Рамла

Къуш къанатларым
Болса уа сени
Таулагъа алыб учарем
...
бир джерде табалмай къалдым толусу бла бу джырны
а есимде къалгъан а биринчи бла къуру да ма буду...

спесиальНа for you
Салкъын аязчыкъ
Джаз пажалыста
Благодарить не надо, все свободны

Рамла
всезнайка
Джаным , кёзюм бек-бек-бек саубол
Ля ташкурууни

Бешик джырла кесим билмейме, китабдан джазайым
Белляу, белляу, бёлейим,
Ёсдюрюб, хайырынгы кёрейим.
Бешигинги бауу бек болсун,
Ичер суунг кёб болсун.
Джашагъан джашауунгдан тояйым,
Къурманлыгъынга къум ёгюзле сояйым.
Бешик бауунг бек болсун, сух болсун,
Джашау кюнюнг кёб болсун, хус болсун.
Белляу, белляу, бёлейим,
Чии дарийлеге бёлейим,
Бай юйден келин кёрейим.

Дуркъу, дуркъу, дуркъу,
Дуркъу ичинде ёгюз,
Ёгюз ичинде семиз,
Тура турдуда тас болду.
Бу урлады,
Бу кесди,
Бу биширди,
Бу ашады,
Бу барды да, иесине айтды.
Тюйюгюз аны тюйюгюз!
Бу назмучукъну тюрлю-тюрлю эшитгенме, билгенле, эринмегиз да джазыгъыз

Акъыллычыкъ
Сакълайбыз

А китаб бармыды къарачай-малкъар джомакъл деб? Къайда сатыб алыргъа боллукъду?

Бир иги боллукъ эди ма аллай бир китаб чыгъарсала. Аланы да артдан Эльбрусоидде сатсала))

Акъыллычыкъ
ансын сабийлеге незатны окъургъа билмей къаласа
Сен окъуйма де ансын, мен сенге китабла табарма

Багъалы таулу сабийчикле, мен сизге къыш назмучукъла керекдиле деп эшитгенме да, жазгъанларымдан бир къауумун сизге иеме. Назму, жомакъ, таурух кюбюрюм толуду, жаратсагъыз, ала да сизнидиле.

Ёлмезланы Мурадин,
назмучу

КЪЫШ БЕШИК ЖЫРЧЫКЪ

Жауады, бурдум эте,
Къар тышында.
Жукъланды эмен терек
Жар башында.
Жылы жууургъан ?
Юсюнде уа,
Жазгъа къууана
Тюшюнде уа.

Жауады, бурдум эте,
Къар эшикде.
Жукълайды эрлен да
Терек тешикде.
Ол жаз узуну
Ишлегенди,
Жукъдан да къыйналмайды
Энди.

Жауады, бурдум эте,
Къар тышында.
Жукълайды айыу да
Куркасында.
Татлы табанынмы
Эмеди?
Наныкъ талагъамы
Энеди?

Жауады, бурдум эте,
Къар эшикде.
Ол кимди ?
Жукъламай тургъан тёшекде?
Маму жашырын
Къарарыкъды,
Жукъламай турсанг ?
Урларыкъды.



ЖАБАЛАКЪ

Къар жауады, жабалакъ.
Буз юйю, баям, айдады.
Ол жулдуз жомакъ айтады.
Таш да акъ, агъач да ? акъ.

Къар жауады, жабалакъ.
Кишиучукъ къаргъа къарайды.
Суу бурунчугъу къарады,
Кесчиги уа ? чыммакъ-акъ.

Къар жауады, жабалакъ.
Гылыучукъ баудан кёреди:
Кючюкчюк ойнап юреди,
Жер, ун эленнгенча, акъ.

Къар жауады. Жабалакъ,
Къуш тюгю кибик, женгилди.
Урмай сакъ аяз да, жел да,
Къар жауады чыммакъ-акъ.




КЪАР ЖАУАДЫ
БЮГЮНЛЮ

Къар къалын жауады
бю-гюн-лю,
къар къалын жауады
бю-гюн-лю,
къар ташлы жолну да,
къошунбаш школну да
чыммакъ-акъ этеди
бю-гюн-лю.

