Ахматланы Любаны "Кете эсенг, кет." деген назмусун окъугъанымда джаздым бу тизгинлени. Кеб кере болама алай, бек джаратхан затларым джюрекни къозгъаб, сагъышла туудуруб къойадыла. Терс джерлерин тюзетирсиз деб шанама. Джазгъаным бла ашыгъыб салыб къойдум, къала кетсе заман табылмаз деб.
Аямады бизни заман,
Болалмады бизге дарман.
Эки джюрекде бир джара,
Табылмады сенге джарар.
Джазуумед, огъэсе адам,Киргенед арагъа, къайдам?
Алай а, къоймалла бирге,Къуанч кюнлеге тюберге.
Сакъат болса да къанатым,
Сенге джетергед муратым.
Аямаса да чырт заман,
Джюрек от суумаз, ийнан.
Если радость придет, радость прими
И не гордись, будь достоин ее.
Если горе придет, губы сожми
И не страшись, будь достоин его.
Амий пишет:
Аямады бизни заман,
Болалмады бизге дарман.
Эки джюрекде бир джара,
Табылмады сенге джарар.
Джазуумед, огъэсе адам,Киргенед арагъа, къайдам?
Алай а, къоймалла бирге,Къуанч кюнлеге тюберге.
Сакъат болса да къанатым,
Сенге джетергедмуратым.
Аямаса да чырт заман,
Джюрек от суумаз, ийнан.
ХХХ
Аямады бизни заман,
Болалмады бизге дарман.
Эки джюрекде бир джара,
Табылмады сеннге джарар.
Джазыумед, огъесе, адам
Киргенмед арагъа, къайдам?
Алай а, къоймалла бирге,
Къууанч кюнлеге тюберге.
Сакъат болса да къанатым,
Сеннге джетергед муратым.
Аямаса да чырт заман,
Джюрек от сууумаз, ийнан.
Бек иги назму болгъанды. Героинянгы джашауу да тюзелиб, алай иги болсун.
Sabr, Диананы юсюнден бу фикирни мен аны назмуларыны юсюнден жазмагъанма, жазарыкъ да тюйюл эдим, нек дегенде, алыкъа ала "ишленир" кереклидиле. Сен да кёрюп тураса аны. Бу сен келтирген сёзюмю уа, аны «Ачыкълаялмагъан сагъышларын» (къара сёз бла жазылгъан къысха чыгъармасы) окъуп, алай жазгъан эдим.Анда керти да терен акъыл, халкъгъа уллу сюймеклик, къара сёзге хунерлиги баям эди. Къара сёзге усталыгъы болгъан жаш адам келеди литературагъа деп, иги къууум этгенлигим эди ол.
Бюгюнлюкде литературабызгъа Жабалланы Лаура деп бек фахмулу къызчыкъ келе турады. Ол назму жорукъгъа терк тюзелип (ана тилин а уста хайырлана биледи), ахшы назмула жазып башлагъанды. Былайда мен аны нек сагъынама? Ол да, жаш назмучуланы кёбюсюча, назмуларын Туугъан Жерине, Ата Журтуна сюймекликден башлагъанды. Алай аны сюймеклиги къуру ариу сёзле угъай, керти сюймеклик богъанына жюрегинг бла ийнанаса. Ол а фахмулукъну биринчи шартыды. Жазыучуларыбызны кёбюсю тынгылауну басып тургъанда заманда (ариу кёрмезле, тап ишге аякъ удурмазла, саугъа зат бермезле деп), халкъыбызны басычакълап тургъанларын, жюреги къан тарай, алай жазады Лаура. Ма бу эки зат эди жаш къызларыбызгъа махтау салдыргъан. Сен аны бек уста биле эдинг,..
Мурадин, талай жыл алгъа,назму окъургъа келгенме деп, сизге баргъанмы эдим? "Таш бла даулаш" деген назмуму окъугъанмы эдим? "Аперим,Диана, сен тынгылы тохташхан поэтсе деп айтыргъа боллукъду" деп ийгенми эдигиз???
Бу соруулагъа бир жууап беригиз!
Лаураны юсюнден айтханда, бу къызчыкъны менден иги бу форумда, не уа бу жазыучуланы ичинде бир киши, биригиз танымайсыз! Жырчы Сымайыл атлы конкурсха да Лаурагъа къадалып,назмуларын мен ашыртхан эдим, Лаураны башы сау,Аллаха Шукур!
Бу къыз миллетибизни не жыйылыуу болса да, биринден къалмагъанды, онгнгу болуп! Таматаларыбыз эркишилерибиз келмеген кенгешлеге келип тургъанды! Назмуларында ол затла чертеннгенлери ючюн окъуна ол ёчге къатышыргъа тийишлиди деп, Билалгъа хапар билдирген эдим. Билал а бир фахмусу болгъан сабийни къаты бла оздурмайды, алай бла Лаура ол конкурсха къатышып, жер да алгъан эди.
