Салам, Поэзияны сюйгенлеге.
Сизни да эрикдирдим, кесим да эрикдим.
Бу китаблыкъны бир джерге джыйышдыра эсем, тохтарыкъма, энтда,
кесек тёзюгюз.


19
Берсин Тейри билим санга
Билчи, бала, къоша - ала
Сен, быланы, назму бил
Джукъ санауну аллы бир

Бирден сора, ма, эки
Хайда, джашы, бол эсли
Кёб джукъла да кёб аша
Минги таулай кёб джаша

Бир бла эки, андан юч
Хайда джашы алчы кюч
Тау айраннга кёб узал
Хар ауруугъа ол аджал

Ючден сора болур тёрт
Джукъла бала джаз келед
Аякълан да, даж-даж эт
Балта - чёгюч эркелет.

Тёртден ары болур беш
Ёсе кир да чалман эш
Ишден къачхан ол айыб
Ишден тууар хар насыб

Бешден сора, ма, алты
Аякълан да тут чалкъы
Таулу эсенг тулпар бол
Ачытмасын сени къол.

Алты кетсе, ма, джети
Тут джанынгда Тейринги
Ашамасанг харам хакъ
Болур санга ёмюр джакъ.

Сора, джетди, ма, сегиз
Бала, болма сен тенгсиз
Джаш да- къыз да болсун кёб
Чарпытмасын,ёссенг, кёк

Андан ары, ма, тогъуз
Болма, бала, огъурсуз
Ата джурну къаты сюй
Джауларын а ачы тюй.
Джетдик анга, болду он
Бол онгсузгъа, бала, онг.
Дагъан болгъун сен джуртха
Джукъла бала терк джукъла.
Июнь 1997










20
Къаракётланы Индиананы анасына
Ёзденланы Баблинагъа

Тангынг сени, эй джаш болсун, къарт эгечим
Ингиринг да джарыкъ болсун тангынглай
Джан сюйгенлей, алай болсун, ёз юйдегинг
Къыш арада сынаб тургъун къуру джай.

Джан сюйгенлей, алай болсун ёз юйдегинг
Кёден - джерден джокъламайын бир чарпыу
Чал сагъышла сынамасын чал джюрегинг
Минг джылда да сынамагъын сен ачыу.

Чал сагъышла сынамасын чал джюрегинг
Джашнаб турсун ол хаман да тюз джазлай
Туруб турсун къонгураулай, таб кюлгенинг
Джууукъ - тенг да, къууансынла, ма, алай

Туруб турсун къонгураулай, таб кюлгенинг
Ёзден къызса, кётюр башны, Ёзденлей
Джюз джылда да, эсен болсун сени эсинг
Къууанч - зауукъ терен болсун тенгизлей

Джюз джылда да, эсен болсун сени эсинг
Джарсыу деген той этмесин тийренгде
Эсни, бир бёл, айта турад, ма, мёлегинг
Аллах, бир тут, Баблинаны, Сен эсде.
01.07.1997.




21
Джашымы, кёзлери, ой, кёкделле,
Кёзлерим а, мени, ма, джерде.
Баламда сагъышла, анда ёргеделле,
Аллахгъады, сагъыш да, менде.

Джашымы, аурууу, бир тюрлюдю.
Тохтаусуз, ол джылайды къаты.
Джылаууу да, аны - ол кюуюдю.
Бир мыдахды, кюую, асыры.

Мен джылайма андан артха къалмай.
Бир кёрюнмейди,бир да, хайыр.
Тюз андача, кёзюм кирпик къакъмай,
Джашаугъа мен болгъанма айгъыр.

Джашымы джанчыгъы темирденди,
Тырнакълаб, кюрешед джашаргъа.
Ёлюмге, джашаугъа да термиледи,
Ышаныуу а, къуру Аллахгъа.

Кесекчик, бир тёзсенг а, сен, бала.
Мен, билеме аны, кёреди Аллах.
Ол биледи, тейри, бере, эм ала да
Излесе алайын, къурурукъду палах.

Кесекчик, бир тёзсенг а, сен энтда,
Келир эсинг, тирилир хар санынг.
Чабышсанг, джетелмез сени джел да,
Юлгюлю да болур, кёрюрсе, атынг

Бир джылама, ой, бала, джылама.
Бошалыр, бусагъат, кюйюмюнг
Ма кёресе, джайда мен къышдама
Бузлагъанды эсим бла кючюм.

