Сапар,бир бек къуандым мунда джазгъанынга.Тас бола бир турма,керти да сени назмуларынг ,кесинг бек керексиз,бек кеблеге

Я вспомнила, какую еще песню слушала тогда, давно, на учебе)) - "Чекде"... поискала в интернете, чья песня - выдает зденова... Ёзденлары кеб болгъансыз да))... чья это песня?

ллллллл, Салам! Ма,энтда талай джыр ийейим.

ЭКИНЧИ КИТАБ
Во имя Аллаха, милостивого и
милосердного!

Призываю в свидетели
чернила, и перо, и
написанное пером;

Призываю в свидетели
серые сумерки, и
ночь, и все то, что она
оживляет;

Призываю в свидетели месяц,
когда он нарождается, и зарю,
когда она начинает алеть;

Призываю в свидетели день
Страшного Суда и укоряющую себя душу;

Призываю в свидетели
время, начало и конец всего-
ибо воистину человек всегда
оказывается в убытке.

Из Корана




* * *
01
Тёзген а, тёшню ашайд -
Алайды адет.
Джаншасын ма хар ташбет,
Сен, хо, де да, кет.

Тилде джокъду арт сагъыш,
Алесе айтсын!
Чыгъаргъан кёлден къаргъыш,
Башына табсын.

Аман бла юлешме тон,
Анга этме дау;
Ёмюрю заба болгъан,
Къайдан болур тау.

Тёзюмсюз кирин чайнайд,
Ай, джокъду да бет!
Тёзген а, тёшню ашайд -
Алайды адет.
15.10.02.


* * *
02
Къолда тютюнлейди тютюн,
Санда тютюнлейди джаным.
Ма энтда батады кюнюм,
Кюнюмча табсызды халым.

Кюнюмча табсызды халым.
Къыйнайла мени антсызла.
Къайдады мени Аллахым,
Болгъанма, Тейри, табсызла.

Болгъанма, Тейри, табсызла,
Къалгъанма худжу - иесиз.
Ой, тут да, таудан сен чынга,
Бездим абына бир кемсиз.

Бездим абына бир кемсиз,
Толуду безген да менден.
Дуния ачымаз деб сенсиз,
Чыгъады таууш джюрекден.

Чыгъады таууш джюрекден,
Бере ёлюрге таукеллик.
Алай а къансам ёлюмден,
Ызгъа табылырмы эшик.

Къолда джукъланады тютюн.
Санда джукъланады джаным.
Ма энтда батады кюнюм,
Кюнюмча табсызды халым.
06.02.92.

* * *
03
Кюлсенг а къарай кёзюме
Тууады мурат умутдан.
Киргенчама мен юйюме
Тутуб сени къолунгдан.

Излейме мен таймай сени,
Анга шагъатымды талпыу.
Разыма ачсанг джюрекни,
Бизни жалгъаса ма джазыу.

Мен бир къыстама кенге.
Эскер да, бир бол игирек.
Къарачы, иги, сен меннге,
Сенсе меннге кечинмек.

Соймачы сен бычакъсыз.
Айталмайма мен айтырны.
Болма, башхача, сансыз.
Теджеме кюнюн ахырны.

Ёзге, чиркитсенг кесингден.
Кёрюрбюз, ма ким эди терс.
Манга чабышсанг эрингден,
Боллукъду, ийнан, ой бир кеч.
06.02.92.



* * *
04
Кёзюуледе учханчама къуру ёрге,
Къатышханча бютеу саным хауагъа.
Кёзюуде да тургъанчама къарай кёкге,
Эсни ташлаб, ай джарыкъда таулада.

Бир адамны ким этеди бирча эки.
Не уа артда, къалай болад эки бир?
Кёкдегими, джердегими, къайсыд керти?
Киши жокъду жууаб берир, чот сейир.

Ол экиси тас этмейле бири- бирин,
Байламлылла кёзбау акъсыл бир къыл бла.
Бири кёрсе алам ични теренлигин,
Бири ётед джер къатланы ангыбла.

Ол экиси бир болгъанлай, къууанч уллу.
Джер тюбге да,джер башха да шукурма.
Къыйнагъан а джырчы джанны буду къуру-
Тюз джашауда мен сагъышны къулума.
08.02.92





* * *
05
Адам эдим. Огъай энди тюлме залим:
Учар кибик алай эди кюч менде.
Былай тюрлю неден болду мени халим?
Бир аманма, тургъан кибик теренде.

Къарамымы даууру да бир уллуду,
Кёкден сора аны билген - къуру мен.
Джашаугъа да энди эсим бир тузлуду:
Манга бирди бюгюнлюкде къул, ёзден.

Нечик болдум былай сансыз джазыуума?
Къоркъалмайма мен джашаудан, ёлюмден.
Нек сансызды Ата джуртум джарсыуума?
Барлыгъымы къалай атды кёлюнден?!

Тёгерегим кяфырлыкъ бла къуру фитна -
Салам берир кёрюнмейди бир адам!
Кесекчик да кёл бергенле ? майна, ала!
Шо, Аллахым, Сен айырма тауладан...
26.04.98.

Басханстан. Сапар Ёзден.

Нннн, Салам! Комп. уллу хапарым джокъду,къалайда нени басарымы билмейме, аны ючюн письмонгу ачалмайма.Билдирсенг къууанныкъма.
Мен а,разылыгъымы билдире,энтда талай джыр джазайым.


06
Сен келдинг кече ичден,
Джырыб хауаны;
Аралдынг эшик юсден,
Болуб ауангы.

Юсюнгде - акъсыл чепген,
Салыныб чачынг,
Кёзлеринг- джазгъы эртден,
Ышара къашынг.

Мен сенден алай къоркъдум,
Тин кетди менден!
Сора мен джарыкъ болдум,
Учдум терк джерден!

