болгъан джыланларынг чыгъыб бошаб, тюгел чыдамынгы таусхандан сора, келир бир заманда джырда. Айхай, андан да не хайыр. Джырны макъамы, макъам дерге боллукъ эсе анга, ол аллында дынгырдаугъа чыртданда келишмеген, кеси джанына тартгъан, бир тюрлю бир зынгырдау.
Джырлаучуланы макъам ауазларыны юсюнден а, аман айтмаз ючюн, джукъ айтмайым да бир къояым. Мен бу джаш джырлаучуланы ичинде бир алтын ауазмы излей эдим, былай эрикгенден тынгыларча бир зат болса да боллукъ эди. Къалай алай болсада, джырларгъа чыкъгъан эселе, бир кесег болсада, быланы джыр ауазлары болургъа керек тюлмюдю?
Ким айтханды бу «булбуллагъа» тамагъынг арийду, макъамлыса, барда джырла деб?
Ким штамповать этиб барады бу одноразовый пшикалкаланы?
Джибердим дискни ол кюн огъуна мешнаны терезесинден джол тюбюне, чыртда ызындан ахсынмай. Обочинадады бу джырланы орунлары, деб айталлыкъ тюлме, мен тюлме былайда оноу этерик...
Сёзюмю аллына бир чабайым. Къайтыб келиб хапар сорсам, «наивнякны да, «непродвинутыйны да»» басыб, уллу кюлдюле манга: - «Бусагъатда бу мода болуб къалгъанды. Хар тукъумну къой, хар юйню кесини джырлаучусу барды».
Ангыладым : Ачханг болса - джырчы, ачханг болмаса - джалчы!
Ангыламадым: Аллах бермеген нюрню, сатыб алаллыкъмыса? Джырчыны багъасын, сыйын алай тюшюрюге боламыды?
Энди джырлайма дегенни аллынмы тыяллыкъса, зор этиб да. Джырласынла. Алай а, кёб болмасалада, мени чыртданда чыдатмагъан, бир зат барды. Къайдан табхандыла была, къайда эштгендиле бизни джырлада, ол Орта Азияны халкъларыны джырларындача, азербайджанланы джырларындача макъамны ичинде, артыкъда бек тизгинни арты созулгъан джерде, тамакъны, бир къысха-къысха, бир гитче, бир уллу ойнатыб, бир созуб подвывать этген зат, къайда эштгендиле бизни джырлада алай сарнагъан зат. Хыликге этиб айтмайма ол халкъланы сарнау этгенлерине. Ол алагъа джарашады, ол аланы ёмюрледен келген песенний культураларыды. Ол къысха заманчыкъны ичине къазакъ тилге къатышыб, тилибиз, эсибиз бузулуб къайтханыкъдада (Аллахха шукур - ызыбызгъа къайтардыкъ тилибизни. Артына дери къайтаралдыкъмы – аны академически окъуулары, билимлери болгъан адамларыбыз айтсынла. Мени аллай мадарым джокъду, айтырыкъ затым болсада), бизни джырчыларыбыз алгъынча джырлаб тургъандыла, джукъ бузмайын.
Эркек бёрю, матёрый бёрю къалай улуйду? Узун, бирча, тохдаусуз ариу бардырады, къайсы менме деген эрни да, ётюн богъурдагъынга джыйдыра.
Тиши бёрю анга къошулса бузады оюнну, къысха-къысха ушахыусуз сарнай, гнусавит этиб къусдура.
Бизни джырлагъа бу джюрек джарыу кыскыныкла-къусдурукъла керекмидиле?
Энди, уллу кёллю болуб, кесими багъалата сёлешмейме джамагъат. Артыкъ да бек ол джырланы сёзлерине къыйналама. Бири бир ызындан тизилиб, ма былай джазылмазгъа керегди джыр назму деб, къычырыкъ этиб, юлгюге салынганча, бири биринден мыжыкъ затла.Тёгерекге къарай билмеймидиле была, къаллай бир аламат джыр назмуларыбыз бардыла, кёрмеймидиле. Огъесе, кесим джазама-кесим джырлайма, деб, назмуну ичинде «Шам Къарачай», «Ана сют», «Ана джыламукъ», «Кириш къая», «Шоркъа суу» деген сёзле бар эселе, джыр хазырды деб, акъылларынамы келеди быланы. Джырны сёзюн халкъны аллына чыгъыб айтырынгы аллы бла, билген адамлагъа (аз тюлдюле) къаратыргъа нек болмайды?