Акъ кишиучугъум а
бю-гюн-лю,
акъ кишиучугъум а
бю-гюн-лю,
къуу жастыкъда жатмай,
сютбашчыкъ да татмай,
бир тынгысызчыкъды
бю?гюн-лю.

Тенг тишханчыгъымы
би-я-гъы,
тенг тишханчыгъымы
би-я-гъы
сууукъда турады,
хайнухун бурады,
къолкъапчыкъла киймей,
би-я-гъы?

Акъ кишиучугъумму
би-я-гъы,
акъ кишиучугъумму
би-я-гъы
бёрк да, къолкъапчыкь да,
къатхан гиряхчыкъ да
чапдырып барады
би-я-гъы.






КЪАР КЮН

Къар басханды бахчада
Къарт алма тереклени.
Къар кюрейме арбазда,
Сууукъ къоркъутмай мени.

Кюн тийип жангы къаргъа,
Чанала бла учдукъ.
Терекде къара къаргъа ?
Къап-къара къурум бушдукъ.


КЪЫШ

Акъсакъал къыш жетгенди,
Жел-боран аты кишнеп.
Тау сууладан ётгенди
Ол, буз кёпюрле ишлеп.

Ташха, терекге, таугъа
Бюгече жаугъанды къар.
Ой, къарачы антаугъа ?
Акъ тону, бёркю да бар.

Кемиреди эрленчик
Назы кишиуун къыстау.
Дунья ариуду нечик!
Жабалакъ къар, энтда жау!

Терекде чыпчыкъ уя.
Ол тюйюлмюдю жюнден?!
Къалай ариуду дунья,
Къалай къууанчлыма мен!

Тукъюзгю да бишгенди
Хауа бузлатхан къышда.
Акъ атындан тюшгенди
Акъсакъал къыш ныгъышда.

КЪЫРАУ

Бу не сенир, тамаша?
Къайдама, къайдама мен?
Акъ жомакъгъа, ажашып,
чыгъыпмы къалгъанма мен?

Жаз башы, жашнай-чагъа,
жарты жолданмы къайтханды?
Элде терек бахчагъа
бюгече къырау къакъгъанды.

Тот тонун чюйре кийип,
жантайып тургъан гебен да
жанады, окъа кибик,
ол кёз къаматады энди.

Ийнаныргъа къыйынды бек,
тийре ариуду алай.
Жангыз ёсген эмен терек
акъды, тирменчи къартлай.

Бу не сейир, тамаша?
Къайдама, къайдама мен?
Акъ жомакъгъа, ажашып,
чыгъыпмы къалгъанма мен?

АГЪАЗЧЫКЪ

Къар хапучукъла къууа,
Аязчыкъ ойнайды.
Жилямукъ бетин жууа,
Агъазчыкъ жиляйды.

Ким эсе да бюгече
Жукъламай тургъанды,
Агъазчыкъны тончугъун
Алышындыргъанды.

Боз эди да тончугъу,
Чыммакъчыкъды энди.
Аны ким тешиндирип,
Ким кийиндиргенди?!

Таула Къызы, таулу сабийчиклеге эс бурмай ахыры да жарарыкъ тюйюлдю. Биз алагъа борчлулай турабыз. Мен къолумдан келгенни тартынмай, къыйнсынмай этерикме. Айтыр затым да барды. Биз тынгылы ушакъ этербиз деген умутлума. Бу ушакъгъа жазыучуларыбыз, устазларыбыз, ата-анала да къошулсала аламт боллукъ эди. Бу жумушну энди болжалгъа салыргъа чырт да жарарыкъ тюйюлдю. Ашхы кюнлю, Таула Къызы!