Башындан, кимит кёкден,
Къарасам бери,
Эследим, - учуб келген:
Таныдым сени.

Сен меннге ?тынч бол? дединг,
Тута къолумдан;
Ай, алай бир хал бердинг,
Къоркъмазча джукъдан!

Биз учдукъ былай ары,
Бирде уа бери:
Аламны ол бир джаны
Ариуед, тейри!

Биз учдукъ былай бери,
Бирде уа - ары;
Ойнадыкъ танга дери,
Кюле бир къаты...

Сен кетдинг кече ичге,
Джырыб хауаны:
Аралдым эшик юсге -
Къуру къарангы.

Эшикде джер табмайын,
Джел шашханды бек;

-2-
Ма анга чыдамайын
Чыкъырдайд терек.

Болсун бу иги белги -
Келгенинг манга.
Кимденсе, къайдан келдинг?
Джууаб джокъ анга...
10.10.02



* * *
07
Кёзюуде мен мыдах, аджырау ёмюрге къонакъдача:
Башхадаса да сен, эй, ма олду этген ма алай!
Кёзюуде уа чотум тюз туугъан кибик мен боранданча,
Чилледеча къышда, ма, джаным сууукъдан къалтырайд.

Бир ариуса, кёклей. Келгенинг да ма сора кёкденди:
Алайын эскерген, сагъышха ёмюрге джегилир.
Нюрюнгю джарыгъы, къарамынгча, теренди, бир кенгди:
Сен аны излесенг, ол мени джангыдан тирилтир.

Эшиги аламны, мен билеме, сенде кёзледелле -
Насыблыды, тейри, бир кере къарагъан да санга!
Адебли ышарсанг, кёзлеринг кёзлеге кёмюлелле,
Терк ётюб чекледен, ма къоналла барыб тюз джаннга.

Дууанамса мени, сюйгенимсе мени, деб кюлсенг да!
Сюйгенимсе да сен, багъалыса меннге, кесимлей.
Ол алайды, ийнан! Обургъа, адамгъа сен кетсенг да,
Джашаунуча ма Кёк, турлукъма сени сюйгенлей.
11.07.98.





* * *
Суратчы тенгим Атайланы Халисге
08
Ёхтемликни мен алгъанма Минги Таудан,
Халкъымдан да мен алгъанма адамлыкъ:
Аталмазма бу шартланы джаным сауда,
Аладыла бериб тургъан азатлыкъ.

Дженгилликни мен алгъанма шам Къобандан,
Джуртумдан а мен алгъанма сабырлыкъ:
Была болуб, нек къоркъама джашау отдан;
Нек болама манкъушлагъа чабырлыкъ?!

Тин байлыкъны мен алгъанма ана тилден,
Фахмуну да ма Ол ийгенди башындан!
Ай, джашасын бу затланы манга ийген!
Ай, джашасын сыйлы джуртум ? Къарчастан!
28.04.98.






* * *
09
Башхагъа кетдинг,
Терс джумуш этдинг;
Мени бош этдинг сен бырнак!
Терсине баргъан -
Кесине аман.
Болур джашауунг сарыракъ.

Башхагъа кетдинг,
Мыдахлыкъ бердинг -
Джанны тырнайды аджырау.
Чакъгъан кёгюмю,
Джашил кёлюмю
Энди ургъанды ма къырау.

Башхагъа кетдинг,
Муртатлыкъ этдинг,
Узуннга джардынг онгуму.
Мен онгмаз кибик,
Ма сиз, биригиб,
От тюб этдигиз отуму.

Башхагъа кетдинг,
Терс джумуш этдинг,
Менлей кечерми сюймеклик?
Аны сатханны,
Сыйын атханны
Бир бек къабады ёсмезлик.

* * *
10
Бери айтчы, ким тыйады сени менден?!
Къой да аны, мени таба джолну сал!
Эштмеймисе керти ауаз сен Тейриден:
?Сюйе билген, сен нюрюмден нюрню ал!?

Эштмеймисе керти ауаз сен Тейриден!
Эй, огъесе джокъмуд сенде анга кюч!
Джюрегинги бош джасадынг сен чилледен,
Бош этесе джашил джазгъа сен сёгюш.

Джюрегинги бош джасадынг сен чилледен:
Урад сенден аджырауну бораны,
Кёзлерингде джилтин джокъду сюймекликден.
Шау этерге башлагъанса богъанны.

Кёзлерингде джилтин джокъду сюймекликден,
Эслемейсе терен кёкню бергенин.
Шо, бир айтчы, ненг артыкъды сени менден,
Нек алмайды алыр затын джюрегинг?!

Шо, бир айтчы, ненг артыкъды сени менден?!
Уят джанны. Мени таба джолну сал.
Эштмеймисе керти ауаз сен Тейриден:
?Сюе билген, сен нюрюмден нюрню ал!?
11.05.98.

Эсен кёрюшейик! Басханстан. Сапар Ёзден.

Салам, Нннн!Иги болурса деб ышанама.Айтхан къызылынгы кёрмейме.
Биринчи китабда талай джырны джазмагъанма,аланы ийеме. Экинчини да къалгъанын джазарма. Эсен бол. Басханстан. Сапар Ёзден.

***
45
Терезеден кёб къарама, анам, сыртха,
Керексизге, бош этесе сен сагъыш.
Сагъыш бла болалмайды заман къысха,
Чыртда къоркъма, нёгерлебиз мен бла къыш.

Ариулугъун сен билмейсе тауда къарны.
Ол къалынды, кёрюнмейле ёзенле
Къарачайны, эм къарнашын- тау Малкъарны
Джырлайдыла къарт джырларын эменле.