Огъесе мен ангыламагъан бир затмы барды былайда?
Артыма айланыб къарайма, ол джаш заманымда сюйген-тынгылагъан джырларыма. Ала болурламы мени «бузуб» къоюб, бюгюн мен асры мийик планка салыргъа кюрешгеним?
Къозбаланы Акълиманы джырлары: «Насыбымса», «Къуанчымса», «Атынгы айтсам…»
Батчаланы Лидияны джыры: «Ангыламадынг».
Алтуева Зояны джырлары: «Къызны сагъышы», «Сен мени кюнюмсе»
Бу джырла бла, былача джырла бла ёсюб келгенме мен. Бу джырла боягъандыла манга таулу къызчыкъны, таулу къызны, таулу тиширууну суратын, тюрсюнюн, аны кёз къарамын, сан субайлыгъын. Бу джырланы макъамлары, сёзлери, джырлагъан къызчыкъланы (ала ол заманда джаш къызчыкъла эдиле) сёзлеринде къой, ауазларында болгъан илешли, сюйюмлю, джумушакъ адеблери, иннетлери сюйндюргендиле мени таулу тишируулагъа. Бу джырланы кёзлери бла кёреме мен кесибизни тиширууланы. Бу джырла юретгендиле мени тиширууланы къуанчларына къуана билирге, тарыгъыуларына джан аурута билирге.
Ма, Къозбаланы Акълима джырлагъан, мен, ол бири биринден иги джырланы ичинден айырыб, бек сюйген, джыр
Айтхан эдинг бир кюн сен таукел
Сюймекликни татлы сёзлерин,
Мен а джылы джуаб бермеин
Ахсынама ол кюнден бери
Припев:
Джолгъа чыгъыб сакълайма сени
Мен барлыкъма кёрсем аллынга
Кёзлеринге къараб уяла
Къор болайым дерме джанынга
Кече кюнда кетмей туралла
Кёз туурамдан ариу кёзлеринг
Сакълаума къарыу бергенлей
Барадыла татлы сёзлеринг
Нек джашырдым ариум сенден
Джюрегими керти болумун
Нек къыйнадым багъалым сени
Къолларынгдан тартыб къолуму
Джазыу кёред кыъйын халымы
Джюрегими бошлаб тузакъдан
Сюймекликни джилтинин сакълаб
Сен келирсе наным узакъдан
Ий, халкъ бу затха не сагъыш этеди, огъесе биягъы мен халкъдан акъыллы болуб, оза башлагъан болурмамы? Сагъышлыма, Тейри...
Хар заман кесини джырын джырлайды, деучендиле.
Ким огъай дейди?
Джырласынла кеслерини джырларын, ДЖЫРЛА ДЖЫРЛАСЫНЛА, ансы.
Джырчыланы юсюнден а, сокъураныб турама джазгъаныма. Аман иги айтхан эсемда уллу хайыр кёрмейме. Бери кириб, не «хо», не «огъай» деген киши джокъду. Кишиге джукъ керек болмай къалгъанды. Не хайыр, арада сёз джюрюмесе, сагъыш сагъышланмаса? Бир бирледе Кюнда, Джашауда, мырды сууча тохтаб къалгъанга ушайды, ийис эте.
Алай болса да мыдахлыкъгъа айланыб турмайма. Менда къарачайлыма. Бизни хаманда джарыкъ кёллю къарачай-малкъар халкъыбыз, не къыйын заманда да оюндан, джырдан, кюлкуден артха турмагъанды. Къазахстанда да къаллай уллу тойла этиб тургъандыла, неге да къарамай.
Халкъыбызны аллай халиси кёб джерде болушханды.
Не да болсун, Аллахгъа шукур, халкъыбызны тюрсюню, джарыкъ ышара тургъан адамны тюрсюнючады.
Здравствуй, elya!
Мы тоже за тобой скучали.
Видишь, тут пошли и русские тексты. Включайся.