Бир магъаналы затны юсюнден айтыргъа тийншли болуп турады. Ууакъ сабийлге айтырча жомакъларыбыз аздыла. Ала да ишленирге керекли болуп турадыла. Аууздан айтылгъан халкъ хазнабызны жыйгъан алимлерибиз, мен акъыл этгенден, жомакъларыбызны сабйилерибиз къыйынсынмай окъурча этерге керек эдиле. Сабий ана тилибизни ариулугъун, кючюн, жылыуун сезмесе, ангыламаса, окъугъан жомагъындан зауукълукъ алаллыкъ тюйюлдю. Биз сюргюнден къайтып келгенли ненча заман болду! Алай сабийлеге тийиншли бир дерс китап чыкъмагъанды. Кесибизбиз терс. Кесибиз кюрешебиз туугъан сабийлерибиз бла. Бу хал тюрленирге керекди. Битеу кючюбюзню сабий литературагъа слыргъа керкбиз! Болжал этмей. Эй, таулула, ушакъгъа къошулугъуз. Кесибиз этмесек, бизге бир киши да къайгъырлыкъ тюйюлдю.


Таулу сабйичикле, бу жомакъланы мен сизге жазгъанма. Окъугъуз. Жаратырсыз деп умутлума.







ЧУУ-ЧЕУЧЮК БЛА ЧУУ-ЧАУЧУКЪ

Чуу-Чеучюк бла Чуу-Чаучукъ деп эки тишханчыкъ татлы жашап болгъандыла. Чуучаучукъ Чуу-Чеучюкню кичиси эди.

? Чом, чом, чом терек,
Чуучеучюкге не керек?
Чом, чом, чом терек,
Чуучеучюкге сом керек.
Чурукъчу чомарт Чау-Ка,
Чурукъ керек Чуу-Чаугъа! ?

дегенди да, Чуу-Чеучюк къарындашына саудюгерчи Чау-Кадан къып-къызыл чурукъчукъла алып бергенди.

? Чум, чум, чум терек,
Чуучаучукъгъа не керек?
Чум, чум, чум терек,
Чуучаучукъгъа ун керек.
Чоюн бла билямукъ,?
Чуучеучюкгеди зауукъ! ?

дегенди Чуу-Чаучукъ да.
Билямукъ биширип, къарындашын сыйлагъанды. Сора экиси да былай айтып жырлагъандыла:

? Чуу, чуу, чуу ала,
Эки тишхан суу ала,
Гутча боза бишире,
Киштик башын тюшюре!
Тюшюре,
Тюшюре,
Киштик башын тюшюре!

Аланы жаз айтхан, жай айтхан, кюз айтхан, къыш айтхан жырчыкълары да бар эдиле.
Жаз:

Чабы-чабы, жаз келе,
Чагъа келе, баз келе.
Чуу-Чеу бла Чуу-Чаучукъ
Чарыкъ, чепкен кийсинле,
Чабып чыгъып, арбазда
Чюйке оюн этсинле! ?

деп жырлагъандыла, жанкъозла жыйгъандыла, чюйке ойнагъандыла.
Жай:

Чабы-чабы, жай келе,
Чаба-жорта, бай келе.
Чуу-Чеу бла Чуу-Чаучукъ
Чабыр, чепкен кийсинле,
Чалгъы чалып, дырынны
Гебен-гебен этсинле! ?

деп жырлагъандыла, чалгъы чалгъандыла, дырын жыйгъандыла.
Кюз:

Чабы-чабы, кюз келе,
Чомарт келе, тюз келе.
Чуу-Чеу бла Чуу-Чаучукъ
Чабыр, чепкен кийсинле,
Челеклери бла бир
Чеплеу къагъып келсинле! ?

деп жырлагъандыла, чеплеу къакъгъандыла, чертлеуюк жыйгъандыла.
Къыш а:

Чабы-чабы, къыш келе,
Чимдий-къаба, къыш келе.
Чуу-Чеу бла Чуу-Чаучукъ
Чабыр, тон да кийсинле,
Чеге-чеге-чегетде
Чана оюн этсинле! ?

деп жырлагъандыла, бузда хайнух бургъандыла, ашыкъ ойнагъандыла.

Бир эрттенликде Чуу-Чаучукъ къар кюрей тургъанлай, бир уллу, бир татлы чертлеуюк тапханды.