Анда аны чырт жаратмагъанла да тюбегендиле, "бу ёчге тийишли тюйюлдю"дегенле да болгъандыла! Тюзю, не сейири аны, аны аллында жыл мен къатышханда да манга да алай айта эдиле!
Алай, Лаура, кесиме ушаш бир хор жюрекди да, жюреги жаратмагъан затны кимни да бетине айтып къояды, аны уа кёпле жаратмайдыла, жазыучуларыбыз бютюнда. Сёз ючюн, талай кюн алгъа, "Минги тауда" басмаланыргъа унамагъанын билдирген эди.
"Акътамакъгъа", Лаура, сен да къарай болурса. Мен сени назмуларынгы таныгъанлы бери айтханм бирди: сен бек фахмулу къызчыкъса. Айтылгъан затланы да ангылайса, терк да аласа. Алай, келе келгенлей, киши да поэт болуп къалмайды. Анга заман керекди. Алыкъа назмуларынгы тийиллик жерлери бардыла. "Минги Тау" аланы ол кепде басмалап къойса, артда чий жерчиклерин эслеп, уяллыкъса. Чегине кесинг жетдирирге сюесе, ол а махтауду,аперимлик.
Амий, ой, жазар затым болса, къайда да жазып турлукъ болур эдим, жокъду да, тынгылайма ))) Амий, сизни назмуларыгъызны да ол къауумда салыр эдим, угъай демей эсегиз. Ала энди жазып башлагъанлагъа юлгю боллукъ эдиле. Къалай дейсиз ?)
Jabel пишет:
Амий,
ой, жазар затым болса, къайда да жазып турлукъ болур эдим, жокъду да, тынгылайма ))) Амий, сизни назмуларыгъызны да ол къауумда салыр эдим, угъай демей эсегиз. Ала энди жазып башлагъанлагъа юлгю боллукъ эдиле. Къалай дейсиз ?)
конвейерден чыгъаргъанча кишида джаза болмаз)) блайин сууутуб къоймагъыз, къалай болсада :-). Мен джазгъанланы уа сала бер, простойчукъладыла, сабий да англарчады (что слова, что техника)))
Если радость придет, радость прими
И не гордись, будь достоин ее.
Если горе придет, губы сожми
И не страшись, будь достоин его.
Аллахха шукур, назму кибиклерими кем жерлерин кере башлагъанма, сора, сиз эслегенигизча, ол кемликлени кесим къурутургъа сюеме. Къайдам, къаламгъа узалгъан ким да алай болур. Сизге да жазгъанларымы басмалагъыз деп угъай, къарыусуз жерлерими кергюзтсегиз деп баргъан эдим. Ол затда бек болушхансыз. Басмаланыргъа уа ашыкъмайма, тюзю. Алыкъын жазгъанымы кесим да окъуялмайма сюйюп.
КАМАТУР (Къарачай-Малкъар-Тюркие) Тюркде, Эресейде "Элбрусоидча", бир магъаналы, белгили сайтды. Не эсе да, бир бёлек заман, джангы джукъ салыныб кёрмейме анда. Алай а, аны къурагъан Адилхан да, анга юлюш къошхан башха къарнашларыбыз да тынч-эсен болурла деб, умут этеме. бу назмуну фейсбукга салыб тургъанын кёрюб, КаМаТурну къалай унутуб турабыз дедим кесиме. КаМаТургъа да кёз джетдире турайыкъ, аланла.
Bilal LAYPAN
KAMATURGA – HALKGA EMDA SAYTHA
Kamatur – kama, tur
Cavlanı kamatırça ur
Kampaytırça ur
Cathanıñ, cuklaganıñ bollukdu, tamam
Uyanırga cetgendi zaman
Kamatur, tur
Duşmannı kamat, ur
Kavşatırça ur
Şohlaga va kalkan bolub tur
Birlikde tirilik – Kamatur
Karaçay-Malkar-Türkiye
Allahnı allında baş iye
Şukurla etebiz Añña
Bizni adam etib carathanı üçün
Bizni musliman etib carathanı üçün
Bizni Türk etib carathanı üçün
Hak colnu tanıthanı üçün
Türkbüz, kanıbız, canıbız bla
Cüregibiz, añıbız bla
Kadarıbız bla
Kamatur birikdiredi bizni
Költüredi kölübüznü
Cıydıradı esibizni
Tanıtadı kesibizni
Aytadı Kamatur
Türk halkı, örge tur
Tarihiñe tıyınşlı bol
Cazıvuña iye bol
Tin bayragıbız – Kamatur!
