Прочитала в библиотеке «Эльбрусоида» книгу Уфука Таукула «Карачай-Малкар: путешествие к сердцу Кавказа». Поразила, какую чушь несет автор. Вот что он пишет о балкарском народе и вожде карачаевского народа Къарче. Пусть издатели, редактор, рецензенты объяснят, почему такие вещи благословляют и пропускают в печать? Интересно было бы узнать и мнение форумчан.
Уфук Таукул. КАРАЧАЙ-МАЛКАР: ПУТЕШЕСТВИЕ К СЕРДЦУ КАВКАЗА
"Наименование БАЛКАР является искусственным этническим названием народа выдуманным Советской властью, желающей собрать горцев,проживающих в смежных долинах Басхан, Чегем, Холам, Бызынгы и Балкар под общим названием. Эти горные племена, проживающие в пяти отдельных долинах и имеющие общие этнические корни, историю, культуру и язык, в период царской России назывались Пять горских обществ" (Кудашев, 1991: 155). В период Советской власти русские, планирующие собрать этих горцев внутри общей автономной республики с кабардинцами, объединив их под общим этническим именем, дали название Балкарцы".
из главы «Легендарный отец карачаевского народа Карча»(стр.94-103): «...Предания, связанные с Карчой, сохранились и среди карачаевцев, переселившихся в Турцию. Предание, собранное у Юсупа Таукула сына Бекира, принадлежащего к потомству Хасана рода Тохчуковых, поселившихся в ауле Башхюйюк провинции Конья города Сарайёню, содержит несколько отличительную информацию:
«Карча, Боташ, Кудай, Абай, Адурхай, Науруз, Будьян, Дадьян, Анзор, Ботай, Мусука. Они были одиннадцатью братьями. У них была сестра по имени Кырымхан. После проживания в Хорасане некоторое время, пришли в Эрзурум в Анатолию, и затем в окрестности Акшехира. Карча убив в Стамбуле одного воина покинул эти места, сначала пришёл в Крым. Карча привёл свой народ из Крыма в Кавказ и здесь они поселились в местности Большой Схауат. Когда им не дали здесь покой абазины, называемые кызылбеками, тогда они переселились в Архыз. В один из дней, кызылбеки напали на их аул и захватили с собой сорок быков. На следующий год опять пришли и потребовали сорок быков из сорока дворов в добавок с их сестрой Кырымхан. Там началось сражение, в результате которого все захваченные кызылбеки были убиты. Однако Адурхай из-за нетерпимости к крови не смог убить кызылбека, застыв на месте. Заметивший это Карча, подоспев со своей саблей, отрубил голову Кызылбеку. Там дали Адурхаю имя «Къан кёрсе, кёлю кетген Адурхай» (Адурхай, которого тошнит при виде крови). Карачаевцы используют эту поговорку и сегодня.
Затем народ Карчи через реку Кубань пришёл в местность, называемую Элтаркач. Оттуда перешли в долину Басхан и поселились в верхних частях реки. Однажды кабардинцы явились, поняв по прищепкам дров, об их поселении там, между ними произошло сражение. Рядом с кабардинским князем был юноша по имени Кырымшамхал, который был родом из Крыма. Кырымшамхал присоединился к племени Карчи, и женился на его дочери. После заключения мирного договора, вместо убитых двух карачаевцев кабардинцы отдали из своих двух юношей Тохчука и Тамбия как плату за кровь.
Боташ пришедши в долины Большой Кам и Хурзук, посеял в почву семена ячменя. На следующий год заметив их всходы, много людей из Басхана пришли в Хурзук и поселились здесь. Тохчук тоже пришёл с ними. Карачаевские князья принесли много пленных черкесов, осетин и сванов в Карачай. В один из дней Боташ отпустив на волю рабов, сказал: «Пусть каждый вспашет и посеет место, которое он пожелает». На это Карча рассердился и сказал: «Боташ являясь младше меня по возрасту, как может он без моего разрешения отпускать рабов на волю? Я убью Боташа». Самый смелый из одиннадцати братьев Кудай услышав это, сказал: «Если ты тронешь Боташа, я тоже тебя убью». Однако, в один из дней Карча ударив Боташа, убил. Кудай сказал Карче: «В эту ночь и я тебя убью». Абай тоже сказал: «Я приведу Карчу в такое состояние, что он не сможет больше пить из реки Кубань". Однако в эту ночь Карча, заболев от страха, умер.»
Вот такое вранье пишет Уфук Таукъул об отце карачаевского народа Къарче. Конечно, если бы жив был Къарча, убил бы своего недостойного потомка (хотя, может Таукъул и не считает себя его потомком, даже представителем его народа, судя по тому как неуважительно пишет он о Къарче).
lon пишет:
ВЫСТАВЛЯЮ ГЕРБ И ДРУГОГО ПРЕДСТАВИТЕЛЯ ВЫСШЕЙ АРИСТОКРАТИИ КАРАЧАЯ, УРУСОВЫХ.
А вот и еще один "князь" нашелся! С каких пор Урусовы относятся к высшей аристократии Карачая? Не надо их путать с балкарскими (баксанскими) князьями Урусбиевыми! Это совершенно разные рода!
Глубокоуважаемые наши Семеновы и Урусовы, вы никогда не были князьями в Карачае! Князьями были Крымшамхаловы, Дудовы и Карабашевы, ну и полтора десятка родов чанка. Пожалуйста, не позорьте свои очень уважаемые фамилии такими, извините, глупыми заявлениями!
"Где, как не здесь, ты увидишь политику Всепрощения всепрощающего Человечного Человека" - Rassel
После общения с некоторыми людьми, у меня возникает стойкое чувство собственной полноценности.
sony пишет:
ТЫЛМАЧ! АЛЛАХ КЁРЕДИ, БУ ТАТЫШЫУГЪА КИРДИК ТЮЛ ЭДИМ, АЛАЙ СЕМЕНЛАНЫ СОФЬЯНЫ АТЫН БУ ТЕМАГЪА КЕЛТИРИБ СУКЪГЪАН, КЕСИНЕ МЕКТУБ ДЖАЗГЪАНДЫ-ДЕБ АЛДАГЪАН, ПРОФЕССОР НЕВРУЗГЪА ДЖУАБ БЕРИРГЕ КЕРЕК БОЛДУ ДА, АНДАН КИРДИМ. СОФЬЯ АНГА, НЕ ДА БАШХАЛАГЪА МЕКТУБ ДЖАЗМАГЪАНДЫ, КЕРГЕНИ, ТАНЫГЪАНЫ ДА ДЖОКЪДУ. БЫЛАЙДА ТУРЦИЯДА ДЖАШАГЪАН КЪАРАЧАЙЛЫЛАГЪА САНАЛГЪАН БИР ТАЛАЙ АДАМДАН КЕЛЕЛЛЕ БУ ЗАТЛА. СИЗ АРЫ АЙЛАНЫБ, НЕ ДЕРГЕ КЮРЕШЕСИЗ-ДЕБ БИР СОЛРСАГЪЫЗ А? ЙЫЛМАЗ ТЕРСДИ. ТЮРКДЕ АЛЛАЙ АДЕТ БАРДЫ, БИР ТЕРС ЗАТНЫ ЮСЮНЕ АДАМЛА ДЖАБЫШХАН САГЪАТДА, АЛАНЫ АЛАЙДАН АЙЫРЫР, ЮЧЮН, ТЕРСНИ ДА ДЖЕНГИЛЛЕТИР ЮЧЮН, ЭСЛЕРИН БАШХА ДЖАРЫ БУРУРГЪА, ОРТАГЪА БИР БАШХА ЗАТ АТАДЫЛА. БУ АЛАДА АДЕТДИ. СОФЬЯНЫ АТЫН БЫЛАЙГЪА СУКЪГЪАНЛАРЫ ДА АНДАНДЫ. КЕРЕК ДЖУАБЛАРЫН БЕРДИК. ТИЙСЕЛЕ, БИЗ ДА ТИЕРИКБИЗ, МИЛЛЕТЛЕ АРАСЫ ЗАКОНЛА, ШУКУР БОЛСУН, ИГИ ИШЛЕЙДИЛЕ. УФУКЪНУ ЧАРТ-ГУРТ ДЖАЗГЪАНЛАРЫН АЛГЪЫНДАДН ДА БИЛЕ ЭДИК, АЛАЙ СОФЬЯ БИР ДЖЕРДЕ АНЫ КЪАРАЛАМАДЫ, МАХДАГЪАН БОЛМАСА. БИЗНИКИ ДА-ДЕБ ТУРДУ. АЛА УА АНЫ КЪАРАЛАР ДЫГАЛАСДА. СИЗ КЕРТИГЕ БИР КЁЗ АЧЫГЪЫЗ, КЪАРНАШЛА, ЭГЕЧЛЕ!
Йылмаз Неврузну сиз анга мектуб джазгъансыз деб айтханын мен кёралмайма. Аны айтханы ма былайды: "Семенланы Софья Эльбрусоидни блогунда Уфукга эмда башхюйюкчюлеге аманла джазгъанды Лайпанланы Б. айтханды деб кесида..." Ол джазылгъанны тюркден адамла окъуб, Эльбрусоидни къуллукъчуларына сюртюлюрю ючюн тилекчи болгъандыла. Калайса Пикчерс (Ильяс) аны джазды 5 бетде. Ма ол сизни алайдагъы (блогда) джазыуугъуздан сора Йылмаз да Эльбрусоидни почтасына бу темагъа салыннган, бешинчи бетдеги джазыуну ашыргъанды.
Ол себебли, сизни ол блогда джазыуугъуз болмаса эди бу тартышыу чыртда башланырча тюл эди. Уфук да Семенланы юсюнден ол джазыуну кеси къурашдырмагъанды, 1993 джыл Нальчикде басмаланнган "Эски джырла" китабда не джазылыб эсе аны кёчюргенди. Алайда сёз Къырым ханланы юсюнден барады кеси да. Керек эсе былайгъа да салырма ол китабны копиясын. Андан ары сизни сёзюгюзню этгенни биз кёралмайбыз, бир кесек сабыр болугъуз, не этерик эсегиз да.
(Йылмазны джазыуун джангыдан бир окъугъуз 5 бетде)
TЫЛМАЧ! МЕКТУБНУ ДЖАНГЫДАН ОКЪУ. БАШЫРАГЪЫНДА БЕК АРИУ ДЖАЗЫЛЫБ ТУРАДЫ,
sony пишет:
ТЫЛМАЧ! АЛЛАХ КЁРЕДИ, БУ ТАТЫШЫУГЪА КИРДИК ТЮЛ ЭДИМ, АЛАЙ СЕМЕНЛАНЫ СОФЬЯНЫ АТЫН БУ ТЕМАГЪА КЕЛТИРИБ СУКЪГЪАН, КЕСИНЕ МЕКТУБ ДЖАЗГЪАНДЫ-ДЕБ АЛДАГЪАН, ПРОФЕССОР НЕВРУЗГЪА ДЖУАБ БЕРИРГЕ КЕРЕК БОЛДУ ДА, АНДАН КИРДИМ. СОФЬЯ АНГА, НЕ ДА БАШХАЛАГЪА МЕКТУБ ДЖАЗМАГЪАНДЫ, КЕРГЕНИ, ТАНЫГЪАНЫ ДА ДЖОКЪДУ. БЫЛАЙДА ТУРЦИЯДА ДЖАШАГЪАН КЪАРАЧАЙЛЫЛАГЪА САНАЛГЪАН БИР ТАЛАЙ АДАМДАН КЕЛЕЛЛЕ БУ ЗАТЛА. СИЗ АРЫ АЙЛАНЫБ, НЕ ДЕРГЕ КЮРЕШЕСИЗ-ДЕБ БИР СОЛРСАГЪЫЗ А? ЙЫЛМАЗ ТЕРСДИ. ТЮРКДЕ АЛЛАЙ АДЕТ БАРДЫ, БИР ТЕРС ЗАТНЫ ЮСЮНЕ АДАМЛА ДЖАБЫШХАН САГЪАТДА, АЛАНЫ АЛАЙДАН АЙЫРЫР, ЮЧЮН, ТЕРСНИ ДА ДЖЕНГИЛЛЕТИР ЮЧЮН, ЭСЛЕРИН БАШХА ДЖАРЫ БУРУРГЪА, ОРТАГЪА БИР БАШХА ЗАТ АТАДЫЛА. БУ АЛАДА АДЕТДИ. СОФЬЯНЫ АТЫН БЫЛАЙГЪА СУКЪГЪАНЛАРЫ ДА АНДАНДЫ. КЕРЕК ДЖУАБЛАРЫН БЕРДИК. ТИЙСЕЛЕ, БИЗ ДА ТИЕРИКБИЗ, МИЛЛЕТЛЕ АРАСЫ ЗАКОНЛА, ШУКУР БОЛСУН, ИГИ ИШЛЕЙДИЛЕ. УФУКЪНУ ЧАРТ-ГУРТ ДЖАЗГЪАНЛАРЫН АЛГЪЫНДАДН ДА БИЛЕ ЭДИК, АЛАЙ СОФЬЯ БИР ДЖЕРДЕ АНЫ КЪАРАЛАМАДЫ, МАХДАГЪАН БОЛМАСА. БИЗНИКИ ДА-ДЕБ ТУРДУ. АЛА УА АНЫ КЪАРАЛАР ДЫГАЛАСДА. СИЗ КЕРТИГЕ БИР КЁЗ АЧЫГЪЫЗ, КЪАРНАШЛА, ЭГЕЧЛЕ!