Стихи Хусея Бостанова - стихи настроения. Отчасти.
Восприятие одного и того же стиха, даже в классическом «правильном» исполнении, в зависимости от нашего настроения на момент, могут вызвать как чересчур восторженную реакцию, так и крайнее непонимание, неприятие.
В последнем случае, действительно, может показаться, что автор-неумеха подкинул нам не собираемые пазлы.
Не зря и Кергелен высказалась о «разных настроениях».
В другой раз, может получиться, что вернёшься к стиху под иным настроением, под настроением «Набирать его номер, До гудка сбрасывать» и начнёшь от безысходности собирать пазлы, как разбитые осколки, хоть и знаешь - пазлы не собираемые.
Здесь если не перемудрил (не быть бы уличённым в нескромности), самому понравилось, как выразился.
Сюжет для стихотворения, кстати.
Дарю!
Сау бол, ШАМИЛЬХАН – Шамиль.
Ты правильно говоришь, Шамиль. Мало какой автор способен правильно оценить свое собственное. Недооценка себя, копание в себе, «никомунепоказывание» губительны для творческого человека. Уж лучше переоценить.
Стих «Къачан эсе да» реально сильный, цельный стих, щедро демонстрирующий, что автор писал и писал и вот уверенно вошёл в среду поэтов. Естественно, не факт, что впредь все стихи будут сильными, но ты должен знать, что моя рецензия была искренней, а не необоснованно хвалебной, дабы задобрить автора.
Эследингми? Сапар къалай тюз айтды.
Сагъыш келтиреди экинчи сагъышны. Терен сагъыш – андан да терен сагъышны.
Сагъышны къагъытха кёчюре башласанг джайылады ол узунга теренгеда. Адамны мыйысы сёзле бла ишлемеди – сезимле бла (образами). Аны ючюн сагъышланы ичингде бурдуруб турмайын къагытха кёчюре барсанг юренесе сёзге.
Аны айтханым – не азчыкъда джазары келген, артха къоя турмай, джазыб башларгъа керекди.
Джашлыкъда келеди эм сакъланмагъан, эм джигер сагъыш да, сёз да.
Джамиляны, биринчи бетде Sabr салъан назмуларын, тюнене эследим.
Кечгинлик, Джамиля!
МЁЛЕГИМ
Сен мени мёлегимсе, билемисе?
Сени ючюнд джашаум,
Кюлдюремисе, неда къайгъы этдиремисе?
Тёзерикме, джетер къарыуум,
Джюз тюрлю джолла бла элтемисе?
Джашауну билдириб татыуун,
Къанатла бериб кёлтюремисе ?
Санамай заман барыуун !
Джамиля Данаева
Билмейме, не ючюн.
Назму бизде да, орусда да «билемисе?» неда «а знаешь?» деб башланса бир бек джаратама. Бу сёзню кёзбауу болгъанча, аллай назму хаманда иги болуб чыгъады.
Джангылмадым бу джол да, назму мен сакълагъанча болуб чыкъды.
Эсингде къалырче, къайта да кёз джетдире турурча назму.
Бу назмуда талай юлгю барды назму джазыучулагъа. Иги эс ийиб бир башлайыкъ
Кёрдюгюзмю, эследигизми, бизни назмучубуз, таб, ариу болсалада, бек уллу магъанасы болмагъан сёзлени тизе келиб, арт тизгинчиги бла (къуру арт тизгинчиги бла) къаллай мийикге кёлтюрюб къойду назмуну.
Шамильханны назмусундача, сёзню багъасын да, орнун да айыра билиб, къуру юч сёзчюк бла «санамай заман барыуун» дегенни айтыб, сагъышгъа, философиягъа буруб къойду назмуну. Аперим!
Дагъыда бир айтырым бу назмуну юсюнде. Назмуну тизгинлерини ичинден келген ариулугъуна, субайлыгъына эс бёлеик. Былайда, артыбыз таш салыугъа къалгъанды, хапарыбыз болмай. Биз билмейбиз, Джамиля кеси билиб, ангылабмы этгенди алай, огъесе кеси кеси бла чыгъа барыб, табгъа тюшюбмю къалгъанды. Аны ючюн кюрешебиз хаман, былайда назмулары сюзюлгенле бери кириб, Рамазанча, Шамильханча сёлеше турсала бир таб боллукъ эди.