Джастыгъынг джыламукъ бла мылыды,
Кёзлеринг да мыдахды къачлай.
Сен эс джыйчы, Джашау бир джылыды,
Бир ариуду джуртунг Къарачай.

Бир ышарчы, джазлай, бир ышарчы.
Эшикге сен къара, бир соз къолунгу.
Таулагъа, халкъынга да къууанчын,
Джашауда да сайла кесинги джолунгу.
Ма, джетгенди заман, бир тирилчи.
Сен ышар да, джерге да бир ий эсинги
Джерде да, хар зат, айталмазча игиди
Аякълан да бери, къучакъла джеринги.

Башынгы сен кётюр да, къарачы,
Эй, Минги тау ариуду бир бек.
Тобукълан да, бабагъача аралчы.
Балагъача, санга, этер ол тилек.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Бусакъла чайкъалалла джелде.
Аякълан да, насыб ыз марачы,
Тереклей, бир беги джерингде.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Бери ангылат, бу нед, къыйнагъан.
Аурууну, эсингден бир ташлачы.
Ауруудан, акъ болгъанса къардан.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Эки джыл сен джатдынг болуб сер.
Шо, тилейме муну, мени бир аячы,
Кётюрчю къолла, манга къучакъ кер.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Орамда бир толуду сабий.
Къырдышда, сен алача, ауначы.
Къаншау бийим, болчу сен бий.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Бир айтсанг а, къуру бир сёзчюк.
Къолунга оюнчакъ да сен алчы.
Тёшсе тёшге, ой тюлсе тёшчюк.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Сагъышдан, ашалыб бошалдым.
Тинлене, сен джюрюй да башлачы,
Эй, болурча, къууанч къонагъым.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Саулукъну бир кириш джолуна.
Джаманны- аурууну бир къыстачы,
Барайыкъ чалкъыгъа, отунга.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Бир ариуду, ма быйыл, ёзен.
Ёрелен да ёрге, алгъа бир атлачы,
Чыгъайыкъ таулагъа сен бла мен.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Зауукъдады, битеу табигъат.
Джаныма, сен этимча, джарачы,
Айныргъа бир табсангед хыйсаб.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Мен гитара алгъанма санга.
Анда сен да, менлей, бир ойначы
Бир тёгюлчю, менлей, заманнга.

Башынгы сен кётюр да къарачы.
Ышарыб, къарайыкъ биз тенгден.
Мийикде- теренде бир зат агъарады,
Кимденди, о неди, учуб ол келген.

Джашымы, кёзлери, ой, кёкделле.
Кёзлерим а, мени, ма, джерде
Баламда сагъышла, анда ёргеделле
Аллахгъады, сагъыш да, менде.
13.06.97.





22
Сен манга, сюйгенимча, тюкюр да,
Бир сынат сюймеклик бла зауукъ.
Душманымча кёрюнмей ёмюр да,
Ташайыр джанымдан джыламукъ.

Ингирде, сюйгенимча, тюкюр да,
Бир джаудур юсюме макъамла.
Олсагъат, джарырыкъды юйюм да,
Тангларым да, джашнай, атарла.

Эртденде, сюйгенимча, тюкюр да,
Кёзледен бир джаллат ауланы.
Джашлыкъны эсиме бир тюшюр да,
Алгъынлай бир сюйдюр джашауну.

Кюндюзде, сюйгенимча, тюкюр да,
Джауума да бердир кечмеклик.
Адамныча, керти, бир кюлдюр да,
Кюлсюн - ышарсын сюймеклик.

Сен манга, сюйгенимча, тюкюр да,
Сен кёрюрсе аны, болмазма ёлюк.
Джарсыуум къууанчха кёмюлюр да,
Мен болурма, кесим, ёмюрлюк

Сен манга, сюйгенимча, тюкюр да,
Джырларым болурла кёбюрек.
Хар бири джулдузлай кёрюнюр да,
Ой, джангыча, джашнар кече кёк

Сен манга, сюйгенимча, тюкюр да,
Талпыуум джашаугъа ёчюнюр.
Кёкдеги, ишими кертисича кёрюр да,
Нюрюнден да, себер бизге нюр.
13.06.1997.

Экинчи белляу


23
Ондан сора онбирди
Джукълагъынынг игиди.
Джукъла бала джукълачы
Сен тюшюнгден кюч алчы.

Онбир кетди, онеки
Бу къылыгъынг бу неди
Ёс да болчу юлгюлю
Къууандырчы юйюрню.