Йылмаз Неврузну сиз анга мектуб джазгъансыз деб айтханын мен кёралмайма. Аны айтханы ма былайды: "Семенланы Софья Эльбрусоидни блогунда Уфукга эмда башхюйюкчюлеге аманла джазгъанды Лайпанланы Б. айтханды деб кесида..." Ол джазылгъанны тюркден адамла окъуб, Эльбрусоидни къуллукъчуларына сюртюлюрю ючюн тилекчи болгъандыла. Калайса Пикчерс (Ильяс) аны джазды 5 бетде. Ма ол сизни алайдагъы (блогда) джазыуугъуздан сора Йылмаз да Эльбрусоидни почтасына бу темагъа салыннган, бешинчи бетдеги джазыуну ашыргъанды.
Ол себебли, сизни ол блогда джазыуугъуз болмаса эди бу тартышыу чыртда башланырча тюл эди. Уфук да Семенланы юсюнден ол джазыуну кеси къурашдырмагъанды, 1993 джыл Нальчикде басмаланнган "Эски джырла" китабда не джазылыб эсе аны кёчюргенди. Алайда сёз Къырым ханланы юсюнден барады кеси да. Керек эсе былайгъа да салырма ол китабны копиясын. Андан ары сизни сёзюгюзню этгенни биз кёралмайбыз, бир кесек сабыр болугъуз, не этерик эсегиз да.
(Йылмазны джазыуун джангыдан бир окъугъуз 5 бетде)
TЫЛМАЧ! МЕКТУБНУ ДЖАНГЫДАН ОКЪУ. БАШЫРАГЪЫНДА БЕК АРИУ ДЖАЗЫЛЫБ ТУРАДЫ,
Цитата
ДЖАШЛА, СОФЬЯ КЪАЛАЙ БЛОГДА ДЖАЗГЪАНДЫ? ОЛ БЕРИ КИРИБ БИЛМЕЙМЕ.
Иногда на детях гениев природа отдыхает... Но я уверен, что это не тот случай. [IMG]
Цитата
sony пишет:
Текст песни Ачей улу Ачемез, Альберт Токов:
муз. и сл. народныеКърым Семенлары Азнаур къабакъгъа келдиле,Ала аннга ханса, бийсе уа демелле.Азнаур къабакъны ала къазсыз, тауукъсуз этдиле,Къазанланы къызбайны сауутсуз-сабасыз этдиле.Алаандан Ачемез къабакъгъа келдиле,Бу элде ханнга бир кечеге кимни къатыны ариуд дедиле.Ачемезни къатынчыгъы ариу БоюнчакъБургъан чачлы, джумушакъ сёзлю, оюнчакъ.Ачемезге Кърым хан келечисин салгъанды,Буну адамы салыб джигит Ачемезге баргъанды.- Мени хан да келечиге санга ийгенди,Юйюнден дженгил къораб кетсин дегенди.Юйюнден а дженгил къораб кетсин дегенди,Ариу Боюнчакъны хан кесине излейди.- Излей эсе, патчах бла хан бирди,Башха болмай къатын бла джан бирди.Ханны къатыным бла хатерин кёралмам,Джаным саулай къатынымы бералмам.Ол джууаб бла келечиси къайтханды,Ханнга барыб бу хапарны айтханды.- Итден туугъан Ачемез алай джигит эсе уа,Атасындан къалгъан къой сюрюую къайдады?Хан а алай залим хан эсе,Алгъын туугъан тюнгюч уланы къайдады?Алай эштгенлей, хан секириб тургъанды,Сермеб алыб, сауутларын такъгъанды.Ачемезни юйюне барыб, къакъгъанды.Ариу Боюнчакъ ханны аллына чыкъгъанды.- Къурманынг болайым, аурууунгу алайым,Терк огъуна тёше-мёшелени салайым,Тийрем, хоншум сёзчюдюле, тийме, къой,Джарыкъ айны бир кесекге батма къой,Хан а кетди кёзюуге дери эшикге,Ачемез садагъын салыб турду тешикге.Хан келиб тёше-мёшеге олтургъанд,Ариу Боюнчакъ ханны чарыкъларын тартханд.Джигит Ачемез садагъын чардакъдан атханд,Акъ орунну къызыл къандан толтургъанд...Ханны кийизге чырмаб, салдыла чанагъа,Джандет бош болсун Ачемезни табхан анагъа.Уфук Таукул занялся переделкой вот этого текста в своей, предыдущей книге и напечатал с нецензурными словами, видимо, свойственными для его рода. Надо вам всем спросить, если вы Карачаевец, кому онслужит и чего добивается. Всех благ, знаток истории z2123!
Не знаю как переделал эту известную песню Уфук Таукул (не читал, признаюсь!), но как бы он ее ни переделал, к карачаевским Семеновым названные отрицательные персонажи - крым семенле никакого, даже самого отдаленного, отношения не имеют. И не надо, полагаю, искажать текст: не "Крым Семенлары", а "Крым семенле". А если и были в некоторых версиях "Крым семенлери", то это не фамилия, а изафетная конструкция, для современной карачаевской речи уже менее характерная, чем для древней. Такая же конструкция - "Кавказ тюрклери" вместо "Кавказ тюркле". И не надо пытаться кого-либо вводить в заблуждение: как раз формы "Крым семенЛАРЫ" (вернее, семенЛЯРЫ) там нет.
Так что, даже если, как вы считаете, Уфук Таукул переделал текст, то точно не для того, чтобы вредить карачаевским Семеновым![IMG]
Кстати, я с Уфуком не знаком и вообще не знаю о чем здесь спор. Просто меня насмешило то, что в Карачае объявились очередные ханы.
Цитата
О ВАШИХ ЗНАНИЯХ ГОВОРИТ ВАШ ПОСТ. НА САЙТЕ ЕСТЬ ГЕРБ ДВОРЯН СЕМЕНОВЫХ И КРАТКАЯ ИСТОРИЯ РОДА. ОЗНАКОМЬТЕСЬ. Я НЕ ОТНОШУСЬ К СЕМЕНОВЫМ, НО ТАК ПОСТУПАТЬ С ВЫДАЮЩИМИСЯ РОДАМИ МОГУТ ТОЛЬКО БАНДЫ, А НЕ НАРОД. СЕМЕНОВЫ И УРУСОВЫ ОТНОСЯТСЯ К ВЫСШЕЙ АРИСТОКРАТИИ РУСИ. ДРУГИЕ НАРОДЫ, ИМЕЯ ТАКИЕ НЕОСПОРИМЫЕ ДОКАЗАТЕЛЬСТВА СЛУЖЕНИЯ ИМПЕРИИ, КАКИХ ТОЛЬКО БЛАГ БЫ ДЛЯ СВОЕГО НАРОДА НЕ ИЗВЛЕКЛИ. КАК ХОРОШО, ЧТО Я С ДЕТСТВА ЖИВУ ДАЛЕКО. КАРАЧАЙ НИКОГДА НЕ ЛЮБИЛ ДРУГ ДРУГА, А ПОТОМУ НИКОГДА НЕ СТАНЕТ НАРОДОМ. ПРОСТО АССИМИЛИРУЕТСЯ И ИСЧЕЗНЕТ ИЗ ИСТОРИИ. ЭТО ПОКАЗЫВАЕТ И УРОВЕНЬ НЕЗНАНИЯ СВОЕЙ, ПОДЛИННОЙ ИСТОРИИ. ДЖАШЛА, Я КАЖЕТСЯ НЕ ТУДА ПРИШЕЛ. АЙЫБ ЭТМЕГИЗ. КЪУАНЧ БЛА КЪАЛЫГЪЫЗ.
lon пишет:
О ВАШИХ ЗНАНИЯХ ГОВОРИТ ВАШ ПОСТ. НА САЙТЕ ЕСТЬ ГЕРБ ДВОРЯН СЕМЕНОВЫХ И КРАТКАЯ ИСТОРИЯ РОДА. ОЗНАКОМЬТЕСЬ. Я НЕ ОТНОШУСЬ К СЕМЕНОВЫМ, НО ТАК ПОСТУПАТЬ С ВЫДАЮЩИМИСЯ РОДАМИ МОГУТ ТОЛЬКО БАНДЫ, А НЕ НАРОД. СЕМЕНОВЫ И УРУСОВЫ ОТНОСЯТСЯ К ВЫСШЕЙ АРИСТОКРАТИИ РУСИ. ДРУГИЕ НАРОДЫ, ИМЕЯ ТАКИЕ НЕОСПОРИМЫЕ ДОКАЗАТЕЛЬСТВА СЛУЖЕНИЯ ИМПЕРИИ, КАКИХ ТОЛЬКО БЛАГ БЫ ДЛЯ СВОЕГО НАРОДА НЕ ИЗВЛЕКЛИ. КАК ХОРОШО, ЧТО Я С ДЕТСТВА ЖИВУ ДАЛЕКО. КАРАЧАЙ НИКОГДА НЕ ЛЮБИЛ ДРУГ ДРУГА, А ПОТОМУ НИКОГДА НЕ СТАНЕТ НАРОДОМ. ПРОСТО АССИМИЛИРУЕТСЯ И ИСЧЕЗНЕТ ИЗ ИСТОРИИ. ЭТО ПОКАЗЫВАЕТ И УРОВЕНЬ НЕЗНАНИЯ СВОЕЙ, ПОДЛИННОЙ ИСТОРИИ. ДЖАШЛА, Я КАЖЕТСЯ НЕ ТУДА ПРИШЕЛ. АЙЫБ ЭТМЕГИЗ. КЪУАНЧ БЛА КЪАЛЫГЪЫЗ.
1. научись нормально пользоваться функцией цитирования
2. не надов в адрес z2123 писать такую ерунду. а если тебе нравится жить далеко от Карачая, фига ли ты тут пишешь? В отличии от тебя, который живет "далеко" и "радуется" этому, этот человек живет на своей земле и многое сделал, для своего народа. поэтому не тебе указывать нам как и что говорить, с себя начни. живи и подальше, а прежде чем на кого гнать, обрати внимание, что никто про Урусовых, Семеновых ничего плохого не написал. Они карачаевские уздени, не князья, но если кто то этого стесняется, тот стесняется своего прошлого и предает свои корни.
lon пишет:
О ВАШИХ ЗНАНИЯХ ГОВОРИТ ВАШ ПОСТ. НА САЙТЕ ЕСТЬ ГЕРБ ДВОРЯН СЕМЕНОВЫХ И КРАТКАЯ ИСТОРИЯ РОДА. ОЗНАКОМЬТЕСЬ. Я НЕ ОТНОШУСЬ К СЕМЕНОВЫМ, НО ТАК ПОСТУПАТЬ С ВЫДАЮЩИМИСЯ РОДАМИ МОГУТ ТОЛЬКО БАНДЫ, А НЕ НАРОД. СЕМЕНОВЫ И УРУСОВЫ ОТНОСЯТСЯ К ВЫСШЕЙ АРИСТОКРАТИИ РУСИ. ДРУГИЕ НАРОДЫ, ИМЕЯ ТАКИЕ НЕОСПОРИМЫЕ ДОКАЗАТЕЛЬСТВА СЛУЖЕНИЯ ИМПЕРИИ, КАКИХ ТОЛЬКО БЛАГ БЫ ДЛЯ СВОЕГО НАРОДА НЕ ИЗВЛЕКЛИ. КАК ХОРОШО, ЧТО Я С ДЕТСТВА ЖИВУ ДАЛЕКО. КАРАЧАЙ НИКОГДА НЕ ЛЮБИЛ ДРУГ ДРУГА, А ПОТОМУ НИКОГДА НЕ СТАНЕТ НАРОДОМ. ПРОСТО АССИМИЛИРУЕТСЯ И ИСЧЕЗНЕТ ИЗ ИСТОРИИ. ЭТО ПОКАЗЫВАЕТ И УРОВЕНЬ НЕЗНАНИЯ СВОЕЙ, ПОДЛИННОЙ ИСТОРИИ. ДЖАШЛА, Я КАЖЕТСЯ НЕ ТУДА ПРИШЕЛ. АЙЫБ ЭТМЕГИЗ. КЪУАНЧ БЛА КЪАЛЫГЪЫЗ.
Да будь они хоть трижды аристократией Руси, к Карачаю эти русские Урусовы, как и русские СемЁновы никакого отношения не имеют! Это совершенно разные фамилии - къарачай Оруслары бла орус Урусовла, къарачай СемЕнлери бла орус СемЁновла! В Карачае была своя аристократия, я о ней уже писал здесь ранее. В Карачае оба этих рода - Оруслары и Семенлери относились к обычным "къара ёзденлеге". Не пугайтесь слова "къара", поскольку это определение для обыкновенного ни от кого не зависимого рода, в отличие от "уллу ёзден", к которым бесспорно относились Боташевы и Хубиевы, ну и отдельные атаулы некоторых других родов, среди которых нет ни Урусовых, ни Семеновых. И можете мне показать герб кого угодно, но какое отношение этот герб имеет к нашим Семеновым? Никакого! Обычное созвучие, и то лишь приблизительное, не более того. А то, что вы не Семенов, я понял. Ведь вы - Урусов! И, кстати, очень заметно, что вы живете далеко от Карачая, поскольку если бы вы жили здесь, то знали бы какие рода относились к аристократии, а какие - нет.
