Войти на сайт
13 Мая  2026 года

 

  • Биреуге аманлыкъны тилеме да, кесинге ашхылыкъны тиле.
  • Эл бла кёргенинг эрелей.
  • Келинни – келгинчи, бёркню кийгинчи кёр.
  • Ёнгкюч къууана барыр, джылай келир.
  • Окъумагъан сокъурду, сокъур ташха абыныр!
  • Кёлю джокъну – джолу джокъ.
  • Ат басханны джер билед.
  • Хантына кёре тузу, юйюне кёре къызы.
  • Нёгер болсанг, тенг бол, тенг болмасанг, кенг бол.
  • Адамны джюреги нени кёрюрге сюйсе, кёзю да аны кёрюрге ёч болады.
  • Билмезни кёзю кёрмез, этмезни къулагъы эшитмез.
  • Бозаны арты дауур болур.
  • Джаным-тиним – окъуу, билим.
  • Къонакъ аман болса, къонакъбай джунчур
  • Таукел тауну аудурур.
  • Бети – къучакълар, джюреги – бычакълар.
  • Къарыусузгъа кюлме, онгсузгъа тийме.
  • Билимли ёлмез, билимсиз кёрмез.
  • Акъыл аздырмаз, билим тоздурмаз.
  • Ханы къызы буюгъа-буюгъа киштик болду.
  • Бир абыннган – минг сюрюнюр.
  • Ашына кёре табагъы, балына кёре къалагъы.
  • Ётюрюкден тюбю джокъ, кёлтюрюрге джиби джокъ.
  • Ариу сёз – къылычдан джити.
  • Аллахха ийнаннган кишини, Аллах онгдурур ишин.
  • Кёрмегеннге кебек – танг, битмегеннге сакъал – танг.
  • Джумушакъ сёз къаты таякъны сындырыр.
  • Къонакъ хазыр болгъанлыкъгъа, къонакъбай хазыр тюлдю.
  • Чакъырылмай келген къонакъ сыйланмай кетер.
  • Айранын берсенг, челегин да къызгъанма.
  • Эрни эр этерик да, къара джер этерик да, тиширыуду.
  • Байлыкъ тауусулур, билим тауусулмаз.
  • Аш берме да, къаш бер.
  • Аман къатын сабий табса, бий болур…
  • Тёзгеннге, джабылгъан эшик ачылыр.
  • Къызбайны юйюне дери сюрсенг, батыр болур.
  • Акъдан къара болмаз.
  • Ашын ашагъанынгы, башын да сыйла.
  • Къан бла кирген, джан бла чыгъар.
  • Къуру гыбыт бек дыгъырдар.
  • Бал чибинни ургъаны – ачы, балы – татлы.
  • Тёрде – темир таякълы, къаяда – чыпчыкъ аякълы.
  • Юйюнг бла джау болгъандан эсе, элинг бла джау бол.
  • Кёбню кёрген – кёб билир.
  • Ачны эсинде – аш.
  • Терслик кетер, тюзлюк джетер.
  • Адам бла мюлк юлешмеген эсенг, ол адамны билиб бошагъанма, деб кесинги алдама.
  • Эринчекге кюн узун.
  • Джарлы эскисин джамаса, къууаныр.
  • Адам туугъан джеринде, ит тойгъан джеринде.

 

Страницы: 1
RSS
Орайда (с) Магомет Хубиев
 
ОРАЙДА

Орайда адет джырланы бир тюрлюсю болуб къалгъанды. Орайданы асламысына, келинни келтирирге бара, келинни алыб келе, келинни ауун алгъан кече, уллу юйге ющирген, чыгъаргъан заманда айтадыла. Кюеуню уллу юйге кийирселе да айтадыла орайданы. Келин алыб келген заманда орайданы ичинде ?ой алыб келебиз келинчикни? дегенча сёзле да айтыучандыла. Орайданы той-оюн да, келин, кюеу да болмагъанлай, айтханларын эшитирге да боллукъду.

Орайда къайдан чыкъгъан болур? Аны юсюнден та-лай тюрлю айтыу джюрюйдю. 1885-чи джыл Орусбийланы Исмаил согъуб, И. С. Танеев орайданы ноталарын джазгъанды. Орайданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды. Ол къарт болуб ауругъанында, ол ёлгенден сора, атын унутмаз ючюн не этерикбиз деб, халкъ кенгешиб, кесине сорургъа таукел болгъандыла. Увар алагъа бюсюреу да этиб, аны атын унутмаз ючюн, келин келген къууанчда джыр джырлай туругъуз дегенди. Энди андан бери къабартылылада, таулулада (къарачайлыла бла малкъарлылада?М. X.) тегейлиледе келин келген кюн орайда айтадыла?.1

""1 - С. С. Попов. ?Неизданные сочинения С. И. Танеева? С И,, Танеев, Личность, творчество, документы его жизни. Москва, 1935, 150-бет. .""

