Войти на сайт
13 Мая  2026 года

 

  • Эринчекни эр алмаз, эр алса да, кёл салмаз, кёл салса да, кёб бармаз!
  • Тенги кёбню джау алмаз, акъылы кёбню дау алмаз.
  • Тёгюлген тюгел джыйылмайды.
  • Атлыны ашхысы, ат тизгининден билинир
  • Юй кюйдю да, кюйюз чыкъды, ортасындан тюйюш чыкъды.
  • Тас болгъан бычакъны сабы – алтын.
  • Ётюрюкчюню шагъаты – къатында.
  • Этим кетсе да, сюегим къалыр.
  • Ашыкъгъан cуу, тенгизге джетмез.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Зар адам ашынгы ашар, кесинги сатар.
  • Ариу джол аджал келтирмез.
  • Аууз сакълагъан – джан сакълар.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Хантына кёре тузу, юйюне кёре къызы.
  • Къайгъыны сюйген, къайгъы табар.
  • Башда акъыл болмаса, эки аякъгъа кюч джетер.
  • Болджал ишни бёрю ашар.
  • Тил джюрекге джол ишлейди.
  • Элде адам къалмаса, ит тахтагъа минер.
  • Биреуню эскиси биреуге джангы болмайды.
  • Хар зат кесини орнуна иги.
  • Аманны къуугъан, аманлыкъ табар.
  • Адам бла мюлк юлешмеген эсенг, ол адамны билиб бошагъанма, деб кесинги алдама.
  • Къарнынг къанлынга кийирир.
  • Тилчи тилден къаныкъмаз.
  • Кесине гебен этелмеген, биреуге черен эте эди.
  • Ханнга да келеди хариблик.
  • Атлыны кёрсе, джаяуну буту талыр.
  • Зар адамны насыбы болмаз.
  • Чыбыкълыкъда бюгюлмеген, къазыкълыкъда бюгюлмей эди.
  • Къууут – джелге, берне – бошха.
  • Джумушакъ терекни къурт ашар.
  • Гитче джилтин уллу элни джандырыр.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Ариу сёз джыланны орнундан чыгъарыр.
  • Адамгъа аман кюн соруб келмейди.
  • Тура эдим джата, къайдан чыкъды хата?
  • Кеси юйюмде мен да ханма.
  • «Ма», - дегенни билмесенг, «бер», - дегенни билмезсе.
  • Джашны джигитлиги сорулур, къызны джигерлиги сорулур.
  • Чарсда алчыны эл кёреди.
  • Алтыннга тот къонмаз.
  • Къарны аманнга къазан такъдырма, къолу аманнга от джакъдырма.
  • Чабар ат – джетген къыз.
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Къазанны башы ачыкъ болса, итге уят керекди.
  • Тёрде – темир таякълы, къаяда – чыпчыкъ аякълы.
  • Тамырсыз терекге таянма – джыгъылырса.
  • Хар адамгъа кеси миннген тау кибик.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 1)

 

Написать нам