Ма, энди уа онючдю
Балам мени от кючдю
Къарча кибик баш болгъун
Душман къала кёб ойгъун

Ой, эндиси онтёртдю
Балам мени тау ётдю
Хайда, бол да абадан
Ёгюз джегиб сюр сабан.

Энди, джашы, онбешди.
Тейри санга джан берди
Ийсин Тейри хайыр тюш
Берсин джукъу аслан тюш.

Онбеш кетсе оналты
Мени балам акъ атлы
Бий да- къул да болма сен
Атанг кибик бол ёзден.

Андан сора онджети
Джукълай кир да тур бери
Эртде тургъан эркек ат
Халкъ айтыуда тай табад.

Ай, ма, энди, онсегиз
Шо, кимме да мен сенсиз.
Ма, джукълайды Къарачай
Сен да джукъла джуртунглай.

Бара - бара онтогъуз
Бала, этме, сен онгсуз
Эки къолум таш болду
Кече джарты, ма, озду.

Ах, энди уа, джыйырма
Башчы болгъун джыйыннга
Джараб къалды белляуум
Ма, джукълады ариуум.
Июнь 1997дж.

Джамагъат, бу тизгинлеге иги эс бёлюгюз:

Тауладан туугъан эсек - таулубуз,
Къарайыкъ кесек кесибизге:
Биз къумда да ёлмедик, биз - саубуз,
Болайыкъ патчах джерибизге.

Джолубуз а, хаман, ыранлыды,
Баргъаны къуру да - ёргеге.
Тёгерек да - ач джыйын джанлыды,
Ышаныу - къуру Тейрибизге.

Турайыкъчы, джашла, турайыкъчы
Джокъ бла Бар, ой неди, къарайыкъ.
Биз башны ёре бир тутайыкъчы,
Душманны душманча марайыкъ.

Турайыкъчы, джашла, турайыкъчы
Тирилсек, берир Берлик бир зат.
Халкъны-Джуртну сакълар Кюч болайыкъчы,
Замансыз джутмазча ахырат.

Тюркледе 13. джюз джылда джашаган уллу поет болганды. Юнус Емре (1250-1320). Таурух муду керти миди билмейме джанглыз быллай бир хапар барды. Google'да изленсе муну юсюнден Русча джазылган да табылыр.
Юнус Емре'ни 3 минг джапрак болган джангыз бир назму китабы болганды. Ёлгенинден кёп джылла сонра бу китап Молла Касим деп бирини колуна тюшкенди. ДЖапраклага тек тек карап тебрегьенди. ДЖаратмайын була иги джазылмагандыла, былайы тинге келишмейди, терстиле деп 1000 джапракны отка, 1000 джапракны кобанны сууна атып барганды. Енг сон окуганы джапракта быллай сёзлеге тюбегенди: "Юнус Емре быллайла джазып турма, бир кюн Молла Касим деп бири келир, сени джазганларынгы багьасын билмез..." манасында. Андан сора уа вай мен не еттим деп кесин сууга атканды, атылган джапракланы куртарырма мы сагьышла. Алайла Юнус Емре'ден 1000 джапрак калганды. Юнус Емре иги ки джазмыш, ол сёзлени, алай болмаса Молла Касим, Юнус Емре'ни бютюн джазганларын тас етип коярыгьеди. Биз де бугюн Юнус Емре'ни юсюнден джук да биллик тюлек.
Уллу поетле миллет байлыгьыды. Аланы джазганларыны багьасы бугюн билинмесе, билген табылмаса, тамбла багьасын билликле табылырла. Керек болган кюн, керек болган назмула табылыр. Аны ючюн аланы сауга еткени назмулары сакланырга керекти, тас етилмейин.
ДЖырчы Сымайыл бир назмусунда "Мен алимме" дейди. Алай уллу поетле де алимдиле. Поетлерибиз кёп джашасынла!

Джырчы Сымайылны да 50 джылны узагъына басмаламай тургъандыла. Мен 1992 джыл Москвада чыгъаргъан китабындан башха китабы бюгюн да джокъду. Джырчы Сымайыл а бизни джыр-назму санатыбызны Къадау Ташыды.

Сапар бла телефон бла сёлешгенимде, сеннге уллу салам айтдыра эди.