"Где, как не здесь, ты увидишь политику Всепрощения всепрощающего Человечного Человека" - Rassel
После общения с некоторыми людьми, у меня возникает стойкое чувство собственной полноценности.
80 джыл болгъан адамны, къазауатны, урунууну да ветераны Эсеккуланы Муратны статьясын, тилегин къабыл эте, былайгъа салмай къоялмайма. Сёзге къошулгъан Йылмаздан тамада болмаз деб тура эдим да, андан тамада да чыкъды. Аллах саулукъ берсин, узакъ джашатсын.
______________________________ Последнее время начали выходить работы по истории Карачая и Балкарии. Авторами этих работ являются как карачаевцы, так и представители из соседних народов. И, что характерно, авторы этих работ претендуют, чтобы их сочинения приняли за настоящую историю карачаево-балкарского народа. Но «истории» незваных авторов не подтверждаются ни наукой, ни элементарной логикой.
Эти «историки» совершенно не разбираются в истории Карачая и Балкарии. Если они и компетентны, то преследуют политическую цель. Одним словом, их «исторические» работы оскорбляют национальное чувство карачаево-балкарского народа.
Вот одна из таких работ Уфука Таукъула - «Къарачай и Малкъар» (Путешествие к сердцу Кавказа), которое ныне будоражит карачаево-балкарский мир. Я - представитель этого мира, карачаевец. Не смог не откликнуться на «историческое» сочинение У.Таукъула и написал статью «Бизни Таукъул бла Кº джууабыбыз».
Цель статьи - не полемику вести с Таукъулом и Кº, а оградить читателей и, вообще, молодежь от правдоподобной белиберды. Уверен, что статья будет иметь общественное значение в понимании нашей действительной истории и поднятии самосознания нашего народа.
С глубоким уважением ветеран ВОВ и труда Мурат Эсеккуев.
Статьяны автору Лайпанланы Билял- поэтди, патриотду, правозащитникди. Быллай адамла бек сакъ болуучудула миллетинде не бола тургъанын билирге. Аны эсге ала, къайгъылы болуб, статьяны эс белюб окъудукъ.
Айтханыбызча, биз билгенден, Лайпан улуну сезге къошулууу бек керекли затда болуучанды да, статьясында сёз къарачай-малкъар халкъны этногенезинден (чыкъгъаныны юсюнден) эм аны башчысыны, Тимур чачхан аланланы кутамларындан джангыдан Къарачай Эл къралны къурагъанны, Къарчаны юсюнден барады. Алай демеклик, хапар къарачай-малкъар миллетни тамырынданды.
Лайпан улу тюз ангылагъанды, Таукул кесини китабында Къарачай-Малкъарны сюймеген джаулары-душманлары не айта эселе, туура бузмагъанлай, ала айтханны къайтарыб айтады.
Къарачай-малкъар халкъны сюймеген тарихчилери кеб заманны кюрешедиле джамагъатны кеслерини муратларын ийнандырыргъа, кеслерини излемлерин академ тариххе кийирирге. Насыбха, ала излегеннге шагъатлыкъ киши этмейди. Ала излегенлерин табар ючюн, тарих ишлери наука излегеннге сыйыныргъа керекдиле. Ол джаны бла Таукул бла Кº тарих ишлери наукадан кенгдедиле, тамырсыздыла, къолайсыздыла.
Тёгерегимде къартла, негерлерим, мен ол тутхучсуз «Къарачай-Малкъар» китабха, энтда бизни юсюбюзден бир джангы ётюрюкге къыйналгъанымы эслеб: «Аны ючюн нек къыйналаса, ол бизде бола тургъан затды, юреннгенбиз. Тилде сюек джокъ. Ит юреди – джел элтеди» –деб келюмю басаргъа изледиле.
Бир джаны бла негерлерими айтханлары тюздю. Санагъат ётюрюкчюге сен къыйнал, налат бер, боллугъу бирди – аны мыйысында сынгар алдауду. Етюрюк - алдауукъчуну джашау болумуду.
Бир джаны бла уа, терсликге тезюб къойгъанны тюзге санамайбыз. Мен сександан атлаб тургъан къартма. Бу статьяны бизге джаздыргъанны сылтауу: бизни политика къуллукъчуларыбызны терсликни кермегенлериди, сансызлыкъларыды, миллетибизни учуз этерге кюрешгенлеге джууаб бермегенлериди. Бизни сюймеген, душман тарихчилени бири разылыгъын билдире джазады : «Къарачай-малкъар миллетден хоншуларына тынч, хыйанатсыз, келишимли Кавказда халкъ джокъду»,- деб. Алайт да, асыры джумушакълыкъ, башха миндириу – адамсызлыкъды, къызбайлыкъды. Хо, ким кесине аман айта эсе, анга тезген сени кесинги ишингди. Миллетинге аман айтылгъаннга тезген – ол а аманлыкъчыды, ол миллетини адамы тюлдю.
Бардыла халкъыбызда кёб билимли ангылы адамла, аманлагъа джууаб эталлыкъла, кючлери джетерикле. Быланы бир къауумуна, хоншула бла демлеширге асыры керексиз уят, ишленмеклик нохта салады. Бирси къауумуна уа къызбайлыкъ тыйады. Алай бла 1957 джылдан бери башыбызда той барады, миллетибиз кёб затдан юлюшсюз къалады. Муну джангыз биз айтмайбыз, бютей джамагъат биледи. Миллетибиз, Кунаев айтханлай, Казахстаннга, Орта Азиягъа онтерт джылны ичине джан салгъан эди, джашнатхан эди. Джуртубузгъа къайтханыкъда да андан да бек джандырдыкъ КЧР-ни. Аны бла да къалмай, Ставропольну малчылыгъын къаллай мийикге чыгъарыргъа болушгъан эдик! Тулпар миллет! Залим башчыларыбыз! Башчыларыбызгъа джангыз дау – миллетни сыйын сакълаялмадыла, кимле болгъаныбызны тёгерекге ангылаталмадыла, Ара Властха билдиралмадыла…
Къарачай-Малкъар миллетге аманлыкъ излегенле, аны учуз этерге кюрешгенле дженгил заманда керекли джууабларын таба турургъа керекдиле. Алайсыз, джауларыбызны ётюрюклерине - ёсюб келген тёлюбюз ийнаныб тебрерикди. Ётюрюкден сора джукъ эшитмеген, анга ийнаныб къалады. Борчубуз – ётюрюкге джол бермезге керекди!
Бизни бу статьябызны излеми – Таукул эм Кº терс болгъанларын кёргюзтюрге, неда - биз айтхан тюздю деб, джазылмайды. Ала кеслери не эте тургъанларын ариу биледиле. Алайды да, аланы ийнандырама дегенден бир хайыр джокъду. Аланы бир къауум националист тарихчилери кеслерини миллетлери кавказ миллет болмагъанын, бери кёчюб келгенлерин джашырыб, башхаланы джеринде уллу кърал къураргъа дыгаласдыла. Башха къаууму уа аланла бизбиз деб, сыйлы болургъа излейдиле. Биринчилени, экинчилени кюрешлерида керти джергили къарачай-малкъар халкъны джуртсуз да, миллетсиз да этерге кюрешедиле. Ма, аны ючюндю тарихибизни тюзюн джазыб ёсген тёлюню фальсификаторланы кече-кюн да къуйуб тургъан багушларындан айырыргъа. Сейири, фальсификаторланы санлары джылдан джылгъа кёбее барадыла. Ма, быйыл да алагъа У. Таукул къошулду.
Фальсификатор тарихчиле, «джаула-душманла бизни халкъ бла къалай кюрешедиле, не джазадыла узакъгъа, джууукъгъа да. Не ойумну сингдиредиле? Ала айтхан:
1.Къарачай кавказ халкъ тюлдю, къачан эсе да Тюркден неда Кърымдан къачхынчыладыла. Алагъа башчылыкъ этген Къарча атлы биреулен болгъанды.
Бу халда кюрешедиле бизни халкъны башсыз этиб»- деб къыйналады поэт.
Лайпанланы Билял бу сёзледен сора Къарачай халкъны къысха тарихин айтады. Алай а, Таукул эм Кº ол айтханнга ийнанныкъмыдыла?! Ийнанныкъ тюлдюле.
Таукул эм Кº, башында кергюзгенибизча, къарачай-малкъар халкъны душманлары миллетибизни этногенезини юсюнден тюрлю- тюрлю ойумла келтиредиле, барыны да магъанасы уа бирди – къарачай миллет кавказ халкъ тюлдю, къачан эсе да ол Тюркден не да Кърымдан келгенди, къачхынчыладыла, джыйымдыкъдыла. Бары, бу айтылгъан, ауругъан башны сандырагъыды, затны кеслери сюйгенча керюрге излемлериди. Къарачайны тарихин иги тинтиб къарасанг, ариу ангыларыкъса, Таукул эм Кº джазгъан ётюрюкле алагъа сый бермейдиле, адамланы кюлдюрген болмаса. Мындан ары муратыбыз тюз бла терсни кергюзтюргеди.
Тарих науканы фальсифицировать этерге кеб зат болушады: логиканы хайырландыра билмеу, къралны политикасы (заказы), инерция-юренчек, эшек билген - арба джол. Алай демеклик, тарихни штампларын бузмагъан, билимини къарыусузлугъундан, не да аккыллылыгъынданды. Тарихни эм бек тюрлендирген, худжулагъан а, миллетчиликди, ачхагъа сатылмакълыкъды. Къарачай-Малкъарны тарихин джазаргъа кюрешген душманларыбызда бютеу ол аман кемчиликле тюбейдиле. Алайт да, аллай тарихчиледен тюзлюк сакълагъан джангылады. Бизни заман бек джарлыды керти тарихчиле бла: Геродотла бла, Плутархла бла, Плинийле бла. Аланы да болгъанды халатлары. Бетлерин а сатмагъандыла. Бусагъатда, артыкъсызда СССР ойулгъанлы, ким нени сюйсе, аны джазады. Тарих бла тарихчилени юсюнден тарих наукадан хапары болгъанла, нарт сез къурагъандыла: къаллай бир тарихчи - аллай бир тарих. Джауланы-душманланы джазгъанлары ол нарт сезге келишедиле. Не этериксе, орусда айтыуча: «бумага стерпит все».
Энди Таукулну эм анычаланы Къарачай-Малкъарны юсюнден джазгъанларыны агъачына,къалай, не айтханларына къарайыкъ. Адамланы кесине ийнандырыргъа излеген тарихчи, эм биринчи, башында айтханыбызча, логиканы кючлю билирге, хайырландырыргъа керекди. Алай демеклик, тарихчини сезю бла иш, бола тургъан зат, бири бирин тутаргъа, сёз бла болумда къаршчылыкъ болмазгъа керекди. Къысхача, хар айтылгъан логиканы джоругъунда болургъа керекди. Къарачай-малкъар тарихни душманларыны айтханлары логиканы джорукъларына сыйынмайдыла, хауадандыла, не айтханларын билмейдиле; биле эселе да, адамланы джукъ ангыламагъанлагъа санайдыла. Къарачай «кавказ миллет тюлдю, къачхынчыладан къуралгъанды, джыйымдыкъды» деген авторла, ачы миллетчиликден да озуб, уятсызлалла, намыссызлалла. Не ючюн десенг, Къарачай ол алай джазгъан тарихчилени миллетлерини къара кюнлеринде не бла да алагъа къарнашча болушуб тургъандыла.
Тарих наука бюгюнлюкде узакъ алгъа атлагъанды, кеб белгисиз зат белгили болгъанды. Алай а, националист тарихчиле кермейдиле тарихде тюзелтилгенлени, тюрленнгенлени. Алай бла ала политика анг бла кеслерине хайыргъа санайдыла да, заман кергюстюр тюзню, терсни.
Къарачай-малкъар халкъны, къалгъанланныкъылача этногенезин, аны Кавказда къалиупеледен бери джашагъанын, кавказ миллет болгъанын эм ол миллетни башчысы Къарча, Тимур чачыу-къучуу этген аланланы кесеклеринден джангыдан Къарачай Эл къурагъанын, аны ётюрюк адам болмай, керти адам болгъанына, биз, кеб шагъатлыкъ этген затлагъа тайана, умутубуз, башында айтылгъанны бегитиргеди. Аланы бегитирге шагъатлыкъ этерге кёб тюрлю затла бардыла. Биринчи, миллетни кесини затлары-фактлары кесине шагъатлыкъ этедиле. Экинчи, археологла, тарихчиле, хапарла, джазылгъанла. Ючюнчю, башха билимни алимлери, лаборатор тинтиуле ачыкълайдыла къайсы миллетни къачан къуралгъанын.