Мен да серме, аралыбма мийик кёкге,
Учханчама алам таба джер бла тенг.
Барырмамы былай учуб энтда кёбге,
Къар тохтаса, не этерме, анам, мен?

Тохтамасын, джаусун былай, хаман джаусун,
Ойнасынла юзюлгюнчю къылларым.
Тургъаныча, къарлы булут бери аусун,
Ётюрюкдю кёк ауса да джыларым.

Терезеден кёб къарама, анам, сыртха,
Керексизге бош этесе сен сагъыш.
Келген эсем, мен къыз излей, Джагъанасха,
Кетмем мындан, кюеу этмей мени къыш.

Хо, алайды, сен айтаса, башны силке,
Боллукъду деб арбазынгда джай да къыш.
-Тёзалырмы къар келиннге ёхтем тийре,
Джокъму эди джер юсюнде башха къыз.-

Терезеден кёб къарама, анам, сыртха,
Бек къыйналма, табдырмаз деб къыш ызын.
Кёб турмайын, кет дерикди, джаз да къышха,
Мен алырма джашил джазны бир къызын.

Хо, алайды, сен айтаса, башны силке,
Боллукъду деб арбазынгда къыш да джаз.
Мен разыма, меннге келлик, ол келиннге,
Дженгил келтир, джюрек кёбге чыдамаз.

Терезеден кеб къарама, анам, сыртха,
Керексизге бош этесе сен сагъыш.

Сау къалчы, деб айта эсем мен къар къызгъа,
Эте берчи джаз къызына сен алгыыш.

***
46
Мийикдеги тау башлагъа,
Къатымдагъы нарт ташлагъа
Къарайма мен къакъмайын кирпик.
Джюрегимде акъ сагьышла,
Къартла айтхан шам алгъышла,
Джуртума уллуду сюймеклик.

Тюненеча, бюгюн кетер.
Ма бюгюнча, тамбла джетер.
Джер да бурулур тохтаусузлай.
Къарачайым, сен бирчаса,
Кёз гинджиме гинджисе да,
Джулдузлай джаша ауруусузлай.



***
47
Чайкъалалла тюшюмдеча акъ къайынла,
Къучакълайла бир-бирин соруусуз.
Башымда да, джюз минг джулдуз - кёк къайыкъла
Джылтырайла, болубдула джукъусуз.

Себед нюрюн кюмюш ай да халал джерге,
Джансызд дерге табалмаймыса чырт чурум.
Ма бу кече къатын алгъан, чыкъгъан эрге,
Мен сюйгенча, алай болсун тукъумунг!

Чайкъалалла тюшюмдеча акъ къайынла,
Тюбегенди меннге бу къач болуб къыз.
Тауларымча, бек уллула - къарт сагъышла.
Бир кесекге бир къоюгъуз сагъышсыз.

Сюелебиз биз чегетде къучакълашыб,
Тирелгенди мен сюйгенча бет бетге.
Шыбырдайма таулу къачха мен ашыгъыб,
- Тюшгенме, - деб, - джаным саулай джандетге!




***
48
Сагъышым мени, менден уллуду,
Таб, уллу болурму ол джаздан?
Джашауум саулай аны къулуду,
Безерге боламыды андан.

Орналыбды ол джанда терекча,
Джан ауруй, бек сакъды джан анга.
Ол меннге сыйлыды, ой мёлекча,
Мен кесим тартсам да аманнга.

Огъай, мен алай аман да тюлме,
Бар эсе Ата джуртха сагъыш,
Бюгюн мен ма саума, ёретинме,
Джуртума этеме ма алгъыш.

Сагъышым мени менден уллуду,-
Шам джуртум, сеннгеди бютеулей.
Айтханым, айтыр затым да буду:
Ёмюрюнг узакъ болсун, Джерлей!



***
49
Энтда къач, ма энтда мен мында,
Джангур да джауады сериуюн.
Шош миллет барады къатымда,-
Бир ёлген къоюб барад юйюн.

Сал агъач барады ёргеде,
Анда да барады ол ёлген.
Чапракъла, чыдамай ёлгеннге,
Тентирей агъалла терекден.

Тентиреу джукъгъанды аладан,
Айыбды, туралмайма мен тюз.
Тилегим ма буду Аллахдан,
?Кишини да этме Сен юйсюз?.

Энтда къач. Келибме элиме.
Джангур да джауады сериуюн.
Къууанч джокъ, джетсем да юйюме.
Бир ёлген къоюб барад юйюн.

***
50
Дауурчума.
Киши билмейд даууруму чурумун.
Къоркъунчлума.
Табалырмы халкъым менден умутун?

Арысанг,
Къаты сакълай, эртде ёлген бир къызын,
Джарылсанг
Сюймекликге табалмайын сен ызны,

Ол къызны
Туталмаса къара чачын къолларынг,
Насыбны
Тюшюнгде да кёралмасанг джолларын,

Муртхула
Хыны джазда кюнню кюсей чакъсала,
Булбулла
Мыдахлыкъда мыдах кюуню айтсала.

Халкъынгы
Эталмасанг сен джюрюшюн теркирек,
Къатынгы
Сакъламаса ананг кибик бир мёлек.

Айтыргъа,
Чурумланы учсуздула санлары;
Къайгъыгъа
Хазырдыла хар бирини аллары.

Дауурчума.
Киши билмейд даууруму чурумун.
Дауурчума.
Къагъалмайма мен терсликни букъусун.


***
51
Джууукъ да узакъды,
Узакъ да узакъды.
Келед ингир кюн чыкъгъандан джёбелей.
Хауа да сууукъду.
Джангур да джууукъду.
Сагъышлыма, джел чайкъагъан бу джерклей.

Аллах-заманды,
Заман - Аллахды.
Джер да, кёк да, хар нет зат да кьуллары.
Мен да къулума,
Чарпыйма - къуруйма,
Джууукъ иймейд шимал къачны къучагъы.