Ас Салам Сабр!
Тюз айтаса, интернет, компутор алай деменгили тюлдю. Бары бирден тас болуп да кетер. Кагьытга, китапга джазылган уа тас боллук тюлдю. "Турганыча турлукту".) ДЖылла бла джапраклары сарарса да. Енг аздан сени еткенингче назмуланы бары, бир джерге, .doc, word, .pdf досясына джыйылса калай болур. Китап да басмаланыр иншааллах, бугюн болмаса тамбла.
Алейкум Салам. Бек сауболугуз. Уллу саламла. Аллахха аманат, куанчлы болугуз.

Ас Салам!

Сапар'ны назмуларын окурга излегенлеге: Игиси етилгинчи, китабы басмалангынчы Сапар'ны назмуларындан табылганла былайга джыйылганды. Назмуланы башлыклары ёрге чыгьарылып, алага да линкле берилгенди. Фихрист, индех джерине. Изленген назму табылып окунурча.
Рус харфлени билмегенле, Тюрк флаг'га click етселе, джазыула Тюрк харфлеге айланады.

http://arayigit.ucoz.com/Nazmula/Ozden_Sapar/

Sabr
Салам! Менде айланады. Белки Ынтернет Ехплорер'да кыйын айланаболур. Мендеки Google Chrome'ду. Тюз айтаса (бысагьатта карадым) Mozilla Firefox'та айланмайды.

Бери киралмай бир кёб къыйналдым. Аллахха Шукур !
Энди джазыб башларча болдум.
Регистр. этгенли Форум да кирсиз бола башлады.
Алгъышлайма. Джигит болугъуз !
Сапар Ёзден. Басханстан.

Ас Салам, ШАТ!
Саубол, игиме, сиз де Аллах айтса иги болурсуз.
Молла КЪасым туура кёпрюден сууга атлап буулган болмаз.) Бир еки назмунгу излеп табалмаганымда, есиме келгенеди.)
Окулда меджбур дерсте окутканларындан башка назму, роман китап зат окумаганем, тембелем. Сауболсун, Билал Лайпан'ны Алан тилде джазылган назмуларын окуп тебрегенем. Сизледен, Алан поет, джазыучуланы юсюнден Билал Лайпан'ны джазыуларыбла юрене тебредик.
Ататюрк, Османлы кралдан сонра Тюркия Републидж'ни курап тебрегенинде Османлыча тилни (тюрк, арап, фарс) Тюркчелештирир ючюн Кырым Татар бла Карачай тилден джардым алганды. Кашгарлы Махмуд, узун джылла дюняда Тюрклени джашаган джерлерин айланып сёлешкен тиллерин юренип 1072'де Диван-ю Люгат-ют Тюрк деп китап джазганды. Ол китапны ал сёзюнде, "Дюняда аллай кюн келлигьине инанама, бир кюн херкес Тюркче билирге юренирге керек боллуктула, аны ючюн бу китапны джазама" дегьенди. http://www.turkcebilgi.com/ka%C5%9Fgarl%C4%B1_mahm ut/ansiklopedi

' Divan-ı Lügat-it-Türk'teki sözcüklerin anlamları Arapça olarak yazılmıştır. Türkçe 7500 sözcüğün Arapça karşılığı verilirken, sav denilen âtasözleri, sagu denilen ağıtlar, koşuk denilen şiirler ve destan parçaları alınmıştır. Sözcüklerle ilgili bol bol seci, mesel, hikmet, şiir, efsane; tarih, coğrafya; halk edebiyatı folklor bilgi ve örnekleri verilmiş; dilbilgisi kuralları ortaya konulmuş; Türkoloji'nin sağlam temelleri atılmıştır. Türkologların görüşü : "Göktürk Yazıtları ile Divan-ı Lügat-it-Türk'ün bulunuşu Türklük için tasavvur edilemeyecek kadar büyük kazanç olmuştur." Divân-ı Lügati't Türk, Türkçe'nin neden öğrenilmesi gerektiğini şöyle anlatır: "Ant içerek söylüyorum, ben Buhara'nın, sözüne güvenilir imamlarının birinden ve başkaca Nişaburlu bir imamdan işittim. İkisi de senetleri ile bildiriyorlar ki, Yalvacımız (Peygamber), kıyamet belgelerine, ahir zaman karışıklıklarını ve Oğuz Türklerinin ortaya çıkacaklarını söylediği sırada Türk dilini öğreniniz, çünkü onlar için uzun sürecek egemenlik vardır buyurmuştu. Bu söz (hadis) doğru ise sorguları kendilerinin üzerine olsun Türk dilini öğrenmek çok gerekli bir iş olur. Bu doğru değil ise akıl bunu emreder. Tanrı, Türk burçlarını yükseltmiş ve onların mülkleri üzerinde felekleri döndürmüştür. Tanrı onlara Türk adını vermiş ve yeryüzüne ilbay kılmış, hakanları onlardan çıkartmıştır. Dünya uluslarının yularların onlar eline vermiş, herkese üstün kılmıştır. Onlarla birlikte çalışanları aziz kılmış ve Türkler onları her dileklerine ulaştırmış, kötülerin şerrinden korumuştur. Onlara hedef olmaktan korunabilmek için, aklı olana düşen şey, onların yolunu tutmak, derdini dinletebilmek gönüllerini alabilmek için dilleriyle konuşmaktır." '