Миллетни миллетлигин кергюстген, биринчи аны тилиди, тилни кирсизлигиди. Наука айтхандан, эм эсги тилле тюрк тилледиле. Тюрк тиллени тамыры, алимле бегитгенден, пратюрк тилге къарачай-малкъар тил саналады. Бу блай къалай болады? Мында сейирлик джокъду: тилни тамыры, таза сакъланнганы, бир джерде, ёмюр-ёмюрлени джашагъан, кёчкюнчюлюк сынамагъан миллетде болады. Кёчкюнчюледен, къачхынчыладан къуралгъан къатыш миллетни тили да къатыш болады. «Тилибизни тамырын, кирсизлигин билирге сюе эсегиз, къарачайлылагъа барыгъыз»,– деб тил усталагъа Ататюрк бош айтмагъанды. Алай эсе, Таукул эм Кº, бу затха къаллай джууаб этериксиз?
Миллетни эртде, кеч джашагъанын туугъан джуртуда билдиреди. Ставрополь крайны шимал джартысындан башлаб, Кавказ таулагъа дери, Терек бла Уллу Лабаны арасында топонимле, гидронимле, горонимле – бютёу къарачай тилдедиле. Сиз айтханча, къарачай-малкъар миллет Кавказгъа XVIIёмюрде келгинчин джерлени, сууланы атлары нек болмагъандыла? История билдиргенден, аварлыла, нохчи миллетле VIIёмюрде, тегейлиле VIёмюрде, адыгле, абазала XVёмюрню аллында, келгендиле Темирланны чачыуундан сора. Алай эсе, къарачайлылагъа дери джерлеге, суулагъа, таулагъа къарачай атла нек берилгендиле? Таукул эм Кº къарнашларыбыз, къарачай-малкъар миллет ол башында миллетле Кавказгъа къалиупиледен бери былайда юй - арбаз салыб, джашаб тургъанды. Айтханыгъыз бла иш бири-бирин тутсунла, логикагъа сыйынсынла. Шимал Кавказда, ол къарачайлыла-аланла джашагъан джерде профессор Хапаланы С. китабында онекимингден артыкъ топонимле, гидронимле, горонимле бюгюн да къарачай-малкъар тилде айтылыб турадыла. Бу фактлагъа, Таукул эм Кº, не оноу, не айтасыз?
Къарачай-малкъар миллет джыйымдыкъ, къатыш, Таукул эи Кº айтханча болмагъанына, бютеу миллетледе тюбемеген факт-феномен шагъатлыкъ этеди. Ол неди десенг, къарачай-малкъар миллетде джети атагъа дери къан къатышдырыргъа болмайды. Алай демеклик джети атагъа дери джууукъла бири бирин алмайла, бири бирине бармайла. Узакъ Германияда К. Маркс сейирсиниб, сукъланыб джазады XIXёмюрню арасында: « На Кавказе живет маленкький карачаевский народ, который не допускает кровосмешания до седьмого колена». Бу затны сыйлы ислам шериат да бузалмагъанды къарачайны бу адетин, ол къылыкъ бюгюн да миллетде джашайды. Инаныгъыз къартха, Таукул эм Кº, быллай терен адет бек эсги миллетде тюберге боллукъду. Быллай зат къатыш, джыйымдыкъ миллетде тюберге джолу джокъду. Кеслерини чыгъармаларында тарихчиле, джолоучула, джазыучула, назмучула бары, къарачай-малкъарлыланы Кавказда, таб, бютеу дунияда да эм ариу адамлагъа санагъандыла. Ол айтылгъан тюздю сюргюнге, 1943-44 джыллагъа дери. Муну сылтауу неденди? Халкъны бир джерде кеб джашагъаны, таза тау хауа солугъаны, эт-сют хантланы ашагъаны, эм саякълыкъ этмегени береди ариу, кирсиз тёлюню. Кёчкюнчю, джыйымдыкъ, къатыш миллетни джашау болумунда, башында сагъынылгъан хыйсабла болургъа мадар джокъду. Алай эсе, джыйымдыкъ къатыш миллет ариу, субай болаллыкъ тюлдю.
Къарачай-малкъар Кавказны эм эски миллети болгъанына миллет эпосу «Нартла» да шагъатлыкъ этедиле. Эпосда быллай сезле тюбейдиле: «Минги-Тау от къусханында, джилтинле чачхан заманда», – деб. Минги-Тауну атылгъаны уа, наука бегитгенден, беш минг джылны мундан алгъа болгъанды. Алай эсе хурметли Таукул эм Кº, къарачай-малкъар миллет джуртунда джашагъанлы беш минг джылдан артыкъды.
Бу айтханыбызгъа шахатлыкъ этедиле миллетни мекамлары да. Бурун заманлада мында юйлени къабыргъаларын ёмюрлюк, базыкъ нарат прусладан салгъандыла, юйню узунлугъуна кючлю аркъау ийгендиле, юйню узунлугъуна кере аркъауну тюбюнден 1-2 багъана сюегендиле. Сора аркъауну башы бла базыкъ агъачладан, бирин бирине къысыб аралыкъла тизгендиле, аралыкъланы башына арпа салам джайгъандыла, саламны юсюн бир-бирине къысыб, суу ташланы тешегендиле. Ахырында метрге джууукъ къалынлыгъы болгъан топракъ къуйгъандыла. Юйлени, аланы башларын, дунияда болмагъанча, деменгли нек этгендиле? Мекамланы учхара этерге, башларын башха тюрлю джабаргъа кеб тюрлю мадарла болгъанлай? Муну биринчи сылтауу – джер тебереннгеннге сакълыкъ, экинчи уа, Минги-Тау джангыдан атылса, таш джаудурса, аллай юйледе, ёлмей, сау къалырча. Бу нени кергюстеди? Къарачай аланланы Кавказда ёмюр-ёмюрледе джашагъанларын. Кёчкюнчю миллетни мекамлары бек белеует, чалмандан, кийизден ишленеди. Бюгюн–мында, тамбла – анда. Алайт да, Тукул эм Кº къарнашларыбыз, айтханыгъызны, джазгъаныгъызны сагъыш этиб, логиканы бузмай джазыгъыз.
Къарачай-Малкъарны бек «сюйгенден» дженгил огъуна, аны «тарихин» тюркча, орусча да джазыб джамагъатха джайгъан, тири Таукул къарнашыбыз, къачхынчыладан къуралгъан, джыйымдыкъ, къатыш халкъны, инан, ол сенакъыллы тенглеринге да айт, кесини теренден келген тукъум маллары: атлары, къойлары, тууарлары, итлери болмайдыла. Къарачай тукъумлу малла къалиупеликлери бла, къарачай халкъча, биринчи орундадыла. Сиз айтханча, Къарачайны ёмюрю Кавказда 300 джылды. Ол заманны ичине къарачай къойну, къарачай атны селекцировать этерге, дунияда тюбемеген ишди. Алай эсе, неге керекди, болмагъан хапарла бла адамланы башларын къатышдырыргъа!
Дагъыда къарачай-малкъар халкъда, башха миллетледе тюбемеген ашарыкъла бардыла: айран, кефир, сохта, джерме, мёрезе, джырна, тузлукъ, д.а.к… Бу хантла, таб, тюрк миллетледе да тюбемейдиле. Малны ичинден, киши джаратмагъандан, сохта, джерме-бек татлы, бек татымлы, колбасаланы не тюрлюсюнден да ашхы, къарачай алан халк эте биледи, малны ичегисини-учусуна, джангыз талагъындан, къанындан, аман джерлеринден къалгъаннга дери хайырланады. Не уа къарачайны тузлугъу. Бир миллет, къарачай-малкъар миллет болмаса, айранны – дженгил зыраф болгъан ашарыкъны, сау къышны тузлукъ этиб сакълагъан. Была бары да кергюстген скифле, аланланы ата- бабаларыдыла, къарачай-малкъарлыла уа аланланы туудукъларыдыла, бир джерден келмегендиле, хар заманда да кавказчыладыла, Унух файгъамбарны юзюгюндендиле. Сюйсегиз ийнаныгъыз, сюйсегиз ийнанмагъыз, кертиси алайды. Наука, мен-къарт кермесем да, Таукул эм аны къауумундан кебле билликдиле, ол айтылгъанны белгили этерин. Алайт да, Таукул эм Кº, сезюгюзге сагъыракъ болугъуз: джаныгъыз сауда, уялыб къалыргъа болукъсуз. Къачхынчыладан, 300 джылны мындан алгъа къуралгъан халкъгъа бу шартлы миллетни не лагъымчы, не акъыллы болсагъызда, кишини ийнандыраллыкъ тюлсюз. Къуру къарачай-малкъар халкъны къабчыгъы бла гыбыт сауутлары айтыб турадыла, аны скифлени-аланланы туудукълары болгъанларын.
Къарачай-малкъар миллетни ким болгъанын аны тин байлыгъы да айтады. Бютеу кавказ миллетлени ичинде къарачай-малкъар миллетден тин бла бай миллет джокъду, дерге боллукъду. «Нартла» эпос дунияда эм уллу эпосланы тизгинлерине киреди. Билеме, Таукул эм аныча тарихчиле, къарачай-алкъарлылагъа терс кез бла къарагъанла, ёрге-ёрге секириб къычырлыкъланы: «Бу къарт нени сандырайды, не биледи, тарихни кандидаты, доктору тюл,«Нартла» бизникиледиле» – деб, кёбле дау этерикдиле. Ачыуланыгъыз, Минги-Таугъа миниб къычырыгъыз: «Нартла» эпос къарачай-малкъарлыланы аууздан айтылгъан чыгъармасыды. Быллай чыгъарма миллетни кёб затын кергюстеди: къалиупелигин, акъыллылыгъын, ишлей-джашай билгенин, тамышлылыгъын, джауну къоруй билгеннин, адамны-миллетни эм иги шартларын. Адамны адмлыкъгъа, намысха, адетге, джорукъгъа юретиуде «Нартла» адамны ишленмеклигини гёзениди, кодексиди. Быллай эпосу болгъан, миллетлени ичинде эм сыйлы миллетлени бириди.
Аны ангылаб, биринчи тегейлиле чабхан эдиле «Нартла» эпосну тегей миллетники этерге. «Нартланы» керти ийеси сюргюнде болгъаны тегей алимлеге-фольклористлеге джолну кенг ачханды, даучу киши болмагъанды. Тегей алимлени уллу корпорациясы кёб къарыу салгъанды тегей миллетге «Нартланы» кютю этерге, тегейча селешдирирге. «Нартла» Шимал Тегейни алимлери не кёб кюрешген эселе да, не къадар тюрлендирген эселе да, «Нартла» кеслери тегей миллетни эпосубуз деб айтыргъа унамайдыла. Иш тохтамай Уллу Ата джурт къазауатны заманында да барыб тургъанды. Ишни бардыргъан алимле, Сталинни болушлугъу бла, бронь берилиб, къазауатдан азат болуб, белгили академик И.В. Абаевни башчылыгъы бла бардыргъандыла. Сталин уллу интернационалист болса да, сюйген миллетлерине игилик этерге унутмагъанды. Абаев бла аны бёлеги «Нартла» тегей миллетникидиле деб бегиталсала, Сталин, излегенча, тегейлиле Кавказда эм сыйлы миллетге саналлыкъ эдиле. Тегейлиле ол заманда алан миллетге санала эдиле. «Нартла» алан-тегей миллетникиле болсала, Сталин бла Берияны излегенлери толлукъ эдиле: Грузияны чеклерин алгъын аланланы чеклерине, Аланияны джерлерине кёчюрюллюк эдиле. Таб ол иш башланнган да этилген эди: Къарачай бла Малкъарны талай джерлери Грузиягъа къошулгъан эди. Бу Грузияны аннексиясыны биринчи атламы эди. Аланияны джери Ипатов районнга дери болгъанын эсге алсакъ, Грузияна джайыллыгъы, тамадалары этген умутдан, Ипатовгъа, таб, Кума-Манычге дери эди. Саакашвили бюгюн да аны билдириб турады.
Насыбха ол излемле толмадыла, Абаев эм Кº «Нартла» тегей миллетники болгъанына патауа эталмадыла. Нек эталмагъанларыны сылтауун академик М.Ч. Залиханов кесини «Мой дом Эльбрус» китабында ариу ачыкълайды: «Нартоведы пытались этимологировать их на всех языках евроазийского континента, кроме тюркских наречий, и, конечно, научно обоснованного результата получить не смогли. Между тем, как показал ряд последних исследований слов «нарт», все собственные имена главных героев встречающихся в эпосе топонимы и гидронимы легко этимолизируются на тюркской основе, т.е. эпос «Нарты» зарождался в гунно-аланской среде. От них он перешел к прямым наследникам – хазаро-карачаево- балкарцам, а от них текст Нартов заимствовали ближайшие соседи. Так появились осетинская, абхазская, абазинская, адыгская,чеченская и ингушская версии». (М.Ч. Залиханов «Мой дом Эльбрус», стр. 916, 2007г.). Аны юсюне да «Нартла» эпосну эки къарачай-малкъар алим башдан аякъ толусу бла, ташны ташда къоймайын айгъакълагъандыла эм къарачай-малкъар миллетники болгъанын наука бла бегитгендиле. Бу айтханыбыз Байрамукъланы У.З. «Генезис и ономастика эпоса «Нартов», эм М. Джуртубаевни «Происхождение карачаево-балкарского и осетинского народа» деген китабларында аланланы эм «Нартла» эпосну айтылыргъа керекли тюзню, бу ишге къайтмазча, айтыб бошагъандыла. Къарачай-малкъар миллетни кавказ халк болгъанын, хар заманда да, тургъан джеринде джашагъанын, аны ата-бабалары скифле-аланла болгъанларын «Нартла» эпосдан кючлю бегитген факт, Аллах билсин, зат табылмаз.