Хар кимге игиди,
Хар зат белгилиди.
Кимге тууад, кимни ёлед сезими.
Мен а къаралмайма,
Не уа агъармайма,
Джурт узакълыкъ танытмайды кесими.

Тюнде джангызлыкъ,
Тюшде джангызлыкъ.
О, ким ийсин кёз туурагъа элими.
Джырлау да джокъду,
Джылау да джокъду.
Ауанама, танымайма кесими.


***
52
Ёлмез къууанч кирди бери джаш джюрекге,
Къууанама бизде болгъан бу джайгъа.
Башны салыб мийик тауда къарт терекге,
Сукъланама кюндюзюм - Къарачайгъа.

Сюймекликден кёбге ариу Ата джуртум -
Акъ тауланы, тазалыкъны атасы.
Къыйналмайды табсыз кюннге мени джугъум,
Болгьанса да джашаууму къаласы.

Агъаралла, тизгин болуб, сейир таула.
Ма менича, къууаналла къууатха.
Джашлыкъ кюнюм, атлы болуб, джерни аула,
Тюбемезсе , Къарачайча, бир затха.

***
53
Киши кёрмейд къарамымы,
Киши билмейд сагъышымы,
Джангыз юйде кесим джангыз джатама.
Тансыкъ болгъандан джериме.
Бир затла сора кесиме,
Акъ къайында къуу бутакъгъа къарайма.

Шууулдайдыла чапракъла,
Джашилирекле эм кьуула,
Хар биринде бирер тюрлю бир макъам.
О ким айтсын кёзюмден?
Кьайсылагъа ушайма мен?
Табылырмы джууаб берлик бир адам.

Барадыла ётюб джылла,
Тюб-тюз тюзле эм къынгырла.
Аладан да табалмайма мен джууаб.
Киши кёрмейд кьарамымы,
Киши билмейд сагъышымы,
Биллик джан а ? Къарачайым узакъдад.


***
54
Болмаз зат а бир зат джокъду джер юсюнде,
Айта болур ариу сёзле Кюн Айгъа.
Биз кёрмеген таша джерде, джер джюзюнде,
Джырлай болур джангы джырын Къыш Джайгъа.

Болмаз зат а бир зат джокъду джер юсюнде,
Джукъ табмай да къоядыла бууазла.
Чегет таба сен бир барчы джазгъы кюнде,
Той этелле эменле ба бусакъла,

Болмаз зат а бир зат джокъду джер юсюнде,
Таулада да боладыла туудукъла. -
Сагъыш этсенг, не джетмейди бюгюнлюкде,
Бир- бирлерин соядыла джууукъла.

Болмаз зат а бир зат джокъду джер юсюнде,
Табыучанды эрши къыз да джулдузну.
Боранлайды къууанч боран ма кёлюнгде,
Аманын да сюе билсенг джуртунгу.

Болмаз зат а бир зат джокъду джер юсюнде,
Джерден тебмей алад адам кёкден джыр.
Кёрюрге да сен боллукъса, эй, тюнюнгде,
Таулугъа да къраллыгъы табылыр.

Болмаз зат а бир зат джокъду джер юсюнде,
Тауда туугъан джау да болад таулагъа.
Болмаз зат а ма бу затды, тут эсингде:
Тюзден келген бий болалмаз таулугьа.

***
55
Тереземе джел урады энтда кесин,
Излей болур ол айтыргъа хапарла.
Ой мени уа,тынчлыкъсызды бюгюн эсим,
Кёрюнелле кёзлериме бир затла.

Бир терслейме булут басхан къара кёкню,
Къоймайды деб, джарыкъ айны тиерге.
Бир быргъайма сууукъ къаргъа джылы бёркню.
Ачыуланыб, аз джаудунг деб сен джерге.

Бир къарайма чыкъгъан кюннге, къызгъа кибик.
Ариуса деб, ариуса деб ариудан.
Бир турама тау башында ташха миниб,
Къутулдум деб, эл ичинден- дауурдан

Бир ойнайма, джугьутурча, тау къарлада,
Алгъышлайма дуния башын, джуртуму.
Бир джырлайма от къатында танг алада,
Кюнню сакълай, сансыз этиб джукъуну.

Бир ишлейме тау башында мийик къала.
Сослан ташдан, сюелирча ёмюрле.
Белимде да аккам такъгъан джити къама,
Ол сау болуб, хоншу болмам ёлюмге.

Бир турама чегет ичде терек тюбде,
Кётюралмай исси джайны хауасын.
Бир барама кёз кёргеннге къалын кюртде,
Эштирге деб Апсатыны ауазын.

Бир къарайма теппесинден Минги-Тауну,
Къол аяздад, Къарачайым, - ариуум.
Сейирлиги ашайды да джюрек джауну,
Къычырама, о сенсе деб къарыуум.

Хапар кёб деб, джел урады энтда кесин,
Кючю кёбдю, ура берсин тохтаусуз.
Ол билмейди нек ургъанын кёкюрегим,
Не болгьанын джюрегимде бу таууш.


***
56
Европа бла Азияны арасында,
Минги Тау деб мийик тауну тюбюнде,
Ёлюм Заман къууанч эте джарасында,
Турад бир къуш къая ташны юсюнде.

Ол биледи, Европада кёбдю дарман,
Толудула, татлы чагъыр эм къызла.
Бир кетсе уа, къайтыу джокъду бери андан,-
Асарыкъла туугъан Кёгюн къаргъала.

Ол биледи, Азияда сейирд джашау,
Тургъаныча, джыл узуну къуру джай.
Сакъласа да аны анда джюз минг махтау,
О, не келсин, джокъду анда Къарачай.