Орайданы юсюнден X. У. Эльбердев да анга ушаш джазады. Алай а Эльбердев ол акъыллы къартны аты Уэри Даде болгъанды дейди.2 Бир къауумла да Орайда деген сёз Тьмутараканны бийи Мстислав бла тутуш-хан Редеди ёлгенинде, аны сыйы ючюн джырлаб ?Редеди? деб атын айта, орайда болуб кетгенди дейдиле. Редеди тиширыу болгъанды да дейдиле. Тмутараканны бийи Мстислав бла тутушхан джигит, огъурлу къабарты тиширыу Редедини сыйы ючюн келин алыб келе, джырлаб, ?Ва Ридада? деб эжиу этгендиле деб Н. А. Караулов алай джазады.3 Байрамукъланы Халимат ?Орайда? деген поэмасында таурухмуду, огъесе къачан эседамы эштгенме деб орайданы къайдан чыкъгъаныны юсюнден айтады. ?Аллахны келечиси? аскери бла Къарачайгъа келиб, кесине базыб муну бла ким тутушурукъду деб гёджебин чыгъаргъанды. Ол элде уа Орайда деб бир таулу къыз болгъанды. Ханны гёджеби бла тутушургъа Орайданы сюйгени Хасан чыкъгъанды. Алай а гёджеб Хасанны джыкъгъанды. Ол кёзюуде, киши да кёрмегенлей, Орайда алайдан кетиб, кесин билдирмей, эркишича кийиниб келиб, гёджеб бла тутушханды. Эрлай гёджебни да джыгъыб, кишиге кесин танытмаз ючюн а, атха да миниб, къачыб тебрегенди. Элни адамлары аны таныб, ызындан сюрюб, бери къайт, Орайда, деб къычыргъандыла:

Къайыт, Орайда,
Къайыт, Орайда,
Орайда-райда.
Орайданы бюгюн да
Къууанчда джырлайдыла.4


Орайданы чыкъгъаны бу айтылгьанладан башха тюрлю болургъа да боллукъду А. Марковну ?Заметка о припеве: ?Уреде-ди да-редедя? деген статьясына адам эс иерчады. XIX-чу ёмюрню биринчи джартысында орус джырланы джыя келиб, келин келген заманда джыр-ланнган ?Ой-реди-ди?, ? деб припеви бла бир джырны джазылгъанын айтады. Аллай припеви бла джыр Петербургу купецлерини тойларында джангыз бир болгъанды, Сибирде уа ол джыр тюрлю-тюрлю вариантлары бла джазылгъанды. Бу джыр Сибирден анда да Алтайны племеналарындан алыннган болур, аланы алгъыш джырларыны хар тизгйнинден сора ?орайды? деген припеви айтылады, вариантлада уа ?урей? деб Марков алай джазады.5 Эшта, орайда тюрк халкъладан чыкъгъан болур.

2 - Материалы научной сессии Кабардино-Балкарского научно-иследовательского института по проблемам периодизации, сбора и публикации адыгейского, балкарского, кабардинского, черкесского, карачаевского фольклора. Нальчик, 1964, 33-бет.
3 - Н. А. Караулов. ?Болкары на Кавказе?, СМОМПК, вып. XXXVI11, 1908, 146? 177-бетле.
4 - Орайда, Черкесск, 1963, 25 - бет.
5 - А.Марков. "Заметки о припеве", "Уре-де-ди-да-рередя". Этнографическое обозрение. ?1 - 2. Москва, 1899, 346 - бет.
 
райданы юсюнден Танеев былай айтады. ?Кёб заманны мындан алда Къабартыда Увар деб кесини иги ишлери бла халкъда уллу намысы, сыйы болгъан бир адам джашагъанды.
чистый комедия!!!!!!

и вообще ол керти болуб къалсада таулу адам аны къалай джазаргъа боллукъду джюзлебла чыгъарыкъ китабына???

малкъар бла къабартычыланы бир бирлеринден не излегенлерин ангылаялмагъанлай барама.
 
ALANULAN

Увар кимди?)))
 
??
 
Кстати тираж автора мизерный
Страницы: 1
Читают тему (гостей: 2)

 

Написать нам