Bizni haram cukudan uyathanlay tur
Azança eşitilgenley tur
Horlam bayrakça çaykalganlay tur
Suv ketse da taş kalır
Sen da alay kala tur
Kamatur
Kim ketse da, ne ketse da
Sen duniyada caşab tur
Kamatur
Sen birikdirese bizni
Köllendirese bizni
Halkıbızga
Cürüşlü bol deyse
Eki duniyadan da
Ülüşlü bol deyse
“Amin” deyme men da
Uzakda bolsañ da em cuvuksa menñe
Halkımsa, bayragımsa, oraydamsa meni
Terseygenleni da tüz colga bur
Bizni birikdirgenley, köllendirgenley tur
Milli marşça eşitilgenley tur
Horlam bayrakça çaykalganlay tur
Erkinlikge, Tüzlükge, İgilikge çakırganlay tur
Сора бизден бек къаты сорур:
Тили, тини да джашнар ючюн,
Къарачай джашар ючюн,
Насыблы, зауукълу джашар ючюн,
Не этгенсиз сиз? Не этесиз сиз?
Деу Доммайчыны бу соруууна,
Ата-бабаланы бу сорууларына
Биз къаллай джууаб бере билейик,
Сыйлы къарнашым МУСТАФА ДОММАЙЧЫ?!
Ала бердиле бизге бу тилни, Джуртну да,
Аладан кёчдю бизге адет да, тёре да..
Бизден а не къалыр туудукълагьа,
Не къалыр? Эшитемисе,
Доммайчыны туудугьу Доммайчы?!
Бизге уяныргьа джетгенди заман.
Къарачайгъа джаныбыз къурман.
Халкъ хастады, джетгенди заран.
Керекди оноу, керекди дарман.
Не айтырса, доктор Мустафа Доммайчы?
Да сау къал доктор Мустафа Доммайчы.
Не мында, не Джуртда
Кёрюшюрбюз, Аллах айтса.
Хошча къал, доктор МУСТАФА ДОММАЙЧЫ
Адамла, Дианабыз къаллай телебериуле этеди. Джангы ишине былайда къараргъа боллукъду:
Бу къайнакъ (ссылка) бла киргенлей, сол джанында кёрлюксюз: Программы (передачи) на балкарском языке. Аны басханлай - ол программала чыгъадыла. Анда - 2014. 07. 11 "Белгиле" (на балкарском языке). Былайда норвежли джазыучу Киттелсенни бизни джуртха келгенини юсюнден да хапар айтылады (Джурбуаев Махтиден сора).
Sabr, ол талай кюннге Эрлингге юйренип, инглизча сёлеширге кюрешгенибизге, тансыкъ окъуна болабыз. Ол аны кёрюп,сёлешгенле да сорадыла къалай жетдине болду деп.
Къара чачлы, Эрлинг бизни "Нартланы" норвеж тилге кёчюрюрге излейди. "Нартларыгъыз" ингилиз, неда немец тилде бармыды деб сорады. Абдуллахха да айтханма. Бек иги иш боллукъ эди...
Адамла, Дианабыз къаллай телебериуле этеди. Джангы ишине былайда къараргъа боллукъду:
Бу къайнакъ (ссылка) бла киргенлей, сол джанында кёрлюксюз: Программы (передачи) на балкарском языке. Аны басханлай - ол программала чыгъадыла. Анда - 2014. 07. 11 "Белгиле" (на балкарском языке). Былайда норвежли джазыучу Киттелсенни бизни джуртха келгенини юсюнден да хапар айтылады (Джурбуаев Махтиден сора).
Къара чачлы пишет:
Билал, ма бу ссылка бла кирсенг биягъы,Эрлингни юсюнден бериуню да кёрлюксе.
Диана, сен бу бериуню (ссылкасын тюл, кесин!) мени электрон почтама бир джибер. Аны Киттелсенни кесине иейим - норвежча къысха комментарийле да бериб. Ссылка бла уа ол длжукъ табаллыкъ, къараяллыкъ тюлдю.
Ол бир айтханыма да бир эс бёл: Эрлинг норвежчагъа кёчюрюр ючюн, нартланы ингилизчасы керекди.
Джаздырыуну эсеблери
ТИРАЖ ЮЧ МИНГНГЕ АЗ БОЛГЪАНДЫ
2014-чю джылны экинчи джарымына газетлеге джаздырыу иш тамамланды.