Къарачайы ? Ата джуртуд, Къаласыды,
Джашаргьа уа къоймайдыла къаргъала.
Ол джара да джазыууну саугьасыды,
Мынга, энтда, кёб боллукъла ?саугъала?.

Кюн Чыкъгъан да, Кюн Батхан да джашасынла,
Къарачай да, джашасын деб тузакъсыз.
Ёлюм Заман къууанч эте джарасында,
Кетди, сора, джаула таба ол джангыз.



НЕ БОЛГЪАНДЫ
57
Кёлюнгю
Джылан сютден джагъалары бек толса,
Кёгюнгю
Тюбю-башы замансызлай къурт болса,

Не этгин,
Къарамайын кюн батханнга ахсыныб,
Не этгин.
Меничагъа джауум къалсын ышаныб.

Бармыса?
Санларынга, джитик къараб, къаты сор,
Къайрыса?
Не ёлюмге, не джашаугьа къонакъ бол..

Экиси
Сюймейдиле сюелгенни арада,
Экили
Къалай болдунг, адам улу, сен джазда.






ТИЙМЕГИЗ МЕННГЕ
58
Чыгъармагъыз,
Джыр отоуда мени джокъду бир хатам.
Къыстамагъыз,
Мындан чыгъыб муратлагъа мен харам.

Мен джырчыма.
Келечиме тууарыкъдан джашаугьа.
Гюнахсызма,
Хапарчыма ёлгенледен саулагъа.

Къобармагъыз
Сиз къабымы джаным сауда этимден.
Къозгъамагъыз,
Тёзюмюмю джаны джокъду темирден.


***
59
Энди бюгюн акъ таулада кесим джангыз.
Джеталмайын сюйгеними къатына,
Къойгъанды деб ёмюрле

ШАТ
Билеме ким да кеси къайгъы-къуанчы бла кеси жашаундан бир беш минут ха дегенча ычхыналмагъанла адамла бардыла...... Сен билирге керексе, ким ючюн айтсам да ол керти хапар боллукъду, сени, назмуларынгы сюймеген адам миллетибизде болмаз....Кесим ючюн да айтайым ло кюн телефон бла селешгенингде мени эм иги кюнлерим ден бири болгъан эди Битеу бери чыгъаргъан назмуларынг энди кесимдедиле сау бол! кёп жаша!

Кёлюнгю
Джылан сютден джагъалары бек толса,
Кёгюнгю
Тюбю-башы замансызлай къурт болса,

Не этгин,
Къарамайын кюн батханнга ахсыныб,
Не этгин.
Меничагъа джауум къалсын ышаныб.

Бармыса?
Санларынга, джитик къараб, къаты сор,
Къайрыса?
Не ёлюмге, не джашаугьа къонакъ бол..

Экиси
Сюймейдиле сюелгенни арада,
Экили
Къалай болдунг, адам улу, сен джазда.

Ннн,Салам!

***
16
Мен сеннге кертимеми, бир айт?
Ачысын да айт айтырынгы.
Бир къайтсанг, келмезча алай къайт!
Бар эсе, кёргюз хайырынгы.

Не да эт, бир турма тынгылаб,
Адамдан, итден да айт бир зат;
Ал эсни, джылаб не да джырлаб,
Турма да, джашауча, алай сакъ.

Билмейсе, нечикди сюймеклик.
Сен менлей сыначын татыуун.
Этме да, сабийча, телилик
Сынаргъа кюрешчин къарыуун.

Кел десенг, келликме хар къайдан,
Аджырау да болмайын тыйгъыч;
Абыныб кетсем да Джашаудан,
Нюрюнгден тууарма ашыгъыш.

Ышанырма, сора, хар неге,
Кеченге джаным болур айынг,
Сен да кюн болурса ма менге.
?Амин!? де, боллукъду аллайын.
21.05.98.



* * *
17
Кёбге алдама,
Артха атлама,
Бек кёмюлтме аджайуну отуна.
Иги къара да,
Неми да ал да,
Джолну бир тут сюймекликни джолуна.

Джазымса энтда,
Антымса бек да,
Тюзлюкмюдю кетиб къалсанг, ой, менден.
Халны тюз этчи,
Иги эслечи,
Адам кёл бла керти сюйген - олма мен.

Узакъ къыстама,
Ачыу сынатма,
Даулашыуда бош ашырма заманны.
Энтда айтама,
Кёбге алдама,
Къадар кечмез, салсанг манга заранны.
20.05.98.




* * *
18
Чыракълай, кюйюб кетди кюймезлик сезим,
Энди, хайда, тур алай, ёлдю кюйгеним.

Энди, хайда, кукалан, сюзюлт кёзлени:
Табсанг да озгъан джелни, табмазса мени.

Ой, сеннге неле айтдым, туусанг да джерден,
Алгъышны тёге эдим, алыб тюз кёкден!

Къызладан башха эдинг, этгенем мёлек,
Энди бюгюн ол затха кюле турад Кек.

Сен менден кете барыб, табханса башха.
Башханы уа тёрт джаны - алтын бла ачха.

Ачханы кючю уллу, ташны да сыгъад,
Кючюнде хасеб уллу сыртдан да джыгъад.

Ол сени атар, кёкге атар, мийикге;
Тутарыкъмыд, ким билед, саркъсанг энишге.

Мен сени къаргъамайма, этмейме алгъыш;
Сен ханмыса, къулмуса - этмейме сагъыш.

Энди, хайда, тур алай - ёлдю кюйгеним,
Чыракълай, кюйюб кетди кюймезлик сезим.
24.05.98.

* * *
Хаджиланы Жамалгъа
Ахматланы Магамедге (Маммачи)
19
Джанымы алтын къылы,
Къылымы алтын джыры,
Джырымы алтын ызы,
Джашау кибик, сен кёб джаша, Ата Джурт.