Бир къарайыкъ, энди, таш сала турмайыкъда. Биринчи тизгинде юч кере «се-се-се» деб айтыла келиб, андан ары, бир тизгинден экинчисини арты да «се» болуб баргъанын, мен артыкъ ариулукъгъа санайма. Аллай затлагъа «огъай» дерикле да бардыла, мен а, былайда кесим джаратханны айта турама.
Андан да бек ариулукъ берген назмугъа. 3-чю тизгинде, «кюлдюремисе-этдиремисе»
сёзледе, эслеб къарачыгъыгъыз, бирча къайтарылгъан тунакы таушлары болгъан харифлеге: «дрмс-дрмс». Назмуну артында «кёлтюремисе» сёзде «трмс». Къуру рифмада болмайын бирча эштилген таушла, назмуну ичинде да болсала, кёб болмай, асры татыулу (слащавый) болмай, андан аламаты джокъду, мен билиб.
Не да болсун, ма аллай, кёзге бек да илинмеген, гитче затчыкъладыла назмуну ариу этген бла къалмай, артыкъ субайлыкх берген.
Харс урама Джамиляны быллай затчыкъларына.
Джамиля, 3-чю тизгинде «неда» байламны чыгъарда бир къой, ха, иги къызча.
Артыкъды ол сёз. Бёлюмлени саны бла да артыкъды, тизгинге джарашхан да этмейди.
Аны бла къалмай, назмуну магъанасын бузады. «Неда» как разделительный союз, переводить смысл из плоскости «то смешишь, то тревожишь» (то есть, происходят оба действия) в плоскость «смешишь или тревожишь» с оттенком или-или, с оттенком исключения одного из действий. Разница вроде незримая, и незначительная для разговорной речи, но для стиха, для стиха вообще, разница, по-моему, не маленькая. Надо быть предельно внимательным к слову.
Энтда бир затчыкъ. Къайсы тилде да, эки хоншу сёзде биринчи сёзню арты бла
экинчи сёзню аллы джарыкъ таушлу харифледен (гласные буквы) балсала, аллай джерчикни, бирледе, окъургъада табсыз болады. Къулакъны да сыдырады, артыкъда бек экинчи сёзню таушу ушагъыусузуракъ чыкъгъаны болса.
Джангыз бирчик болсада, аллай халатчыгъыбыз барды бизни назмуну 2-чи тизгинде. «Сени ючюн». Былайда «хо» деб, мен айтханга тюшмей мадарыгъыз джокъду. Кесигиз кёрюб турасыз, къыйыныракъ окъулады былайы. Тюз сёлешюуде «сеничюн» деб бошуна къоймайбыз. Назмуну окъугъан сагъатда, алай этерге мадарыбыз джокъду. Назмуда алай эте башласакъ, бир бёлюмюбюз тас болуб къалыб, окъулгъан тизгинда къулакъ сыдырлыкъды. Бёлюмлени санын тюшюртмез ючюн а, къазаут да этерикме джаш джазыучула бла.
Назмучу быллай джерчиклеге сакъ бола, сёзлени ичинден, мадарына кёре, ушагъыулу таушлары (благозвучные слова) болгъан сёзлени сайлай, эки сёзню арасынада джарыкъ таушлу харифле чыгъармай джазаргъа кюреширге керекди.
Джамиля. Бу темада айтылгъан джорукъла бла тенглешдириб къарасанг, башха тизгинледе аз халатчыкъланы кёрлюксе. Кесинг сагъыш эт.
ТИЛЕК
Бир джылайма, бир джырлайма
Джюрегим тохтайд!
Бир ойнайма, бир алдайма
Башым сагъышын къоймайд!
Бир кюлеме, бир сарнайма
Сен менге бир айт!
Нек къарайма? Нек къоймайма?
Бек тилейме, къайт!
Бу назмуда да барды бир юлгю, башха назмучулагъада, Джамиляны кесине да.