Аны эсеблери бизни да, окъуучуларыбызны да къууандырырча тюлдюле. Джылны ал джарымында «Къарачай» газет 8600-ден артыкъ экземпляр болуб чыкъгъан эсе, энди аны тиражы 5500 экземплярдан аз атлагъанды. Джылдан джылгъа тираж энгишге тюше да, кёлтюрюле туруучан эди. Бу джол а оюлуб къалды. Аны джангыз бир чуруму барды почта газетлени багъаларын эки къатха кёлтюргени. Сёз ючюн, «Къарачай» газетни каталог багъасы 27 сом 50 капекди. Бусагъатха дери джарым джылгъа джаздырыу багъасы 180 сом эди да, къалгъаны - 152 сом бла 50 капек - почтаны бочхасына тюшюб тургъанды. Не келсин, почта, аны да азгъа санаб, кесини бюгюннге дери баджарыб келген джумушу ючюн дагъыда 181-шер сом къошханды газетлени багъаларына. Нек? Ангылагъан къыйынды. Почтальонланы айлыкъ джалларын кёлтюрселе, миллетге этген джумушларыны дараджасын иги этселе «хохо» да дер эдик - бир зат тюрленмегенди. Биягъынлай иги кесек элде почтальон джокъду, почтаны иши андан да аман болмаса, иги болмагъанды. Почта кеси да «къулакъ салдырама деб, мюйюз алдыргъаннга» ушайды - газетлеге джаздырыуну багъасын кёлтюргени ол излегенча хайыр бермегенди. Тиражланы кючлю къысхаргъанларына кёре, аллай бир аз ачха тюшгенди почтагъа. Бизге хатасы да алай - 3 мингден артыкъ окъуучубуздан айыргъанды.
Джаздырыуну шахарлада, районлада, элледе эсеблерине къарасанг, кёлюнг салкъын болурча халны кёресе. Джылны ал джарымында Джёгетей Аягъы почтамт (анга Джёгетей Аягъы, Гитче Къарачай, Къарачай районла, Карачаевск шахар киредиле). «Къарачай» газетни 6400 экземплярына джаздыргъан эдиле. Энди уа - 3724 экземпляргъа. Черкесск, Зеленчук почтамтла да бек къолайсыз бардыргъандыла джаздырыу ишни. Бири джылны ал джарымында «Къарачай» газетни 1400, бири да 820 экземплярына джаздыргъан эселе, бу джол ол санланы 920 эмда 460-ха тюшюргендиле. Сёз ючюн, бюгюнлюкде 30 мингден аслам къарачайлы джашагъан Черкесск шахарда къуп-къуру 210 адам алады газетибизни. Тенглешдиригиз: «Абазаштагъа» 310 адам джазылгъанды. Бу джол Доммай посёлокда, Къобу Башында, Къызыл Урупда, Садовое элледе газетибизни бир экземплярын да алмайдыла.
Уллу эллени да бир къауумунда «Къарачайгъа» джаздырыу бардырылмагъаннга ушайды. Сёз ючюн, Дружба элде 3 адам, Огъары Ташкёпюрде 8 адам, Теберди шахарда да 30 адам джаздырылыб къалгъанды. Джылны ал джарымындан эсе Къумуш элде, Джёгетей Аягъы шахарда юч кереге, Карачаевск бла Къызыл Октябрь элде алты кереге аз болгъанды окъуучуларыбызны саны.
Тюздю, «багъады» деб джазылмагъандыла кёбле. Алай а почта иги ишлеген джерледе, багъасына да къарамай, биягъынлай кёб адам джазылгъанды «Къарачайгъа».
Ана тилибизде чыкъгъан джангыз газетибизни миллетни джашауунда магъанасын ангылаб, анга джаздырыугъа терен къайгъыргъанлары ючюн Важное, Эски Джёгетей, Гюрюлдеуюк, Джагъа, Кичи Балыкъ, Огъары Мара, Красный Курган, Ючкекен эллени, Сторожевая стансени почта бёлюмлерини тамадаларына разылыгъыбызны билдиребиз. Аны бла бирге «Къарачайгъа» кертилей къалгъан окъуучуларыбызны барысына бюсюреу этебиз.
Редакция.
В среду, 14 сентября, в 19:00 в конференц-зале Эльбрусоида (на 6-ом этаже) состоится встреча с Дэвидом Хантом, английским ученым и педагогом, исследователем фольклора и фольклорных традиций народов Кавказа, членом Британского фольклорного общества.
Многолетняя переводческая деятельность профессора дала возможность всему англоязычному миру познакомиться с устным народным творчеством ряда народов Кавказа. Среди переведенных им работ:
"Грузинские охотничьи мифы и поэзия" Елены Вирсаладзе,
"Абхазские сказки",
"Легенды и предания черноморского побережья",
"Дагестанские сказки",
"Чеченские и ингушские сказки и легенды",
"Нартский эпос",
"Фольклор северо-западного Кавказа",
"Адыгский нартский эпос"
а также "Нарты. Героический эпос балкарцев и карачаевцев".