Джанымы алтын кюню,
Кюнюмю алтын нюрю,
Нюрюмю алтын кючю,
Джашау кибик, сен кёб джаша, Ата Джурт.

Эсими алтын джазы,
Джазымы алтын джайы,
Джайымы алтын тангы,
Джашау кибик, сен кёб джаша, Ата Джурт.

Анамы алтын сютю,
Атамы алтын юйю,
Халкъымы алтын тюню,
Джашау кибик, сен кёб джаша, Ата Джурт.
24.05.98.



* * *
Мени табханлагъа - Мусса бла Бутуугъа.
20
Джашауну башы таба тутдум да джолну,
Къарасам, созуб эдим тереннге къолну.

Энди бюгюн сакъма мен, ортагъама мен,
Алайгъа джете эсем, орнумдан тебмем.

Башында, ой, не барды - мёлекди къуру;
Теренде да - оу джашау, шайтаны толу.

Мёлекле бизден башха, шайтанла башха,
Бирлери- къалын чачлы, бирлери- къашха.

Къаууму - кука сёзлю, бирсиле - харам,
Алада тюрлю болад неге да къарам.

Ортасыды эм ашхы, джашасын орта!
Алайгъама бюгюн мен. Чыкъгъанма джолгъа.
30.05.98.



* * *
21
Ауазланы туугъанлары кечеделле,
Джырланнган а этилелле джарыкъда.
Онглулары- джюрек ичде, теренделле,
Онгсузла да джашайдыла джанымда.

Джырларымы хар бирери бирер джанды,
Аталыбды бирер затха хар бири:
Эршиси да табсыз кюнде манга джакъды,
Эршиси да джашаууму джилтини.

Джырла менде ненчадыла - джокъду хапар,
Эй, ненчады энтда келлик ёргеден!
Ышанама, болушур деб манга Къадар,
Ала къатыш ётген кюнде Кёпюрден.
16.05.98.

Нннн,Саламынг узакъ болсун! Мени ангылагъан адам да барды деб,мен
да къууанама.Экинчи китабны андан арысы былайыракъ барлыкъды:

* * *
22
Кёбмю къалды бошалады энтда ёмюр
Бизни ма бу бир бек сойду хайырсыз.
Ёлгенлеге саулагъа да болмай ёкюл
Таудан къумгъа сюрюб ийди азыкъсыз.

Ташыбызча бир кёб болду бизде бушуу
Къум джелдеча джашау тюзде быргъалдыкъ
Атлам къалды тюб этерге бизни къуруу
Неле кёрдюк ой биз неге чыдадыкъ.

Кёбмю къалды, башланады джангы ёмюр!
Джарсыгъанны насыб тёрге чыгъарсын.
Бокъланнганда джашау тенгиз болсун кёпюр,
Къара кюнде къызгъанмасын чырагъын.

Кетерикди ол келлик да, ма, мунуча,
Сыйлы халкъым, ол кюнде да сен сакълан!
Ай, келген да кёрюнеди дауурлуча -
Эс ташлама, туугъан эсенг тауладан.
22.05.98.


* * *
23
Джюрюйсе да хауадача,
Ариуса да таурухдача,
Бетим джетмейд сансыз болгъа ма санга.
Эки къолунг къанатлача,
Субайлыгъынг наратдача,
Бетим джетмейд къор болмазгъа джанынга.

Сёз урумунг мёлекдеча,
Сан бюгюуюнг кёлекгеча,
Багъалымса, ёллюк кибик мени бла.
Чырайлыгъынг джанкъылышча,
Тамашаса джашлыгъымча,
Кёз джарыгъынг эриширча Тейри бла.

Кёзлерингде акъсыл таула,
Таулада уа акъ джашаула,
Кёклеринде кюндюзде да джулдузла.
Сен да, мен да анда, кёкде
Тургъанчабыз алтын тёрде,
Къатыбызда макъам соза булбулла.

Тёгерекде джандет джорукъ,
Тёгерекде зауукъ шошлукъ,
Мелекле да ойнайдыла джууукъда.
Кёзлеримде акъсыл таула,
Таулада уа акъ джашаула,
Кёклеринде кюндюзде да джулдузла.
15.05.98.



* * *
24
Сууукъ отоу джылы сагъыш къалай берсин,
Артыкъсыз да джангыз къалсанг кесинг бла!
Бир билиред, не этесиз бюгюн экинг,
Гор болурса ол къалада эринг бла.

Бир билиред не этесиз бюгюн экинг,
Джукълай болур, хур-хур эте, ол тентек.
Тузлу тер да джууа болур тюклю бетин,
Къысхан эсенг от къойнунга бегирек.

Тузлу тер да джууа болур тюклю бетин,
Тюшюнде да батыб болур терине.
Къатынланы ала билген тёртюн-бешин,
Къыса болур алтынчыны кесине.

Къатынланы ала билген тёртюн-бешин,
Ай, эштешда, сууукъ тутмаз отоун!
Айталмазча, ачхалыды сени эринг,
Бир таб къакъды муратымы ол тонун.

Айталмазча ачхалыды сени эринг,
Ол сеннге да салды джюген ачхадан.
Сюймекликни кёралмадынг сен хатерин,
Уялмадынг, не къоркъмадынг Аллахдан.

Сюймекликни кёралмадынг сен хатерин,
Эй, мен бошма, сакълан энди тюзлюкден!
Ол буугъанда мыс-мыс этмез былай эринг,
Отоуунга джылыу урмаз кюбюрден.

Ол буугъанда мыс-мыс этмез былай эринг,
Буздан къатар джай чилледе оджагъынг,
Ачылыр да терс джанына ма эшигинг,
Къайгъы сеннге кенгнге созар къолларын.