Сиз поетле, джазыучула даха иги биле болурсуз, Карачай-Малкар Алан тил Ингилиздже, Франсызджа, Русча, бугюн сёлешилген джазылган Тюркче'ни де дейим, буладан енгишге болмаз, ёрге болмаса деп кёлюме келеди.
Былайда форумда окуганларымдан, сизни назмуларыгызны Русла да окуп анларга излейдиле. Бугюн транслатор програмла бардыла. Русча'дан Ингилиздже'ге (Англииски), Ингилиздже'ден Русча'да бек иги дегьенче translate етедиле. Бизни де Русча'дан Алан тилге, Алан тилден Русча'га translate еткен транслатор програмымыз нек болмасын. Бысагьаттан херкес Алан тилни англап, окуп тебререле. Алан тилни бек иги билген, джазган назмучуларыбыз, джазыучуларыбыз бугюн де барды, айтылган тил билимчилерибиз, компутор програмчыларыбыз, математика, джомпутер енгинеер, граматика алимлерибиз, филологларыбыз барды. Ала бир организатсиябла бир джерге джыйылсала, бизни де аламат транслатор програмыбыз етилик болур.
ДЖаза келип кёб джаздым, джазган назмуларынгы саклайбыз.)
Есенликле!

Китабны баргъаны уа былайды;

25
Алгъынлайса, энтда, багъалымса
Къууанчла, бушуу джел да, сенден
Джюрек джазны, къарачы, арасыса
Джомагъым, кюуюм да, къуру сен.

Наратла сеннге тенглик этмезча
Хауа кибик, бир табса асыры
Сен кёлге келгенсе да кетмезча
Джубанчха тиземе джырланы

Ёзге бил, манга къыйыкъ къарама
Бир бек уллу сый тартма кесинге
Къара манга, эй мен да ма адамма
Джазгъа ушаш, ариула сезимле.

Джокъла мени, алай аман да кёрме
Ой хар кимни да барды бир терси
Ашны бериб, бошха да, аны, тёкме
Ойлаш сабыр, сакълачы сен мени

Джюрек джазны, къарачы, арасыса
Джомагъым, кюуюм да, къуру сен
Алгъынлайса, энтда, багъалымса
Къууанчла, бушуу джел да, сенден.















26
Мен джерге келсем да джашаргъа деб
Джер джашау болалмады иги.
Мен бери келсем да джашнаргъа деб
Бир джилтин бир бермеди киши.

Эртденде юйден мыдах чыгъама,
Эртденни кёрсем кесек мыдах.
Терсликни кёрсем, къайда чыдам а
Этерлей болама бир палах.

Юйюмде да джан болум табсызды
Къатынны тили мизден джити
Бошду ол, эки джаным антсызды,
Джокъду джукъ, ма бу дерге иги.

Кёзюуде, мен, къанмайын, ичеме
Чагъыргъа эсли къошуб сагъыш
Кеф джанны бошлаб да мен ийеме
Джокъ чырмау, учады къанатсыз.

Джунчусам, тилейме кече - кюн да
Аллах, Сен, кётюр деб кёлюмю.
Айнысын джазгъан ишим юйюм да
Шо, манга, чакъыртма ёлюмню.

Кесекден, хар не да, бошаллыкъды
Джылагъан, кюлген да, эс алмаз.
Ёлюмге джаным джолну аллыкъды
Хакъды бу, бир джукъ да тыйалмаз.

Джан ары кетсе да джашаргъа деб
Джашауу болурму, ай, иги.
Ол ары кетсе да джашнаргъа деб
Джилтинчик берирми да киши.
Ноябрь 1996 дж.

26 ны 3 стровасы былайды

Юйюмде да джан болум табсызды
Мен сюйгенча тюлдю да тепси.
Бошду ол, эки джаным антсызды,
Джокъду джукъ, ма бу дерге иги.