Бу сагъатда, XXIемюрде, бир кишини ишеги джокъду, къарачай-малкъар халкъны ата бабалары аланла болгъанларына. Аланла бизбиз, деб, кюрешиб тургъанла тегейлиле эдиле да, ала да бюгюн ангылаб бошагъандыла аланланы туудукълары болмагъанларын. Ангыламай да мадар джокъ эди,Л.Н. Гумилев, белгили тарихчи, кесини чыгъармаларында айтхандан сора, тегейлиле кимле болгъанларын, Кавказда къачан эм къайдан келгенлерин. Белгили тегей таричхи Тина Дзокаева «Осетины в плену у аланов» (долгая жизнь идеологемы ) китабында Гумилевну тегей миллетни юсюнден джазгъанына толусу бла къол салады. Л. Гумилевну тюзлеген бюгюн къуру Т. Дзакоева тюлдю.
Быланы барын, къатышыб, билмегенча этиб тургъан, адамсызлыкъды, шохлукъну бузууду. Урунууну кереклерин, аскерчиликни сауут-сабаларын, кийимлени, джашаугъа кёб керекли затланы, кёб тюрлю адетни, къылыкъны Кавказ миллетле аланладан алгъандыла. Аланла да юреннгендиле хоншуладан кеб затха. Бу джашауну джоругъуду. Мында ыйлыкъ джокъду. Уят ол заманда болады, кез кере тургъан затны кесиники этерге, къымаргъа излесенг. Аланла бир заманда Тау артында да башчылыкъ этиб тургъандыла, анда миллетлеге болушхандыла. Гюрджю тарихчилени айтханларына тынгылайыкъ. Джавалашвили: «Для исследователей истории грузинского народа ситуация осложняется тем обстоятельством, что Кавказ не является первоначальной родиной грузин, и потому здесь (в Грузии) не надо искать источников их культуры» (Б.С.Э., стр. 47-48). «Молодежь Грузии» къошады: «Грузины – древний семитский народ, предки которых жили в долине Ефрат» (Газета «Молодежь Грузии», №18, 1990). Сагъыш бир этигиз тюзмю даулайды Саакашвили джерибизден? Сезню башха гюрджю тарихчиге Кикодзеге берейик: «Правда, мы были изгнаны из наших земель нашими соседями, они ничего не оставили нам, а (аланы) пожалели нас в Калхитской долине дали земли, обучили военному делу, привили нам свою культуру, свои традиции, защитили от врагов» (Б.С.Э., стр. 232).
Биз аланланы махтамайбыз, миллетчилик тюлбюз, тюзюн айтабыз. Айтырыкъ да тюл эдик, националистле айтдырадыла. Националистле, Таукъулчала аландан алгъан затларын бизни миллетникиледиле дерге кюрешедиле. Алай болгъа еди да, аны юсюне да аланланы туудукъларын кеслеринден учуз, тебен, теблеб кюрешедиле. Бизни быллай миллетчилеге айтырыбыз: «Кебдю бизни бла кюрешгенигиз, аманлыкъ, учузлукъ бизден эсе сизде кебдю. Аман адам атасын анасын айтдырыр дейле. Табыллыкъдыла аман затла сизге да айтыргъа. Сынгар бизни сизден башхалыбыз, ангылыгъан этебиз: бедишле не сизге, не бизге хайыр келтирмезликлерин.
Къояйыкъ болмагъан, хайыр бермеген таурухланы: къарачай-малкъарлыла аланланы туудукъларыдыла, хар заманда да Кавказда джашагъандыла – не Тюркден, не Кърымдан келмегендиле, къарачайлыланы аты джазуугъа тюшгенли, билимли тарихчиле, не бир минг терт джюз биринчи, не бир минг алты джюз элли тертюнчю джыл тюлдю, сиз айтханча. Биз билгенден, къарачайлыланы аты джазмагъа, тарихге джангы эраны 14-чю джылында сагъыныладыла. Алай демеклик, эки минг джылны мындан алгъа. Муну джазгъан белгили тарихчи Плиний Старшийди: «Римский историк Плиний Старший в 14-ом году новой эры упоминает карачаевцев и кумыков как племена, живущие у Кавказского хребта («Кавказ и Дон в произведениях античных авторов», Ростов-на-Дону, 1990г., стр. 220).
Ма мисал, сёлешсек, бюгюн да къарачайлыланы джашагъан джерлери бла бутакълагъа бёлебиз: учкуланчыла, хурзукчула, тебердичиле, марачыла, архызчыла… Не уа славянлыла: кривичи, поляне, дродовечи… тюз, ма алай аланла да бутакълагъа: булгарлыла, къарачайлыла, малкъарлыла, дюгерлиле… юлешиннгендиле. Къарачайлыла, алай бла, аланланы бир белеклеридиле. «Къарачайлыла» атны, бир къауум тарихчиле айтханча, Къарчаны атындан тюлдю. Къарчала къарачай миллетде кеб болгъандыла, бу сагъатда да бардыла. Таукъул ангылагъанча, Къарча къарачайлыланы праотеци тюлдю, къарачайлыла бек эски миллетди, кеб Къарчаны атасыды. Праотец къарачайлылагъа тюлдю, ол кеси къурагъан Къарачай Эл къралны эм Тимурдан къалгъан кеси джыйгъан къарачайлыланы атасыды.
Къарачайлыланы аты, бир къауум тарихчи айтхандан суу бла байланыбды. «Къарачай» эки сезден къуралады: «къара» эм «чай». «къара» талай магъананы тутады: «уллу», «керти», «къара». Юлгю: уллу суу, уллу таш. Керти суу, керти адам. Къара джамчы, къара адам. «Чай» эки магъананы тутады: «суу» эм хансны бир тюрлюсюн. Юлгю: къобан суу, къара суу; цейлон чай, краснодар чай. «Къарачай» - «уллу суу». «Къарачай» уллу сууну тегереги. «Къарачай» сёзге – лы, лыла суффикс къошсанг, къарачайлы, къарачайлыла болады. Алай демеклик уллу суунукъула, уллу сууну джанындагъыла, уллу сууну къатындагъыла, «люди большой реки». Биз ангылагъандан, Къобан сууну къатында джашагъан аланланы атлары къарачайлыла болгъандыла. Ала кеб, къобанны бойнун, Тимурну 450 минг аскери Темир Тюзде, Джегетейледе 1395-96 джыллада къышлагъанын эсге алсакъ, энгишгеге дери джашагъандыла. Къарачайлыла ол заманда къуру къобан башында джашамагъандыла, къобанны эки джаны бла – кеб джерни тутхандыла. Къобанны башында экинчи, Къарчаны къарачайлылары джашагъандыла.
Багъалы окъуучум, башында айтылгъанча, къарачайлыла джазылгъан документлеге къачан тюшгенлери белгили болгъанлары джангы эраны 14 джылды. Бу сан рим тарихчини чыгъармаларында джазылыбды. «Къарачай деген миллет бизни аты «тире уллу суудан аталгъанды». Таукъул эм аныча етюрюклеге ийнанмагъыз. Ала Къарачай-Малкъаргъа игилик излемейдиле.
Таукъул эмКº – айтайыкъ сизни тюшюндюрюрча бир керти хапар. Къарачай миллет, сиз аууз чайкъамды этерча миллет тюлдю, сизни миллетлеча къатыш кеч къуралгъанлача. Башында айтханыбызны ангылагъыз, бек эски миллетни бирибиз, ата-бабабыздан бюгюнге дери, не джаны бла кесибизни айтдырыб келгенбиз, бир миллетге сукъланмагъанбыз. Кеб миллетлени келечилери уа бизге сукъланнган болмаса, бир джарамагъан сёз бизни юсюбюзден айтмагъандыла. Ала бизге не айтханларын арлакъда билирсиз. Не уллу къыйынлыкъда садакъа джыймагъанбыз, берген болмаса. Къарачай-малкъар халкъгъа уа хоншуладан, оруслула болмасала, киши болушмагъанды, киши бизге игилик излемегенди. Къарачай а хоншуларына, аланы къара кюнлеринде, къарыуна кере, болушмай, сансыз этиб къоймагъанды. Кавказ къазауатны заманында Ходзь (Хож) эл къыйынлыкъгъа тюшгенинде 300 аскерчини ары болушургъа ким ийгенди? Къарачай. 1920 –чу джыл Шимал Кавказны ачлыкъ басханында, хоншуланы адамларын, юйдегилерин кесине алыб, ким къутултханды? Къарачай. 1932-33 джыллада ачлыкъда хоншулугъа къолун ким узатханды? Биягъы Къарачай. Къарачайлыланы, кимле болгъанларын адамланы ашхылары айтадыла.
Аман миллет болмайды. Миллетни иги, аман этген да аны башчыларыдыла, къуллукъчуларыдыла. Мен беш джылны КЪБКЪУда окъугъанма, беш джылны азыкъ Тугов Владимир абазалы бла ашагъанма. Ачхабыз-бочхабыз таб, кийимлерибиз да ортада эди. Бири бирибизни къыйнагъан ол беш джылны ичинде бир сез айтмагъанбыз, бири бирибизге келюбюз къалмагъанды. Бизни бирибизде сынгар миллетчилик болса, туугъан къарнашлача татлы джашарыкъ тюл эдик. Муну айтханым, тюз халкъда национализм джюрюмейди национализмге «холохоста», «карабах» береди.
Тамадала джамагъатны джахиллигине таяна, кеслерине рысхы этедиле. Миллетни джетишмегени: аллай националистлени, кеслеринден болгъанлары ючюн, джакълаб, кеслерине бий-бай этедиле. Билесиз, IIдуния къазауатдан сора Германияны биринчи канцлери Аданауэр Исса пайгъамбарны къабырына барыб Аллахдан не тилегенин? Аданауэр Гитлерни, аны негерлерин терслеб, джукъ айтмагъанды. Тилегени уа немча миллетге болгъанды: «Аллах, мени немча миллетими мындан ары аманлагъа тынгыламазча, аланы ызларындан бармазча кюч, акъыл бер. Терсейибди миллетим, Аллах Сен аны тюз джолгъа сал», – деб Исса пайгъамбарны къабырына къапланыб, тилегенди. Тилегине да джетгенди: бюгюнлюкде не джаны бла да уллу къралланы ичинде, джамагъатына эм тышына Германиядан келишимли, дамлы кърал джокъду. Бизни, бюгюн къартланы тилеклери: «Аллах миллетибизни тюз джолгъа сал, аман адамланы заранындан сен сакъла», – деб.
Таукъул эм К, дагъыда айтырыбыз къарачай-малкъар-алан миллет бурундача атадан-бабадан келген затларын тас этмегенди, сюргюн азабда да адамлыкъны сакълагъанды. Ол затха кеб шагъатлыкъ барды.
Энтда къарачай миллетни фактындан, феноменинден айтайыкъ. Уллу Ата Джурт къазауат хазна къалмай, тёрт джылны, Япония бла сермешни къошсанг а, къазауат тёрт джылны баргъанды. Къарачай аскерчиле уа сермишде эки джыл бла терт айны болгъандыла. Къарачай кечюрюлгенинде, аскерчилерибизни аман къаннга чыгъарыб, фронтдан кетериб, къазауат этмегендиле. Къазауатны аллында, сылтаула белгилидиле, саугъа бек аз берилгенди. Дагъыда, ол къыйын заманда къарачай аскерчилени 40-ы эм сыйлы саугъагъъа Совет Союзну Тулпарлары деген атха теджелгендиле. Аладан тулпарлыкъ атны джангыз онбирине берилгенди. Алай бола тургъанлай да, миллетни санына кёре, къарачайлыла бютеу СССРни миллетлерини ичинде биринчи орунну аладыла. Алай демеклик, хар 6885 къарачайлы бир Совет Союзну Батырын бергенди. Ол 40 батырлыкъгъа теджелгенлеге Совет Союзну Батыры берилсе, къарачайлыланы хар 1900 адамы бир батырны берлик эди. Къарачай аскерчиле къазауатны артына дери сермешледе къатышсала, ийнаныгъыз, хар бир минг къарачайлы аяусуз бир батырны берлик эди. Къалгъан миллетлеге артына дери къазауат этгенлеге къарайыкъ, аланы ненча адамы бергенди бир батырны: тегейлиле – 11080, абхазлыла – 11794, оруслула – 12102, украинла – 13547, адыгейле – 14662, къабартычыла – 23440, битеу черкеслиле – 2, битеу абазала –1, д.а.к.