Ангыларса сюймекликни сен кертисин,
Артыкъсыз да джангыз къалсанг кесинг бла.
Терс джаншайма, гор туругъуз хаман экинг,
Тойла тутхун отоу ичде эринг бла.

Терс джаншайма, гор туругъуз хаман экинг,
Сууутмагъыз арагъызны ол отун.

-2-
Сагъындым да, от къабынды сюймеклигим,
Джаным кибик, терлей турад отоуум.
15.05.98.


* * *
25
Бюгюн мында
Аралыбма бир отоудан таулагъа.
Къарамымда
Толу болуб къычырыкъла джашаугъа.

Бир къычырыкъ -
Къайдан келди джашчыгъыма бу ауруу?!
Болма сылыкъ,
Берчи анга къарыуунгдан бир къарыу!

Экинчиси -
Менден ал да, мынга бир бер саулукъну!
Эс бёл иги,
Тау къарлача, кирсиз бир эт сен муну!

Ючюнчюсю -
Къыйнама да, соя эсенг, керти сой!
Сен юйюмю
Оя эсенг, сюйелмезча, иги ой!

Джашымыча,
Сен мени да, ёлгеннича, шош этдинг.
Джанымы да,
Мыйыны да аямайын сагъыш отда эритдинг.

Къызгъанч болмай,
Узатсанг а къууанчынгдан тёзгеннге!
Былай, онгмай,
Джашар кибик не этгенме мен сенге?!

Къарамымда
Толу болуб къычырыкъла джашаугъа,
Мен Басханда
Аралыбма бир отоудан таулагъа...
20.02.98.


* * *
26
Басхандама.
Къая башдан кенг ёзенге къарайма.
Зауукъдама.
Ариулукъну алгъыш сёз бла сылайма.

Тюненеде
Мен ким эдим, къалай эди къадарым:
Тюн сюремде,
Тюшде кибик, тюрлю эди атламым.

Тюненеде
Эштгеним да, кёргеним да ? мыдахлыкъ;
Бютеу нем да
Болуб эди, манга ушаш, бир джазыкъ.

Бюгюн кимме?
Ангылайма тауну, ташны макъамын!
Дюрген тюлме,
Къутсуз тюлдю джан ичинде аламым.

Эй, ма бюгюн
Келгенди да табигъатдан кюч манга!
Аны ючюн
Къор болайым тауларыма, Басханнга!
21.02.98.



* * *
27
Бу калкайла манга былай нек юрелле?
Ким тохтатсын къансыуларын быланы?
Хар аманны барын манга бош кюрейле,
Нек къозгъайла тынч джеринде джылланы!

Хар аманны барын манга бош кюрейле.
Была мени нек тыялла ыраннга?
Джашаууму джити тил бла нек тюртелле?
Бош уралла бурунларын джыланнга!

Джашаууму джити тил бла нек тюртелле?
От салыргъа боламыды къызгъаннга?!
Эй, анасы, нек билмейле от бюркгелле -
Бош тийелле тюз джеринде джыланга!

Эй, анасы, нек билмейле от бюркгелле,
Билмейдиле, сыныу джокъду сыннганга:
Бусагъатдан тохтарыкъла кёб юргелле,
Бир къабынды ма барысы джыланнга.
26.02.98.


* * *
28
Ма энтда турады кюлкюнг,
Билеме аны мен кючюн,
Алгъаракъда сеничаед ма халым.
Ай, энди чотунг бир къуджур,
Къарам да сенде бир зугул,
Кёзлерингде къайнай турад ма къайгъынг.

Кёкденди кюнюнг эм кеченг,
Аны ангылачы десем,
Хо, алайды, санай эдинг телиге.
Ма энтда да барды мадар -
Тилек бла анга бир къадал,
Бек тилесенг джарашдырыр эринге.

Акъыл сёзге барма чюйре,
Тюшмез ючюн джарты кюуге,
Джазыуунга болур ючюн кесинг бий.
Абындыргъан иблис кёлюнг,
Берлик насыб учсуз кёгюнг,
Мени къой да, сен эсинги анга ий.
01.07.98.




* * *
29
Тюнлерими юслеринде - сазбет кёкле,
Тюшлерими тюнлеринде - бозбет кёкле,
Кетиб барад ма бу халда джашауум.
Кёзлерими ичлеринде - мыдах джырла,
Джюрегими ичинде да ауур джылла,
Эй, алай а джокъду джукъгъа ма дауум.

Кюндюзлерим кечеледен аз-буз джарыкъ,
Кечелерим кюндюзледен кёбге арыкъ,
Кетиб барад ма бу халда джашауум.
Къартлыгъым да болду энди кетмез къонакъ,
Къабырым да кёз туурамда - бир бек омакъ,
Эй, алай а джокъду джукъгъа ма дауум.

Сууданмыса, ташданмыса, отданмыса,
Туугъан эсенг, ёлмейин а боламыса!
Эртде-кеч да бошаллыкъды джашауум.
Шайтанмыса, адаммыса, тобамыса,
Ёлген эсенг, туумайын а боламыса!
Аны ючюн джокъду джукъгъа ма дауум.

Тюнлерими юслеринде сазбет кёкле,
Тюшлерими тюнлеринде бозбет кёкле,
Не болса да, джокъду мени джылауум.
Мен джашайма барлыгъыма шукур эте,
Къаллайгъа да... боллукъ затха къучакъ кере,
Болсун боллукъ, джокъду джукъгъа ма дауум.
21.03.98.



* * *
30
Булутла барадыла этмей чырт дауур:
Къаууму ауур джюкден болгъалла джауур.

Арыгъанды бу булут, арыгъанды ол!
Бусагъат боллукъ болур тамчы джерге къор.