Чертлеуюк тапдым,
Чертлеуюк тапдым,
Уллу чертлеуюк,
Татлы чертлеуюк! ?

дегенди да, чертлеуюгюн тамата къарындашына бергенди:
? Къар кюреп бошасам, къол-бет жуууп, экибиз да ашарбыз,? деп, тышына чыкъгъанды.
Арып, ач да болуп келгенди да Чуу-Чаучукъ:
? Энди ашаргъа да боллукъду, чертлеуюкню чыгъар,? дегенди.
? Мен... мен, билмей, ашап къойгъанма,? деп къарындашы баштёбен болгъанды.
? Къар кюреген да ? мен, чертлеуюк тапхан да ? мен, жатхан а ? сен, ашагъан а ? сен! ? деп ачыуланнганды ол. ? Арабызны тёре айырсын, кел тёреге!

? Уялтма мени,
Жилятма мени, -

деп жалыннганды Чуу-Чеучюк, алай Чуу-Чаучукъ кечерге унамагъанды.
Была тёреге бара тургъанлай, алларына Тюлкюнай чыкъгъанды, эрнин-бурнун жалагъанды.
? Эй, жол болсун, къайрысыз кесигиз да? ? деп соргъанды Тюлкюнай.
? Тёреге барабыз!
? Не болгъанды, нек барасыз?
? Арбазыбызгъа терен къар тюшген эди да, мен къарындашымы аяп, кесим къар кюрей тургъанлай, бир уллу, бир татлы чертлеуюк табама. Сора: ?Къар кюреп бошасам, экибиз да бирге ашарбыз?,? деп, аны Чуу-Чеуге береме...
? Ыхы,? деди да Тюлкюнай тишханчыкълагъа жууугъуракъ турду. ? Сора уа, сора?
? Сора уа, алай айтып тышына чыгъама. Арып, ач да болуп юйге кирсем ? Чуу-Чеучюк черлеуюкню ашап тура. ?Къар кюреген да ? мен, чертлеуюк тапхан да ? мен, жатхан а ? сен, ашагъан а ? сен! - деп ачыуландым?, ? дегенлей, Тюлкюнай ?хап!? деп Чуу-Чеучюкню жутуп къойгъанды.
Тюлкюнай ?хап!? деп аны да къапханды. Алай Чуу-Чаучукъ Тюлкюнайны тамагъына тирелип, тырнакълап башлагъанды.
? Ой-ой! ? деп ойсурагъанды да Тюлкюнай ?апчхий!? ? деп чючкюргенди. Чуу-Чаучукъ аны тамагъындан чартлап чыкъгъанды да, къача барып, къар тюбюне киргенди.
Къар тюбюнден Чуу-Чаучукъну жалан да бурунчугъу къарай эди.
Тюлкюнай излей кетип, Чуу-Чаучукъну тапханды да:
? Бурунчугъунг къардан къарап эсе, жюйрюк аякъчыкъларынгы да бери чыгъар,? деп, татлы сёлешгенди.
Чуу-Чаучукъ аякъчыкъларын къардан къаратханды.
? Жюйрюк аякъчыкъларынгы, къара кёзчюклеринги къардан къаратды эсенг, къулакъчыкъ-ларынгы да бери къарат.
Чуу-Чаучукъ къардан къулакъчыкъларын да къаратханды.
? Жютю къулакъчыкъларынгы, къардан къаратды эсенг, сыртчыгъынгы, узун къуйрукъчугъунгу да кёргюзт,? деп тилегенди хыйлачы Тюлкюнай.
Чуу-Чаучукъ сыйдам сыртчыгъын, узун къуйрукъчугъун да къардан къаратханлай, Тюлкюнай Чуу-Чаучукъну биягъы ?хап!? деп къапханды. Чуу-Чаучукъ да биягъынлай Тюлкюнайны тамагъына тыгъылгъандыды, тырнагъанды, талагъанды.
- Ой-ой-ой! ? деп сынсыгъандыды Тюлкюнай. Биягъы ?апчхий!? ? деп чючкюргенди ол.
