Салам Алейкум, Сабр!
Узакъда джашагъанлыгъынга, айтхан сёзюм джанынга джууукъ бол-
сун. Шимал Джолда Аллахны джылыууун сынагъын, атламларынгдан
джилтинле чыкъсынла!
Джолоучу джолда къалмаз, джолунг мамукъдан, мамукъ да тобукъ-
дан!
Эсен бол!

НАСЫБЫМА КЪАРАЧАЙ ДЕБ АТАДЫМ

132 Лайпанланы Билалгъа

Джангур кече джыр келмейин тели эсге,
Мадар болмай сукъланыргъа мен айгъа,
Кирпиклени салгъанем да бирин бирге,
Мен миннгенем къуш къанатлы бир тайгъа.

Кийиннгеним бурундача: чепкен, къама,
Джерими да айыллары да алтындан.
Тыймаз эди, сагъыш ётмез, сослан къая,
Ёхтем эдим кесим кибик алтыдан.

Джети кёкден джети кере мийик джерде,
Анда ай да тура болуб ышара,
Бир чегетден меннге ургъан джашил джелде,
Келе элле ууакъ ташла къызара.

Ийнанмайын, мен тийдим да къызыл ташха,
Исси эди,- исси сагъыш этдирди.
Башха кёкде джурт излеген арсар джашха,
Олсагъатдан адам таууш эштилди.

Тебредим да, тохтадыла учхан ташла,
Джашил джел да, тюшде кибик, тас болду.
Келди ауаз: ?Чыртда къоркъма, атла, атла,-
Ызынданда,- о кимсе??- деб ол сорду.

Уюб элле къызыл ташла хауа юсде,
Къулакъла да ай джарыкъдан бугъунуб.
Бара эдим, сагъыш басыб, бир акъ тюзде,
Джюрегим да табаныма сугъулуб.

Чегет ичге, бир талагъа, элтди мени
Эки джаны гюлден толу бир джолчукъ.
Уллу къама, къызыл къама алды эсни
Бёрю эдим, болуб къалдым къозучукъ.

Ол къама да сорду меннге гыбыр халда:
?Нек кетдинг?- деб-джуртну къоюб тышына?
Орун джокъмуд джашар ючю алай анда.
Къарачайны уланына, къызына?


Къарча Къама, ёлмез Къама - ма ол менме!
Атагъыз да сослан ташлы къаладад
-2-
Кюч джаны бла, алгъын кибик, мен юч элме.
Юч элни да адамлыгъы къарчадад?.

Боркъулдайды къама аууз, джанад отлай,
Мен а алай, джелсиз кече бир хауа.
Сюйгеними болсун чоту менде чотлай,
Джюрегиме бурунладан эс джауа.

Къушну озгъан, къуш къанатлы тири тайым,
Ол да ийгенд джылан башын энишге.
Былай деб да джашырмайын мен айтайым,
Мыдах эди, чыкъмаз кибик эришге.

Кёлюндеча джаншаб тургъан джаншакъ макъа,
Хар элчича, мен да аллай элимде,
О анда уа, Къама сёзю мен омакъгъа
Сёз айтыргъа джан къоймайды тилимде.

Чыкъгъанымы аламгъа уа не муратда
Айтды Къама, окъугъанча ангымы,
Кесими да андан кёрдюм кенг арбазда,
Махтады да Къарачайны ? джанымы .

?Сюйгенле да, сюймеген да болуб эрши,
Сен келгенсе джандет джуртдан, тауладан.
Таулу къызны бир да болма ма сен эри,
Къаллай эрсе къоркъа эсенг джашаудан.

Бек мийикде, бек узакъда, башха Джерде
Къарачай деб кърал бард деб келгенсе.
Туралла деб джашы, къарты бары тёрде,
Сен тюшюнгде аллай затла кёргенсе.

Бурунланы бек сюесе, джокъду сёзюм,
Санынгда да дертлик къанынг ойнайды.
Таныгъанды кёрюр ? кёрмез сени кёзюм,
Миллет ёсюм джюрегинги къыйнайды.

Джюрегингде барды сени таулу ышан,
Къарамынг а, садакъ огъу джауунга.
Тыялмазчад атламынгы ахыр заман,

Минерчаса ата джуртну таууна.
-3-
Сен келгенсе Къарачай деб кърал излей
Кенг шахарла, уллу элле хар къайда.
Чанчылырмы джокъду джууаб джити мизлей,
Сюйсенг джыла, сюйсенг айт сен орайда.

