МАЛКЪАР САБИЙ ПОЭЗИЯНЫ САЙЛАМА БЕТЛЕРИ
Хурметли алан жамауат! Бюгюнлюкде Ана тилибизни сакълау бизни болжалсыз ишлерибизден бири болуп турады. Анга себеп болур дегенден, мен сабийлеге деп, ата-аналагъа, бала бахчада ишлегенле бла устазлагъа Малкъар сабий поэзияны сайлама бетлерин жарашдыргъанма. Ата-анала, устазла да сабийлеге (алыкъа ууакъла эселе) окъур затларын антологиядан кеслери сайлау эталлыкъдыла. Хар ана, сабийи жукълардан алгъа, анга бир-эки ариу назмучукъ неда сейирлик жомакъчыкъ айта турса, ана тилни сакълаугъа ол уллу себеплик боллукъ эди, сабийге заууукълукъ бергенни айтмай къойсакъ да. Хазнамыды ингир сайын туугъан баланга 7-10 минут къоратхан. Къаллай заманда жашагъаныбызны билебиз, аны себепли, ана тиллерин сыйырып, сабийлерибизни гюнахларына кирмейик. Алайсыз ала туугъан жерлеринде да ёгеле, ёксюзле болуп къаллыкъдыла. Аны да биле тургъанлай (!) уллу кёллю болмайыкъ.
Жарсыугъа, ууакъ сабийлеге айтырча халкъ жомакъларыбыз аздыла. Ала да ишленир керекли болуп турадыла. Сабий ана тилибизни ариулугъун, жылыуун, татыуун сезмесе, ангыламаса, окъугъан жомагъындан зауукълукъ алаллыкъ тюйюлдю. Дерслик китапларыбызда уа нюрсюз, къутсуз, жылыусуз назмула бла хапарчыкъла кёпдюле. Аладан къутулмай, литературабызны даражасын орус литературагъа тенг этмей, биз школда окъугъан сабийлени ана тилибизге кёл салдыраллыкъ тюйюлбюз.
Мен школларыбызда бола-бола туруучума. Ана тилибизде, Аллахны ахшылыгъындан, ариу окъулгъан назмуларыбыз, жомакъларыбыз да аз тюйюлдюле. Сиз бир кёрге эдигиз таулу къызчыкъла бла жашчыкъла аллай назмуланы къалай сюйюп айтханларын. Аланы жюрекчиклеринде ана тиллерине аллай бир сюймеклик, ёхтемлик тууады ол кезиуде, аны айтып ангылатхан да къыйынды. Ана сютю бла келген ана тилге жетген не барды?! Туугъан Ташыбызгъа сюймеклик да андан чыгъады. Андан чыгъады Туугъан жер, Ата журт деген эм бийик сезим да. Ана тилни татыуун бизден эсе сабийле бек сезедиле. Мен анга кесим шагъатма. Ахшы назмучулагъа да ала хурмет эте биледиле. Жюреклеринден. Кёзбаусуз. Алайды да, сабийлерибизге уллу кёллю болмайыкъ. Аладыла бизни тамбылагъы кюнюбюз; тилибизни, жерибизни, тарихибизни сакъларыкъла да – ала.
Ёлмезланы Мурадин,
Къабарты-Малкъар Республиканы Къырал саугъасыны лауреаты
Хурметли алан жамауат! Бюгюнлюкде Ана тилибизни сакълау бизни болжалсыз ишлерибизден бири болуп турады. Анга себеп болур дегенден, мен сабийлеге деп, ата-аналагъа, бала бахчада ишлегенле бла устазлагъа Малкъар сабий поэзияны сайлама бетлерин жарашдыргъанма. Ата-анала, устазла да сабийлеге (алыкъа ууакъла эселе) окъур затларын антологиядан кеслери сайлау эталлыкъдыла. Хар ана, сабийи жукълардан алгъа, анга бир-эки ариу назмучукъ неда сейирлик жомакъчыкъ айта турса, ана тилни сакълаугъа ол уллу себеплик боллукъ эди, сабийге заууукълукъ бергенни айтмай къойсакъ да. Хазнамыды ингир сайын туугъан баланга 7-10 минут къоратхан. Къаллай заманда жашагъаныбызны билебиз, аны себепли, ана тиллерин сыйырып, сабийлерибизни гюнахларына кирмейик. Алайсыз ала туугъан жерлеринде да ёгеле, ёксюзле болуп къаллыкъдыла. Аны да биле тургъанлай (!) уллу кёллю болмайыкъ.
Жарсыугъа, ууакъ сабийлеге айтырча халкъ жомакъларыбыз аздыла. Ала да ишленир керекли болуп турадыла. Сабий ана тилибизни ариулугъун, жылыуун, татыуун сезмесе, ангыламаса, окъугъан жомагъындан зауукълукъ алаллыкъ тюйюлдю. Дерслик китапларыбызда уа нюрсюз, къутсуз, жылыусуз назмула бла хапарчыкъла кёпдюле. Аладан къутулмай, литературабызны даражасын орус литературагъа тенг этмей, биз школда окъугъан сабийлени ана тилибизге кёл салдыраллыкъ тюйюлбюз.
Мен школларыбызда бола-бола туруучума. Ана тилибизде, Аллахны ахшылыгъындан, ариу окъулгъан назмуларыбыз, жомакъларыбыз да аз тюйюлдюле. Сиз бир кёрге эдигиз таулу къызчыкъла бла жашчыкъла аллай назмуланы къалай сюйюп айтханларын. Аланы жюрекчиклеринде ана тиллерине аллай бир сюймеклик, ёхтемлик тууады ол кезиуде, аны айтып ангылатхан да къыйынды. Ана сютю бла келген ана тилге жетген не барды?! Туугъан Ташыбызгъа сюймеклик да андан чыгъады. Андан чыгъады Туугъан жер, Ата журт деген эм бийик сезим да. Ана тилни татыуун бизден эсе сабийле бек сезедиле. Мен анга кесим шагъатма. Ахшы назмучулагъа да ала хурмет эте биледиле. Жюреклеринден. Кёзбаусуз. Алайды да, сабийлерибизге уллу кёллю болмайыкъ. Аладыла бизни тамбылагъы кюнюбюз; тилибизни, жерибизни, тарихибизни сакъларыкъла да – ала.
Ёлмезланы Мурадин,
Къабарты-Малкъар Республиканы Къырал саугъасыны лауреаты
Изменено: - 13.04.2013 23:24:04