Эследигиз болур, джигитлик бла къарачайлыланы къатына келген бир миллет болмагъанын. Быллай зат – феномен дунияда бек аз тюбегенледен бириди. Бу бек теренден келген алан традицияды. Билгенигизча, Золотой Орданы биринчи джакъчысы Алания болгъанды эм къаты къазауатчылары Тохтамыш ханны аскеринде аланла болгъандыла. Аны Тимур билгенди эм ант этгенди, аланланы дуниядан тас этерге. Этерге да джетдиргенди 1395-1396 джыллада. Тимурдан къалгъан кесекле, бюгюн Кавказ джуртларында джашайдыла. Къан бла кирген джан бла чыгъады дейле. Аны къарачайлыла Уллу Ата джурт къазауатда кергюзгендиле. Зарлыкъ, сюймегенлик, ыйлыкъмакълыкъ ол алан-къарачай феноменни, ачы къазауат эте билгенин, миллетлеге баям этерге-кеб есюб келген телюуню юретирге юлгю алыргъа буруу боладыла.
Тюрк миллетлени сюймеген, аладан сакълыкъ, къоркъакълыкъ тарихни теренинден келеди, Европаны традициясыды. Муну сылтауу минг джылдан артыкъны гуннла, аланла, манголлула, татарлыла, Темирлан, туркле, Манголла дунияны къалтыратыб тургъандыла. Дуния кезюудю: тюркле бла кюрешиу башха миллетлени эм бирнчи, эм къыйын ишлери болгъанды. Бу ишде Кюнбатышны миллетлерини эм Эресейни артыкъ къыйынлары киргенди. Бюгюнлюкде не техника, не аскерчилик джаны бла тюрк миллетледен дуниягъа къоркъуу джокъду, мындан ары да боллукъ тюлдю. Алай а, тюрклени сюймегенлик, айры кёрген эртдедеча къалгъанды.
Турк миллетлени айры кёрюу, патчахлыкъда, таб, СССРде да болгъанды. Ма, IIЕкатеринаны заманында ол бютеу Кавказ миллетлени барында да къабартыла боллугъун сюйгенди. Шимал Кавказны юсюнден ишни ала бла джюрютгенди. Алай бла, къабартыла бир заманнга дери эресейни эрке джашлары боладыла. Ала кеслерин Шимал Кавказны иелерича джюрютюрге излейдиле, къарыу джетсе, таб джюрютген да этедиле. Бу сагъатда да ол иннет аладан кетиб бошамагъанды.
Заман кете баргъанда Эресейни аллы христиан Тегейге бурулады. СССРни заманында Сталин Шимал Тегейни Совет властьны эмчек джаш этиб бошайды, Орджоникидзе (Владикавказ) Шимал Кавказны культура арасы болады. Алай бла Къабарты бла Ш. Кавказны терюнде олтуруучу боладыла. Къалгъанланы да бардыла стол джанында орунлары, терге уа ётмегендиле.
Къайсы заманда да Эресей, РФ-гъа дери тюрк миллетлени эркелетиб кюрешмегенди, алагъа асыры джол бермегиз деген болмаса. Айтханыбызгъа, тюрк миллетлени дуниядача, Эресейде да тюртюб тургъанларына шагъатлыкъ этген кеб зат барды. Ма, белгили орус акъылман И.А. Ильин (1882-1954) 1918 джыл, эмиграциягъа кете, большевиклени тамадаларына этиб кетген осияты: «Неда этигиз, Дагестанда аралыкъ кумукъ(тюрк) тилни орнуна авар тилни аралыкъ тил этигиз»,- деб. Ильин Совет властьны керюб болмагъанды, андан къачыб баргъанды. Алай а тюрклени асыры бек сюймегенден, кеси орус къралгъа излегенин муратын айтмай къоймагъанды. Большевикле да Ильинни сюймегендиле, сюймеселе да ол айтханын этгендиле: авар тил Дагестанны болгъан миллетлерине ара тил болгъанды. Бюгюн да алайды. Аны юсюне да, къарачай-малкъарлыланы кечюргенлери, миллетибизни толу тарихи джазылмагъанын эм алагъа толу реабилитация этилмегени, джалларыбызгъа, душманларыбызгъа къарыу береди, не болмагъанны да айтыргъа, биз заказ этмеген тарихибизни джазаргъа, аны миллетде сюзмей, турк эм орус тилде окъуучулагъа теджерге. Быллай зат бетсизликди, миллетни миллетге санамагъанлыкъды. Была, Таукъул эм К амалсыз джорукъгъа тартылыргъа керекдиле. Сталинни, Берияны, Сусловну эм гюнахсыз миллетлерини бирине этилген геноцид азды деб, къайда аманнга къалгъанды Къарачай-Малкъаргъа оноу этерге, тарихибизни джазаргъа! Тынгылагъаныбызгъа, хоншу хатеригизни этгенибизге, къабыгъыздан чыгъасыз, ат оюнла этесиз… Таукъул эм Кº, биз башында айтханыбыз тюздю, тюз болса да, сиз аны ангыларгъа излерик тюлсюз. Бизни келюбюзню басхан: кеб турмай китаб чыгъарыкъды кимни ким болгъанын къайда джашагъанын, къалай джашагъанын, джашауда къаллай орун алгъанын, кергюзген. Не келсин, биз айтханны ангыламагъансыз, ол китабда айтылгъанны да ангыларыкъ тюлсюз. Не ючюн десегиз, сиз, Таукъул эм К Дэвид Уркартны себген урлугъундан чыкъгъан аман хансласыз, терен ауругъан адамласыз.
Энди Къарчагъа, атабызгъа къайтайыкъ. Таукъул битеу тарихчилени ичинде биринчи болуб, Тимур чачхан къарачайлы аланланы хуртакларындан Къарачай Эл – джангы къралны къурагъанына, дунияда Къарча деб адам болгъанына ол къралны, къарачай-малкъар миллетни башчысы болгъанына ийнанмайды. Таукъулну аллай ангыламын аны «къарачай-малкъар» китабында «Легендарный праотец карачаевского народа» деген башарындан билебиз. Таукъулну китабыны Къарчагъа аталгъан белюмюнде, Къарча деб болмагъанын черте, «легендарный» сезню къысха-къысха хайырландырады, Къарчаны мифге санайды.
Аны болгъаннга, тюзню берирге излегеннге, башына кергюздюк, миллет кесини затларын, фактларын хайырландыра, къарачай-малкъар миллетни этногинезин – къайдан чыкъгъанын, къайда, къачандан бери Кавказда джашагъанын, адам узунун джашауунда не къошханын, д.а.к. Таукъул эм К Къарча керти болгъанын, аны башчылыгъы бла ол оюлгъан Аланиядан Бирсил Къарачай (Къарачай эл) къралны къурагъанын бек тынчды бегитирге. Бу затда, миллетича, джашауда болгъан эм тин – шагъатла, терен ызла къойгъанды.
Таукъул, сен Къарчаны легендагъа, мифге санайса. Бизге айыб этме, бир сез къошайыкъ. Легенда, миф джукъ болмагъан затдан кеси аллына чыкъмайды, къайда эсе да аны тамыры болады. Ол биринчи. Экинчи, излей барсанг ол тамыр кебюсюне табылмай къалмайды. Бурун заманда джерни тоб маталлы болгъанына мифге санай эдиле, Магиллан кертисин патауа этгинчин. Не уа Трояны алайыкъ. Кеб заманланы Троя шахар болгъаны эм анда къазауат баргъаны легендагъа, мифге саналыб тургъанды, немча археолог Шлиман кертисин ачхынчы: Троя деб шахар болгъанды эм аны къазауат ойгъанды. Науканы кючюнден тюнене миф, бюгюн керти бола барады. Айтырым, мифни етюрюкге санагъан, уялыб къалыргъа боллукъду.
Дагъыда Къарачай-Малкъарда миф, легенда болургъа джол джокъду. Не ючюн? Къарачай-Малкъар древняя Греция тюлдю, бир кесек джерчик, не узакъдагъыла да кюнде-кечеде тюбеялмасала да, айда-джылда тюбемей бири- бири бла къалмагъандыла. Аны юсюне да таулу адамны джюз-джюзден артыкъны джашагъанын эсге алсакъ, миллетде уллу затны, Къарчача адамланы хапарлары тас боллукъ тюлдю, тёлюден тёлюге айтылыб барлыкъды, эм бек аз тюрленникди. Алай бла Къарчаны хапары къарачай къраллыкъда миф болаллыкъ тюлдю. Бу айтханыбызгъа хош болмасагъыз, Къарчаны джашауунда, аны кертилигин кергюзген ишлерине ызларына къарайыкъ.
Таукъул ангылагъанча, Къарча битеулей къарачайлыланы аталары тюлдю. Башында айтханыбызча, къарачайлыла сагъылына тургъан Къарчагъа дери Плиний Старшийни кергюзгенинден къарачайлыла тарихде джангы эраны 14-чи джылда керюнелле, минг бла терт джюз джылны биз айта тургъан къарачайда Къарчагъа дери. Къарчадан сора да кеб Къарчала болгъандыла. Сез Тимурдан къалгъан къарачай аланладан Къарачай Эл къралны къурагъанны санайбыз атабызгъа, Къарчагъа.
Къарчадан биз, миллет билген хапары Къарча Темирболатны джашыды. Темирболатны Бештау бла Нарсананы арасында шахары болгъанды. Къарча джашлай, 30000 Темирланны джесири бла Орта Азияда болады. Къарчаны къара кючю, сыйы адамланы ичинде айтылыб тургъанды. Аны аты къазакъ-къыргъызгъа да белгилиди. Талай негери бла ол Золотая Ордагъа къачады, алайдан Архызгъа келеди.
Архыздан нек кетгенин тарихчилерибиз айталмайдыла. Мен эшитген 1942 джыл 120 джыл болгъан Бытдаланы Исламдан (Кутай Ислам): Къарча адамлары бла Архызда джашай тебрейди. Туура ол заманлада Тимур Золотой Орданы кетюрем этгенинде Краснодар тегерекде джангы ханлыкъ къурала болгъанды. Къарча алайыны тамадасына союздагъы негер болады. Бир кесекден союздагъы негери миллети бла Крымгъа кечюб башлайдыла. Къарча джуртун атаргъа излемейди, излемесе да союздагъы негери Къарчадан кючлюрек болуб, муну миллетин да джолгъа чыгъарады. Къарча союздагъы негерине ачыуланыб, этмеген хата къалмайды, бирсилени къызларына дери. Ол кезюуде быланы Крымгъа кечюрюб баргъаннга Къарчаны юсюнден тарыугъула джетедиле: «Къарча алай этди, былай этди», – деб. Ол заманда, кечюрюб баргъан союздагъы : «Мен хан сезюмю береме, Крымгъа киргенлей, Къарчаны биринчи терекни бутагъына асаргъа»,- деб. Къарчаны негерлери, алан бёлек, Крымгъа барыргъа сюймегенле, «ханны» сезюн Къарчагъа джетдиредиле. Ол заманда Къарча кесини миллети бла Крымгъа баргъанладан джаллаб, эски Джегетей джалларында 100-ге джуукъ къарачай-алан юйдеги бла къош салады, андан Басханнга кетедиле.
Бу хапарны айтхан Бытдаланы Ислам, Ожай-хаджини аскерде атчысы болгъанды, кёб заманны Огъары Тебердиде джашагъанды. Андан Сынтыда Шунгарланы Хаджи-Муратны анасын алыб – джашауу 1942 джыл бошалгъанды. Ислам Шимал Кавказгъа белгили джигит адам болгъанды, мени къарт атамы Чотчаланы Муссаны туугъан къайыны эди. Кёб кере эшитгенме Къарчаны хапарын сабий болуб.
Кърымда ханлыкъ, Золотая Орда Тимурну хорламындан къарыусуз болгъанында 1441 джыл Кърым ханлыкъ къуралады, андан 7 джыл озуб, Къарча да 1448 джыл Къарачай Элни (Бирсил Къарачайны) – къралын къурайды. Къарча болмагъан шахар, джер Шимал кавказда къалмагъанды: Кърымдан башлаб, дугерлилеге дери. Кеси болмаса, ол негерлеринден, къалгъан адамларындан Къарчаны кишиси болмагъанды, не Крымда, не Туркде. Багъалы Таукъул, ийнан, чот алайды. Аннга шагъатлыкъ этген, къарачай-малкъарлыла таза кавкасионладыла. Сен а, Таукъул, Къарчаны бир анатомиядан келтиресе, бир Крым ханны джашы этесе. Къарча къаллай боллукъду крым ханны гыбышы джашы 1441 джыл Крым ханлыкъны къуругъан адамны? Сезюгюз бла ишигиз бир-бирин тутмайдыла. Бир, Къарча болмагъанды деб, бегитесе, бир ханны гыбышы джашыды дейсе, бир къайдан эсе да келгенди дейсе. Къайдады логиканг?!