Рифма деб биз тизгинни артында сёзде бирча харифле салынганга айтабыз, бош айтыб
къойсакъ, терен кирмей. Алай а, рифма деген зат харифлеге таянмайды, таушлагъа тайанад, басымлагъа. Бирча харифлеге, басым да бирча тийсе чыгъады тюз рифма.
Боладыла аллай сёзле, кёзню булджутуб, харифлери бирча болгъанлыкъгъа, басымлары башха тюшюб, аны кибик таушларыда башха чыкъгъан.
Аллай сёзлени рифмагъа санаргъа болмайды. Бизни назмубузда, эс бёлчюгюз, «тохтайд-къоймайд» рифмада харифлери бирча болгъанлыкъгъа, «тохтайд» сёзде басым экинчи бёлюмге тюшеди, «къоймайд» сёзде уа – биринчи бёлюмге. Аны амалтын, биринчи тёрттизгинни низамы (ритм) бузулуб къалгъанды.
Алтын деб тургъан затчыгъыбызны джезчиги ачылыб къалады, иги къарай билсек.
Алданмагъыз быллай чынты рифмалагъа. Рифмала тюзлюгю бла къалмай, къарыусузлугъу къарыулугъу бла да ёлчеленеди. Бара барсакъ аланы юсюнден да сёлеширбиз
Джамиля, бу назму да джарашхан назмуду, хаталарына уа кесинг къара. 4-чю тизгин саулай келишшмей турады назмугъа, рифмасы бла къалмай.
Назмуну узунлугъунда, сёз кёплюгюнде тюлдю кюч, кесинг билесе, магъанасындады.
Аны ючюн, къайсы аз сёзю болгъан назмунуда, аты болса тыйыншлыды.
Бу назмунга «Тилек» деб, мен кесим салдым, айыб этме. Джаратмай эсенг кесингча сал ат.
Сау бол!
Унутмагъыз, назмуну таб салынган аты, артыкъ магъаналыкъ къошады назмугъа. Табсыз аты бузуб къояргъа да боллукъду.
Дагъыда. Бизни эртдеден келген назмучуларыбызны, бусагъатдагъы уллу назмучуларыбызны да джазгъанларына къарай башласанг назмуну джазылгъан джылы болмагъаны къыйын тиеди, назмучу неден неге ёсюб баргъанын ангыларча болмайды.
Аны ючюн, назмуну джылын да сала барыргъа керекди.
Дагъыда. Бизни литература-поэзияда критика иш, литературведение иш эртдеден бери да иги джюрюмегени себебли, кёб да керек затладан хапарыбыз джокъду.
Назму къачан джазылгъаны бла къалмай, не ючюн джазылгъаны, кимге аталыб джазылгъаны, назмугъа джырны ким салгъанын, джырны биринчи ким джырлагъанын, бу бизни алгъын джашаубузну къалай келгенин ичинден билдирлик затладан, бусагъатда баргъан ишледен, хапарыбыз джокъду бизни.
1962 джыл ноябрны экисинде Тюркиени Белпинар элинде (Эскишехерни Чифтелер илчеси) туугъанма. Атам (Къоркъмазланы/Эчкибашлары атауул/ Мухаммадны джашы) Пеузу Къоркъмазды, анасы Текеланы Къанитатды. Анам ( Байрамкъулланы Харунну джашы Хызырдан туугъан) Элмасды (Йылмазды), анасы да Биджиланы Семенни къызы Айшатды (Истанбулдан). Эки эгечим бла эки къарнашым барды (Аллах ачыларын кёргюзмесин), кесими да эки джашым бла бир къызым барды.
1989-чу джылдан бери Америкада джашайма, былайда кеси халиме кёре окъургъа да, ишлерге да кюрешиб, юйдегими ёсдюреме. Джашауубузну былайда джашаргъа кюрешебиз, дуния кечим этерге дыгалас этиб, джашайбыз.
«Кимни арбасына минсенг, аны джырын джырла» деб, биз быланы джырын джырласакъ да, кеси тилибизни унутмазгъа, унутдурмазгъа кюрешебиз.
Къарачай тарихи бла адабиятына илгим барды. Къачан да, арт кёзюуледе артыкъсыз да, халкъыбызны билирге, ызыбыздан келген тёлюге да унутдурмаз ючюн билгеними юретирге, джаяргъа кюрешеме.