Сеничала кёб болсала алгъаракъда,
Джюзер элле душман къанда душманла.
Болушлукъ да болмады да артдаракъда
Арыдыла Карчада да ол къолла.

Бурунланы, къозгъамайыкъ энди аны,
Къарча эштсе мыдах къанны аллыкъыды,
Миллетине джарыкъ себген джулдуз джаны
Кёрюннгеннге къара кюртле саллыкъды.

Мугаллыкъгъа башны ийген, учхан тайым,
Анда айгъа джити къараб кишнеди.
О, Къарачай, джангы джылда джангы айым,
Санларымы тансыкъ ауруу кючледи.

Билалмайма не болгъанын, тобукъландым,
Къарча сёзден къарыу алды джюрегим,
Узакъдагъы Ата джуртха мен сукъландым,
Джауларын да келген эди эзерим.

Къоллумдаед белимдеги джити къамам,
Урушхача, тутуб эдим сабындан,
Джууаш болду, джер джутарыкъ, гыбыр къарам,
Узалгъанлай бир кючлю къол сыртымдан.

Кёралмадым ма ол къолну мен ийесин,
Кючлю къол а туура эди кёзлеге.
Кертилигин аллай кюнню Тейри берсин,
Тынгылалла къулакъларым сёзлеге.

Эски джуртдан къонакъ болгъан, таулу улан,
Сагъышынгы, муратынгы сезгенме.
Тайынг сени болуб эсе къушлай учхан,
Къайт джуртунга, ма, къолуму бергенме.

Табайым деб, Къарачай деб, уллу къырал


Сен чыкъгъанса мийик кекню башына,
-4-
Мындан ары джукъ да джокъду, хайда къурал,
Бар да джаблан тауларынгы ташына.

Тауларынгдан сен эштирсе кёб осият:
Къарачай деб, Къарачай деб хар сёзден.
Бу сёзю бла Къарча акканг сёзюн къояд.
Аджаштырма Къарачайны сен кёзден.

Бошланнганлай къолум мени тутхан къолдан,
Аз айтды деб, терк къарасам, ёпкелеб,
Мен къайтыбма мийик кёкден. узакъ джолдан,
Мен турама къой джатмада чёгелеб.

Тюрленмейин джанад энтда арбаз чыракъ,
Кёзюм кёрген, къойгъанымча, ма, алай,
Къарачайым болгъанды да харбуз таракъ,
Мен турама къабыб къоймай, ма джалай.

Шууулдайды, тохтамайды джайгъы джангъур,
Суу анасы ие болгъанд элиме.
Джюрегимден джокъ да болду сагъыш джауур,
Урад сабыр джыр аязчыкъ бетиме.

Къызаргъанды Къарча тутхан сууукъ къолум,
Джашаууму джашау этди бу джазуу.
Къартлыкъгъа да, ёлюмге да узакъ джолум
Сууукъ болмаз, менде туруб бу джылыу.

Бу джылыу бла бир джыр джазсам, кире барыб,
Кюч этерча сууукълукъгъа, боранга,
Къууанырча мыдах адам, джюрек алыб,
Сау бол дерча эртден, ингир ол манга.

Кеси джангыз къалды менсиз къургъакъ джатма
Мен джангурда, къууанчым да кёлюмде,
Къайтарама джерге къараб: тели джашма,
Кетмезме деб ма бу джерден ёмюрде.

Джибисем да кеталмайма таш арбаздан,
Отоуум да чакъырады джазаргъа,
Мен тилейме, кетмейик деб, хар бир джандан.
Бард чурум деб, ма бу джерде джашаргъа.

-5-
Джерге тийиб, мен кетгенме терен серге,
Къатышханма бурунлагъа - тубаннга,
Къууанчлыма тийгенимден мылы джерге.
Тийиген кибик бир дин ахлу къураннгъа.

Насыбымы къайдагъысын, билмей атын,
Мен кёкледе бир кёб джерде айландым.
Табдым энди, ма бу джуртду, ма насыбым.
Насыбыма Къарачай деб атадым.
1985 дж. Сентябрь 3 том

Басханстан. Сапар Ёзден.