Къарча керти болгъанына аны кеб заты, фактла шагъатлыкъ этедиле: Кеси къолу бла ишлеген Дюгерде, Басханда къалалары (Къарча-къалала), кенделеннге бара, Къарчаны Ташы, д.а.к. Къарчаны юсюнден миллетде джашагъан джырла, хапарла аны джакълайдыла. Ким къалай десе да, сиз, Тохчукълары, Тамбийлери билирге керексиз, сынгар Къарча болгъанды къабарты бийден тёлеуге бир ёлген адамы ючюн экини – Тамбий бла Тохчукъну алгъанын. Ол заманда къабартыланы кебю тюркле – кабарла (габарла) болгъандыла. Тамбий да, Тохчукъ да тюрк къарачайлылача болгъандыла. Таб, Ислам айтхандан, Къарчаны тенглеридиле. Тюркле болгъаныгъызгъа уллу аталарыгъызны атлары «там-бий», «токъ-чукъ» сезле шагъатлыкъ этедиле. Тохчукъ тукъум къарачайда кеслерин къарачайлылагъа санайдыла. Санамай не этерикдиле, уллу аталары тюрк болса, къарачайда 600 джыл джашасала, бирге ишлеб, бирге джукълаб, бирге азыкъ ашасала?! Къарачай Тохчукъланы кеб джашлары бла махтанады. Ма, аланы бири, Тохчукъланы Борис, Хусейни джашы. Белгили артист, махталгъан режиссер, уллу политик. Борис къарачай миллетни не оноуна да тири къошулады, миллети аны сюеди, багъалатады.
Таукъул (Тохчукъ улу), санга не болгъанды, Къарачайны, Къарчаны да къуш тюгюне санамайын, китаб джазыб, болмагъан затланы айтыб, дуниягъа баям этерге? Ким берди санга бу эркинликни, «Къарачай-Малкъар» китабынгда Къарча деб Къарачайны башчысы болмагъанды дерге, къарачай-малкъар Кавказ халкъ тюлдю, джыйымдыкъды, къатышды, къачхынчылылакъдан къуралгъанды дерге? Бу сезлеринг бла сен къуру Къарчаны, аны миллетин джокъгъа санагъан бла къалмай, сен Къарачай-Малкъарда тарихчи, ангылы адам санга джууаб этерикни кермейсе. Асыры уллугъа санай болурмуса кесинги?!
Акъыллы Уфук Таукул, къарачай миллетни джакълагъан, аны керти тарихин джазгъан, тарихчилени саны бла аманлагъанланы пропорциясы, Аллах биледи, 40:1 болур. Лайпанланы Борис айтханлай, къарачайлыланы джаулары, душманлары ичинде бек аздыла. Аланы да кебюсю, бизге болмагъанны айтханла, хоншуларыбыздандыла. Джау-душман тарихчилени арасында, Таукъул, сен да болуб чыкъханса.
Таукъул къарачай миллетин сюймегенин, сыйын кермегенин, не джаны бла да сындырыгъа, къалгъан миллетледен тебен этерге излегенин китабындан юлгю келтирейик: «В системе отопления, так называемой печью, карачаевцы впервые научились у Петрусеевича. Первую печь в доме Гола построил Петрусевич своими руками» (У.Таукъул). «Къарачай-Балкъар, стр.208)». Таукъулну бу хапары толусу бла тюздю дерге боллукъду, алай а тюз этиллик затла бардыла. Мени хоншум, 90 джыл болгъан Голаланы гитче айтхан башхаракъды. Голалагъа печни Петрусевич салмагъанды, салгъан Байрамукъладан биреулен, печь салыучу уста болгъанды. Ол печь устаны юзюгюне Оджакълары дейдиле. Сейири неденди десенг, ол Байрамукъланы печь уста, алгъа печни салгъанды да, артда аны юсюне эки этажлы юй ишлегенди. Юй ишлениб бошагъынчын, печни оджагъы элчилени иги кесек заманны сейирсиндириб тургъанды. Аны ючюн, ол тийреде джашагъан Байрамукълагъа Оджакълары дегендиле.
Таукъулну печни юсюнден хапары тюзлюгю тире къарачайгъа печде от этиу джангы кириб башлагъанды. Терслиги - биринчи печни къарачайда Петрусевич салгъанды деген бегитимиди. Петрусевични заманында къарачайда бир болса да, печь уста болгъанды. Алай эсе, кеб болмасала да, къарачайда печле болгъандыла.
Таукъул къарачайлылагъа багъа берирге сюйсе, табарыкъ эди махтау сёз, аланы от джагъа билгенлеринден. Бу зат бла къарачайлыла кёб миллетден эсе таб хайырлана билгенлерин. «Оджакъны»– простейший дымоходну кавказда къарачайлыла хайырланыб башлагъандыла, ала ишлегендиле, тегерекге ала кергюзгендиле. Аны ючюндю «оджакъ» - «очаг» деген сез битеу кавказ миллетлени таб, оруслулада джюрюгени. Къарачайлыланы юйлери гитче болса да, терезелери болгъандыла (Дууут элде эски юйле сакъланадыла, керюрге боллукъду) кёб миллетни терезелери оджакълары 20 емюрню аллына дери болмагъандыла, юйлерин «топили в черную». Сени Эресейден, Кавказдан хапарынг азды, билмейсе. Сора, билмеген затынг бла кюрешме. Билиб джаза эсенг а, иш этиб миллетни сындыргъан этесе. Биз сеннге этмегенни, Аллахдан таб.
Таукъул эм К къарачай-малкъар-алан аз миллетни тарих ишлеринде тамырсыз этиб кюрешедиле: кавказ миллет тюлдю, джыйымдыкъды, къатышды, къачхынчыладан къуралгъанды деб. Башында кергюздюк, миллетде миллетге шагъатлыкъ этген затланы, Таукъул эм компания тюз болмагъанларын, болгъан ётюрюклени, аланы национализмликлери, геополитика излемлери айтдырады.
Таукъул миллетибизни юсюнден кесини бир иннетли тенглеринден эсе теренге киреди, джаннгы патауала ачады. Джауларыбыз-душманларыбыз бизни миллетни орунсуз этиб кюрешедиле, Таукъул а аны пачамасын да къурутуб кюрешеди, Къарча деб адам болмагъанды деб. Таукъулну джукъалыгъындан, айтханы бла иши бири бирине къаршчы боладыла: ол айтхандан, дунияда джашамагъан, болмагъан Къарчаны, керти адамныча кече ёлтюреди. Кесин да джашауда тюбемеген – кюндюз къоркъутуу сёзден кече ёлюб чыгъады. Чыртда логикагъа келмеген зат! Къарча, къартла айтыудан, аны уллу къара кючю болгъанды.Ташны, Таукъул айтханча, бычакъ бла тёрт кесек этмегенди, табаны бла уруб, эки джаргъанды. Бу эпизод миф эсе да, къарчаны кючлю адам болгъанына шагъатлыкъды. Кючюню юсюне да кебню – аманны, игини керген адам, сёзден къоркъуб ёлюрге боллукъмуду? Къоркъутуудан адам ёллюкдю, ол да джюреги бек ауругъан, къарыусуз. Аллай ауругъан адам да кюндюз айтылгъандан, кече ёлмейди. Ёллюкдю неда эсин ташларыкъды ол ауругъан адамны аллына, билмей тургъанлай, къокъутур зат (айю, уллу джылан, агъач киши) чыгъыб къалса. Бу затны Таукъул билирге керек эди, алай а дохтур тюлдю, айыб джокъду. Къалай алай болса да, Таукъулну джюрегини къаралыгъы миллетибизни джерге сугъады, Къарчаны да аджалсыз чурумдан елтюреди.
Башында миллетибизни этногенезин ачыкълагъан, джашауда къаллай орунну алгъанын, ишин тинин кёргюзтген, ачыкълагъан затланы (фактланы) кёргюзтдюк. Миллетни кеси кесине шагъатлыгъындан уллу шагъатлыкъ этген зат джокъду. Археологланы, тарихчилени, акъылманланы, джазыучуланы, джолоучуланы сыйлары теренликлери миллетни ачыкълагъан затларын (фактларын) таба, эм кёргюзте билгеннге кёре боладыла. Биз статьябызны аллында талай затны кёргюзтдюк, миллетибизни миллетлигин ачыкълагъан затларын. Ала бары да Таукъул эм Кº айтханлары миллетибизни юсюнден терс болгъанларын, наука, логикагъа сыйынмагъанларын ачыкълайдыла, аман акъыл бла джазгъанларын терслейдиле.
Таукъул эм К бош терслейдиле къарачай тарихчилени, алимлени кеслерин махтайдыла, болмагъан затланы джазадыла деб. Бу сёзлени Таукъул эм К кеслерини хурджунларындан чыгъарадыла, окъуучуланы серге ийедиле. Быланы биз болмагъанны джазасыз деб, терслемейбиз, киши да ол зат бла терслееллик тюлдю. Ол огъай, биз ангылагъандан, бизни тарихчиле болгъан, керекли затланы джазалмайдыла деб, терсленедиле.
Къысхача, бизни тарихчилени чыгъармалары алай кёб тюлдюле. Шукур Аллахха, къарачай-малкъар миллетни юсюнден эресей эм тыш къралланы тарихчилери джазгъанлары джетишедиле миллетибюизни толу хапарын билирге. Биз бу статьябызда къайсы тарихчи, археолог, джазыучу, джолооучу бизни миллетге не айтханын, не багъа бергенин айталлыкъ тюлбюз, анга къарыу джетерик тюлдю. Борч – хар бир адам миллетибизни тарихин билирге излеген, тарихчилени чыгъармаларын кеси окъургъа керекди.
Къууандыргъан, ол къадар тарихчини чыгъармаларында къарачай-малкъар халкъны юсюнден, адам къыйналырча, йылыгъырча бир зат джокъду. Керти белгили тарихчилени, алимлени, джазыучуланы бизни миллетни юсюнден джазгъанланы, айтылгъанны окъусанг, миллетинге къурман болурунг келеди, къарачай-малкъар болгъанынга къууанаса. Ол чыгъармаланы ичинде тюбейдиле таукъул эм К-ча джазмалары, сандракълары, ётюрюклери. Была тарихибизни билгенлени ачыуландырмайдыла, кёлюбюзню кюлдюрген, Таукъулчаланы уа насыбсызлагъа санагъан болмаса.
Къарачай-малкъар миллет ким болгъанын илму шагъатлыкъ этеди.
Миллетни этногенезин, этнографиясын илмудан терен тюз ачыкълагъан зат джокъду. Илмуну сёзю даулашда кертисин табдырады, айтады. Айтыргъа, илмуну сёзю даулашны ахырыды. Илму кесини сёзюн къарачай-малкъар миллетни юсюнден да айтханды. Илму бегитгенден, къарачай-малкъар миллет эм эски миллетлени бириди. Таб, миллетни кесин къой, къарачай тукъумлу мала да къалюпериклери бла башха тукъумлу малланы ичинде биринчи орунну аладыла.
Айтханыбызгъа шагъатлыкъ этген кёб зат барды. Аладан бир-эки мисал келтирейик.
Санкт-Петербург дин - акъылман школа джазгъан календарь «Спасение душ» книгада джазгъаны: «Ной приходил в то место сегодняшней пустыни Сахара, где раскопаны остатки очень древней цивилизации, даже по данным археологов датируемой 10-тысячелетием до нашей эры. От основанных им (Ноем) народов на сегодня сохранились остатки двух – это карачаевцы и балкарцы, живущие ныне на Северном Кавказе».
Бу айтылгъан тюз болгъанын илму да шагъатлыкъ этеди. Муну юсюнден орус алимни М.Н.Сеченовну айтханы: «Так называемое двойное верхнее веко типично для большинства тюрок Азии, имеется у всех человеческих существ в утробный период». Н.М. Сеченов айтхандан азиятлыла, тюркле дунияда эм биринчи адамладыла. Къарачай-малкъар тил тюрк миллетни тилини тамыры болгъанын башында кёргюзтдюк. Алай эсе, къарачай-малкъар миллет дунияда биринчи миллет болгъанына кишини ишеги болмасын.
Бу иннетни, къарачай-малкъар миллет эм эски миллет болгъанын 2004 джыл Лондонда къралланы алимлери ДНК бла эркиши хромосомланы этген анализ да кёргюзтгенди. Быллай анализ къарачай тукъумлу маллагъа да этилгенди. Анализ кёргюзтгенден, къарачай тукъумлу мала да эм эски оруну аладыла. Тарихибизни тюзю башында айтылгъанды. Бу биз джазгъанны къарачай-малкъар тарихчиле айтмайдыла. Муну барын биз эресейге эм дуниягъа белгили алимле айтадыла. Биз ётюрюкню, болмагъанны джазаргъа националист тюлбюз. Бизге бу статьяны джазыргъан таукъул бла анычаланы ётюрюклеридиле. Къайтарыб айтабыз, биз Таукъул эм Кº-ны акъыллы этебиз, аланы тюз джолгъа салыр муратда джазмайбыз. Ала эски джолну барадыла. Болмагъан затла бла кюрешедиле. Бу заман ууакъ миллетледен айырыб, шохлукъну, бирикмекликни излейди. Бирикмеклик, шохлукъ болмаса глобализация деб бир зат чыкъгъанды да, ууакъ миллетлени бирем-бирем чёблерикди, тилибизни, динибизни, миллет намыс – адетлерибизни тас этерикди, джуртсуз къоярыкъды. ЮНЕСКО-да ол къоркъуу джазылыб турады.