Къайдан келгенибизни, къайры баргъаныбызны билир ючюн, къарачай адабиятын окъуб, юрениб, бизден сорадагъылагъа да къалсын деб, дыгалас этеме. Кесиме кёре назмучукъла джазаргъа кюрешеме, кесими джюрегими сууутургъа. Бир-бирде бек мыдах болама ата юйюмден, джууукъларымдан узакъ болгъаныбызгъа — тансыкълыкъдан бир затла джазаргъа кюрешеме.
Аллах болушсун барыбызгъа да, муслиман болгъаныбызны, къарачай болгъаныбызны да Аллах унутдурмасын. Бизни къарачай муслиман халкъ этиб джаратхан, джашатхан Аллахха шукур этебиз. Андан уллу байлыгъыбыз джокъду билгеннге. Керек болса, кесими юсюмден толуракъ хапар да айтырма. "Акътамакъ" кафегизге мен да къолдан келгенча, болушургъа хазырма. Аллах кюч берсин, бу миллет ишигизден, энчи джашауугъуздан да къууаныгъыз.
Айла КЪОРКЪМАЗ
МИНГИ ТАУ
Тансыкълаймыса бизни,
Биз сени тансыкълагъанча?
Нек чакъырмайса бизни,
Ёпгелебми тураса?
Кёрюрге бек термиле,
джашаб кетиб барабыз.
Кюн келиб, насыб болса,
биз да санга барлыкъбыз..
Сентябрны бири, 2012 джыл,
Американы Бирикген Штатлары (АБШ)
АЛДАУУКЪ ДУНИЯ
Дуния былай келгенди, Ким да келиб кетгенди.
Иги, аман - бары да,
Къара джерге киргенди.
Сора биз да джолчубуз, Бюгюн бар - тамбладжокъбуз. Бир кесек азыкъ этиб, Артмакъны толтурлукъбуз.
Бу дуньяны сону джокъ,
Аманлыкъны арты джокъ,
Азыгъынгыэркин эт,
Артхакъайтыр мадар джокъ.
Биз да барыбкирликбиз,
Ол къара топракълагъа.
Къайсыбыз излей болур, Акърап джылан - хоншугъа.
Джашау бизге аманат
этилгенин билсек да,
нечик аман джоябыз, пара берип алгъанча.
Ары-бери сокъурана, Къыйматын да билмейбиз.
Иеси ызына излесе, не этерге билмейбиз.
Аманатны Иеси,
мархамат этер энт да,
Къул хакъ бла барсакъ а,
джыгъылырбыз сиратда.
Джаратхан Кюч, джанымы, аманлагъа тюбетме, сюйген тенглерими, ол дуньяда инджитме.
Айла латиница бла мы джазады? Кеси нек кирмейди бери?
Айла Америкагъа Тюркден кёчгени себебли, кирилл харифлени билмейди. Алай а, къыйын болса да, биз джазгъанны да, кеси джазгъанны да программа бла кириллицагъа буралады. Аны себебли, къыйын болса да, халатлары кёб болса да, окъуяллыкъбыз.
Былай иги сагъыш этгеме да, Тюрк джанында назму джазаргъа тырмашханла биз джанындан эсе аслам болурла дейме. Ала бла да ишлерге керекди, джангыз, алфавитле бираз тыйгъыч боладыла.
Тилибиз деген адамла азыракъ эсек да, сайтда къайсы темагъа да кириб, сёзге къошулайыкъ да, кесибизча джаза турайыкъ.
Алай эте турсакъ, юренирле. Джууаб этемеселе да, кёзлери юренир.
Тилибиз деген адамла азыракъ эсек да, сайтда къайсы
темагъа да кириб, сёзге къошулайыкъ да, кесибизча джаза турайыкъ.
Алай эте
турсакъ, юренирле. Джууаб этемеселе да, кёзлери юренир.
Болсун , Билял, тюз айтаса..... кесибизча окъусала , Ана тилде сагъыш этерле.!
Эээээ....Эльбаны хайырын, энтда иги ангылаб бошамагъанбыз барыбызда..... Эльба бизни басхычыбызды ,мийикге ёрлетирге Динибизни -Тинибизни ,Тилибизни да.