Чуу-Чаучукъ Тюлкюнайны аузундан чартлап чыкъгъанды да, аямай къачып барып, къар ?Къарындашыма ачыуланмасам, биз бу кюннгеми къаллыкъ эдик?,? деп жилягъанды ол.
Сора, къарындашына жаны ауруп, аны къутхарыргъа таукел болгъанды. Болгъанды да: ?Ёлсек да, бирге ёлейик?,? деп ызына айланнганды.
Ызын ызлап келген Тюлкюнайны кёрюп, Чуу-Чаучукъ огъурсуз-огъурсуз сёлешди:
? Эй, бюрчетон, айтчы бир, къарындашымы нек жутханса? Бусагъатдан бурнунга кирип, къанынгы ичейимми?!
Тишханчыкъны тюлкюге къычырып ким кёргенди?
Тюлкюнай Чуу-Чаучукъдан къачып бара, Чилла-Якъгъа тюбегенди.
? Кимден къачып бараса былай? ? деп сейирсингенди ол.
? Къой, сорма, къарындашым. Чуу-Чаучукъ бурнума кирип, къанымы ичерге айтады. -Чилла-Якъ, Чуу-Чаучукъ не эте тура эсе да, бир къарап кел,? деп тилегенди Тюлкюнай.
Чилла-Якъ Чуу-Чаучукъгъа учуп баргъанды да, аны ары-бери огъурсуз чаба, хар тешикге, хар тыгъырыкъгъа къарай айланнганын кёргенди.
? Чуу-Чаучукъ, не этесе, излегенингми барды? ? деп, соргъанды ол.
? Тюлкюнай къарындашымы жутханды. Мен аны бурнуна кирликме, къанын ичерикме!
Чуу-Чаучукъну халинден Аюб да къоркъар эди.
? Чуу-Чаучукъну кёрдюнгмю? ? деп соргъанды Тюлкюнай, Чилла-Якъ къона келгенлей.
? Хау, кёрдюм.
? Не эте эди, не айта эди?
? Жер къаза эди, таш-агъач ашай эди. ?Тюлкюню табарма, эшигин жабарма!? - дей эди.
? Ой, мен жарлы! Ой, мен харип! ? Тюлкю жилягъанды, жалыннганды:
? Чилла-Якъ, мени кёкге чыгъар, Чуу-Чаучукъдан къутхар, игилигинги ёмюрде да унутмам!
Чилла-Якъ Тюлкюнайны сыртына миндирип, кёкге чыгъаргъанды.
? Чилла-Якъ, Чуу-Чаучукъ не эте тура эсе да, энтда бир къарап кел,? деп тилегенди тюлкю.
Учуп келип, Чилла-Якъ Чуу-Чаучукъну къатына кьоннганды:
? Чуу-Чаучукъ, не эте тураса энди уа? - деп соргъанды.
? Тюлкюнайны кёкге къачхан хапары барды да, басхыч ишлей турама. Басхыч бла кёкге чыгъарыкъма да, тюлкюню тутарыкъма да, бурнуна кирликме да, къанын ичерикме!
? Чилла-Якъ, не кёрдюнг, не эшитдинг? ? деп жалыннганды Тюлкюнай, ол ызына къайт-ханлай.
? Чуу-Чаучукъ басхыч ишлей турады.
? Не-е-ек?
??Басхыч бла кёкге чыгъарыкъма да, Тюлкюнайны тутарыкъма да, бурнуна кирликме да, къанын ичерикме!? - дейди, - дегенди Чилла-Якъ.
Тюлкюнай, асыры къоркъгъандан, кёкден кетип, жерге тийгенди да: ?Ой-ой-ой!? ? деп къычырыкъ этди.
? Чыгъар бери къарындашымы!? Чуу-Чаучукъ огъурсуз-огъурсуз сёлешгенди.
Тюлкю аузун кенг ачханлай, Чуу-Чеучюк аны ичинден чабып чыкъгъанды. Тюлкюнай кеси уа, ахсай-ахсай, къачып, агъачха къутулгъанды.