Биз, къарачай-малкъар миллет, билебиз алан дуниябызны къайтаралмазлыгъыбызны. Алайт да, биз ангылагъандан, миллетлигибизни миллетлигин сакъларгъа, ата-бабаларыбызны къылыкъларын тутаргъа. Кёре турабыз, алчы къралла адам улуну къайры, неге тартханларын: артыкълыкъгъа, Аллах джийиргеннген кахмеликге, уллу-гитче айырылмагъан, гитче уллуну сыйламагъан, уллу гитчени джакъламагъан, толу юйдеги болуб джашай билмеген, джигерликни тас этген…Была бары да адам улуну джар башына элтедиле. Ахырзаманны тыярыкъ миллетни миллетлигин сакълауду. Политика кърал башчыланы эм сыйлы, джараулу ишлери – миллетлени арасында шохлукъну сакълау, эм миллетлени иги традицияларын бегитиудю. Артыкъсыз да бу излемле ууакъ миллетлеге керекдиле. Къояргъа керекди бири-бирин чимдеу, сындырыргъа кюрешгенни. Ангыларгъа заман джетгенди, хар миллет кесича ариуду, багъалыды. Хар миллет гокка хансны бир тюрлюсюдю. Миллетледе аман миллет джокъду, алада сынгар таукъул эмКºаманла бардыла. Хар миллет аллай аманларындан, националистлеринден ариулансала, миллетлени джашаулары толу эм къууанчлы боллукъдула.
Ата Джурт къазауатны эм урунууну ветераны Эсеккуланы Мурат.
sony пишет:
ТИНСИРМЕ! КЕСИНГЕ КЪАРАТА ТУР. ТАЙЫШХАНЛЫКЪ БАРЧА КЕРЮНЕДИ. БИРАЗ ТЮРЛЮ БОЛГЪАНЫНГ ЭСЛЕНМЕСЕ БУ ДЖАЗГЪАНЫНГ ЮЧЮН СЮДГЕ ТАРТЫЛЫГЪА БОЛЛУКЪ ЭДИНГ. КЕСИНГЕ САКЪ БОЛ, АКЪЫЛЛЫ!
Теберди Къобранны ичинден джаза болурса дебда келеди кёлюме, алай а кёлюм сеннге къалмайды ма бу сёзлеринг ючюн:
sony пишет:
АЙ ДЖАРЛЫ КЪАРАЧАЙ, КИМЛЕГЕ КЪАЛДЫНГ - ДЕРИМ КЕЛЕДИ! БЫЛЛАЙ ДЖАХИЛЛИК ДА БОЛМАЗ!..
Сюе болурса миллетинги: " Меннге къалсанг миллетим! Мен сени кётюрюме" деб келе болур башынга. Аллах болушсун! Алай а ашыкъма! Сен бусагъатда юч-терт джыл богъан балачыккъа ушайса, къолунга уллу бычакъ алыб, къарнашынгы, эгечинги, .... ызларындан сюрюб айланнгангъа юйни ичинде. Не этерикбиз -- тёзерикбиз. Бычакъны кълуннгдан алыб ИГИ бла АМАННЫ арасын билдирирге кюреширикбиз, ма сеннге 1-чи биллик: 900 джыл мындан алгъа испан миллетни джигит джашы богъанды, атыда СИД. бусагъатда аны атыбла кёб майданла, орамла аталыбдыла. Кертисинде ол Сид деген араблы богъанды. Алайа испан джанын алыб араблылагъа уллу къыинлыкъ джеттиргенди. Энди бу эатдан сен билирге керексе:
1 -- испанла аннга иги адамды дерге барды (неда бар болур) мадарлары. 2 -- араблылагъа не джаныблада ол Сид бладан чыккъанына -- бедишликти. Сора бедишликте джашаб тургъандан эсе аны кесинден кер этерге барды эркинлик алагъа, да кимгеда.
Алай этелле кимда. Сенда алай эт.
Миллетине уллу къыинлыкъ кельтирликле, сенден минг-мильон кере аман боллукъла Джинн бла AZI чаладыла.
Цитата
Джинн пишет:
Не знаю, кто писал под ником azi (пост от 26.04.2013 09:16:38), но автор, по моему мнению, продемонстрировал самый трезвый подход к обсуждаемой тематике. И мысли ясные, и слог хороший, читал с удовольствием! Очень Вам рекомендую, Соня.
И, пожалуйста, не сердитесь, мы ведь просто общаемся, обмениваемся мнениями. Мы все по одну сторону баррикад.
С уважением.
Огъай, Джинн, Соня сени джанынгда интда тююльдю! Иймезгеда кюреширикме. Azi Эйхманданда аман болур деб турама.
Джаннгыдан джазгъанларын окъу! Англасанг юсюмден уллу джюкню кэтэрликсе!
lon пишет:
Бу Софьяны тили тюлдю. Ол алай джазарыкъ тюлдю. Адресин салырмыса?
Ol cazıu keterilgendi, sony bloğunda cazgan edi, men anı kopy etib algan edim. Cazıunu ne kesi ketergendi ne da İlyas.
БУ ПИСЬМОНУ КИМ ДЖАЗГЪАНДЫ? МЕНИ БЛОГУМДА ДЖАНГЫЗ БИР ДЖАЗЫУ БАР ЭДИ. КИРМЕГЕНИМИ, ФОРУМДА ДЖАЗМАУЧУМУ ДА БИЛЕСИЗ. БЫЛЛАЙ КОМПЛОЛАНЫ ТУРЦИЯДА КЁРЕ ТУРАБЫЗ. МЕН ДА АЛДЫМ БУ ДЖАЗЫУНУ. АЛАЙ АДМИНЛЕДЕН КОМПЬЮТЕР АДРЕСИН, ДЖЕРИН, ДЖАЗГЪАННЫ НИКИН, ДЖАЗЫЛГЪАН ТАРИХИН ИЗЛЕЙМЕ. МУНУ СЮДГЕ БЕРМЕЙ КЪОЯРГЪА БОЛМАЗ. УФУКЪ ТАУКЪУЛНУ СЕМЕНЛАГЪА АЙТХАН КИР СЁЗЮН ДА.
sony пишет:
БЫЛЛАЙ КОМПЛОЛАНЫ ТУРЦИЯДА КЁРЕ ТУРАБЫЗ.
11.09.2013 23:46:50
Eгeчим, Бутeу Башхуюкну тюб eтиб къойганса да!
Башхуюк да джашаганланы бары да кeслeринe ''Биз чeркeслибиз '' дeб турмайдыла, нe да барыда къул, къабакъ тюйюлдюлe. Башхуюкдeн сeни кёлюнг сюйгeнча адамла чыкъмаган eсe да алайда бу джазылганлага кёлю къаллыкъ АДАМла джашайдыла. Айтыр сёзюнг бар eсe Таукъулну кeсинe айт, аны юсю бла бютeу Башхуюкню аманлаб турмада !!!!
Цитата
KARDEŞİM, BİR BAŞKASINI ADI İLE EMEYL GÖNDERME, GÜVENLİĞİ KIRIP SAYFAYA SIZIP OLDUK OLMADIK ŞEYLERİ YAZMA, FORUMLARDA SAÇMA SAPAN ŞEYLERİ SUNMA GİBİ OLAYLARIN BOL OLDUĞUNU SİZ DE BİLİYORSUNUZ. O YÜZDEN RAHAT OLUN, BU BİR KOMPLODUR. BAŞIMDAN ÇOK GEÇTİ, ONUN ARKASINDA OLANLARI DA TAHMİN EDEBİLİYORUM.
MAHKEMEYE GİDECEK KADAR SİNİR TOPLAMIŞ DURUMDAYIM. BENİ FORUMA GİRMEDİĞİMİ BİLEN, SAYFAYA İÇERİDEN ULAŞIMI OLAN BİRİSİNİN YAPTIĞI BİR KOMPLO OLSA GEREK.
ZATEN BLOGDA TEK BİR YAZIM VAR, KARAÇAY GAZETEYE YAZILAN. BAŞKA HİÇ BİR ŞEY YAZMADIM Kİ.
YAZI RUSYA KARAÇAYLILARIN USLÜBÜNA BENZEMİYOR. KESİN TÜRKİYELİ KARAÇAYLILARDAN BİRİSİ OLMALI. BİR TAŞLA İKİYİ VURMAK AMAÇLA DÜZENLENMİŞ GİBİDİR.
BAŞYÜK KÖYÜNDE BİR DEFA OLDUM. FAZLA DA TANIYAMADIM. KÖTÜ BİR ŞEY SÖYLEMEK DE AKLIMA GELMEZ. 18 YILDAN BERİ SÖYLEMEDİM DE ŞİMDİ Mİ SÖYLEDİM! GÜLÜNÇ BU.
TEK UFUĞU MAHKEMEYE ÇEKECEĞİM, SEMEN SOYUNA CEVAP VERMELİDİR.
MAHKEME KARARI OLMADAN O YAZI BANA AİT DİYE KİMSE SÖYLEYEMEZ: ONU SAYFAYA KOYAN VE PROVOKASYON YARATANLAR DA SUÇLU HALİNDEDİ.
YARIN SAVÇILIĞA SUÇ DUYURUSUNDA BULUNACAĞIZ TÜRKİYE VE RUSYADA.
YETER DİYORUM. ÇOK SUSTUM, ARTIK BİÇAK KEMİĞE DAYANDI.
HOŞÇA KALIN. ALLAHA EMANET OLUN.
sony пишет:
KARDEŞİM, BİR BAŞKASINI ADI İLE EMEYL GÖNDERME, GÜVENLİĞİ KIRIP SAYFAYA SIZIP OLDUK OLMADIK ŞEYLERİ YAZMA, FORUMLARDA SAÇMA SAPAN ŞEYLERİ SUNMA GİBİ OLAYLARIN BOL OLDUĞUNU SİZ DE BİLİYORSUNUZ. O YÜZDEN RAHAT OLUN, BU BİR KOMPLODUR. BAŞIMDAN ÇOK GEÇTİ, ONUN ARKASINDA OLANLARI DA TAHMİN EDEBİLİYORUM.
MAHKEMEYE GİDECEK KADAR SİNİR TOPLAMIŞ DURUMDAYIM. BENİ FORUMA GİRMEDİĞİMİ BİLEN, SAYFAYA İÇERİDEN ULAŞIMI OLAN BİRİSİNİN YAPTIĞI BİR KOMPLO OLSA GEREK.
ZATEN BLOGDA TEK BİR YAZIM VAR, KARAÇAY GAZETEYE YAZILAN. BAŞKA HİÇ BİR ŞEY YAZMADIM Kİ.
YAZI RUSYA KARAÇAYLILARIN USLÜBÜNA BENZEMİYOR. KESİN TÜRKİYELİ KARAÇAYLILARDAN BİRİSİ OLMALI. BİR TAŞLA İKİYİ VURMAK AMAÇLA DÜZENLENMİŞ GİBİDİR.
BAŞYÜK KÖYÜNDE BİR DEFA OLDUM. FAZLA DA TANIYAMADIM. KÖTÜ BİR ŞEY SÖYLEMEK DE AKLIMA GELMEZ. 18 YILDAN BERİ SÖYLEMEDİM DE ŞİMDİ Mİ SÖYLEDİM! GÜLÜNÇ BU.
TEK UFUĞU MAHKEMEYE ÇEKECEĞİM, SEMEN SOYUNA CEVAP VERMELİDİR.
MAHKEME KARARI OLMADAN O YAZI BANA AİT DİYE KİMSE SÖYLEYEMEZ: ONU SAYFAYA KOYAN VE PROVOKASYON YARATANLAR DA SUÇLU HALİNDEDİ.
YARIN SAVÇILIĞA SUÇ DUYURUSUNDA BULUNACAĞIZ TÜRKİYE VE RUSYADA.
YETER DİYORUM. ÇOK SUSTUM, ARTIK BİÇAK KEMİĞE DAYANDI.
HOŞÇA KALIN. ALLAHA EMANET OLUN.
Endi hacker da etding meni deyme Da men da bu cazıunu latinge köçürüb mındağı sayıtlada cayayım da seni Başhüyükge etgen algışlarıngı mahkemege berlik bir Başhüyüklü çığar ese ua. Kanunun kestiği parmak acımaz deydile...
Эта статья — о дворянском роде. О носителях фамилии см. .
Семёновы — дворянский род.
Основателем дворянского рода Семёновых был выходец из — татарин Каркадын , поступивший в XIV веке на службу к и названный во святом крещении .
Бу орусда богъан сЕМЕНЛЕГЕ айтылады. Сени алагъа не къатышынг барды? Ала барыб тохтагъан къулланы къулларынданда аманладыла.
Ала кеслерине патчахма деб айтсалада мени кёзюмде эм аман халиси богъан къуллагъа санайма. Атасын, анасын, миллетин, динин, .... сатхан
адамны(кертиси уа -- аман къулну) сыйы бармытда сора? Мени бек къысха джуукъларым барды Семенледен, Каркадынны халиси узакъда
джокъду араларында, аны себебли къарачайны орта (мени сартын 99% аллайдыла богъан къарачай) тукъумларына санайма.
англаялмадым, бир кесек ачыгъыракъ джазаллыкъ тюлмюсе, къалайын кёралмагъанма мен ол мектубда?
СЫН МОЙ!