Шыбыла, аямайын, чакъдырса тылпыу,
Булутла аллыкъдыла андан ма къарыу,

Сора, эй, булут богъан атар да джюгюн,
Джууарыкъды джай тамчы дунияны юсюн.

Андан сора не болур - чыгъар джанкъылыч,
Юсюнден бояу тёге джаллар ашыгъыш.

Андан сора не болур - богъан джангырыр,
Джашауну ёлмез кючюн ол эсге салыр.
04.06.98.
Басханстан. Сапар Ёзден.

Сапар, интернет адресни юсюнден унутупну къойдунг?

ШАТ Хар окъугъаным сайын-ма мен да блай дей эдим -дерим келиб турад...

Нннн, Мики,Салам! Таулада кюн джылыды,мен да суукъ тюлме,Сизге излегеним да олду.Эригиб къалмагъыз,энтда джазарым кёбдю.
Тюнюгюз-тюшюгюз да къууанч сынатсын! Эсен кёоюшейик!
Басханстан. Сапар Ёзден.

***
48
Бырнак тюлме бу джерде,
Басхан да ? Джуртум!
Тюлме мен ахрат чекде,
Этерча къуугъун.

Былайда уллу бабам
Салгъан эсе къош,
Сора мен азат адам
Келмегенме бош.

Былайда ёзден юзюк
Салгъан эсе эл,
Келдинг деб кёкден тюшюб
Айтмаз душман, тенг.

Тебретсин, бабам кибик,
Туудугъун балам.
Джауум къой, сокъур чибин
Болсун кенг андан.

Тюлме мен ахрат чекде,
Этерча къуугъун.
Бырнак тюлме бу джерде,
Басхан да ? Джуртум!
02.10.02.


* * *
Джаппуланы Шарапийге
49
Таулуну къыйын джолу
Манга да тюшдю:
Джашауну чола къолу,
Ай, алай бюкдю!

Сынадым мен кёб затны:
Алгъыш эм сёгюм,
Къойнумдан тюнкюч джашны
Сыйырды Ёлюм.

Айландым шимал къарда,
Къойдум анда ыз.
Белляуум къумлу шаркъда
Къалгъанды джакъсыз.

Алай а, таулу кибик,
Хазырма кёбге.
Тохтарым - кебин кийиб
Атлансам кёрге.

Къайдады ахыр тыбыр?
Кимге къояр ол?
Табылыр бир тау къыйыр,
Ай, сен джигит бол!

Джашауну чола къолу,
Ай, алай бюкдю!
Таулуну къыйын джолу
Манга да тюшдю.
02.10.02.
* * *
50
Хапарны билемисе тюзюн?
Джырчыда боламыды насыб?
Сен аны кёргенмисе кючюн,
Тёгерек болгъан кюнде джазыкъ.

Сен аны кёргенмисе бетин,
Башласа джазыб кечегиде?
Ол джерден алыб кетиб кесин
Айланад кёкню теренинде.

Сен аны таныймыса керти?
Мундан тюлдю не зат да анда.
Хар неден береди ол белги,
Сезалсанг аны заманында.
24.03.02.




* * *
51
Узатды биреу биреуге къолун,
Хар бири айтды кесини чотун.

Айтдыла аны, дагъыда муну;
Джауумун джайны, татымын тузну.

Къаздыла джерни, тинтдиле кёкню;
Салдыла сёзге чалкъыны, тёшню.

Бирсиси айтды туугъанын улан,
Этгенин джашха ёгюзден къурман;

Бири да айтды туугъанын тайчыкъ,
Болгъанын анга къуру беш айчыкъ.

Кесекден была, тута къол къолну,
Теджелле кёлден бир-бирге онгну.

Бирсиси - ары, олбири - бери,
Кетдиле ала бир-бирден кери.

Джашасын тиним, онгайсын тилим,
Джашасын халкъым, ой, болмай тилкин.
26.09.02.

* * *
52
Къарамым джерни сыйпай,
Тюйюлюб къашла,
Тансыгъым ични тырнай,
Барама алгъа.

Баргъандан о не барды,
Анда эсенг сен!
Ызынга къалай къайтхын,
Арабыз бир кенг.

Нюрден келген нюр джашым,
Кетгенсе нюрге!
Джашауну аргъы джанын
Сайладынг юйге.

Халымы кимим кёрсюн,
Ай - хай, джокъ кимим!
Аллах да - джабыб кёзюн,
Къысыбды тилин.

Къарамым джерни сыйпай,
Барама алгъа.
Тансыкъдан джаным джылай,
Кёбюб къадаргъа.
25.09.02.



* * *
53
Бошалды къысха кюндюз.
Чыкъды ай ёрге.
Къалайды юйю кюнсюз?
Къалайды ёге?

Тыбырда отну джакъгъан
Билемиди ай?
Орамда башсыз къалгъан
Къалды къалтырай.

Къауумда - джылы оджакъ,
Ханты да эркин.
Бирлени сууукъ орам
Бузлата этин.

Неди, Аллах, бу адет,
Къайдады тенглик?
Сендеги керти джандет
Узакъды нечик.
23.09.02.


* * *
54
Бетингде бушуу ызла,
Ызлары тойну;
Кёзледе мыдах джырла,
Къууанч да толу.

Билеме, ай, кимсе сен,
Къарамынг ачыкъ:
Кёзюуде залим эсенг,
Кёзюуде - джазыкъ.

Излейсе бир кёб затны:
Зауукъ, къудретлик;
Джаларгъа джашау балны,
Кёкден сюймеклик;

Тепсеуде терни тёге,
Джылауда кёлню.
Хар нени кемсиз кёре,
Болгъанса бёрю.

Мен да тюз сени кибик,
Хо, мен да таджал;
Джашаудан къаты кюйюб,
Сакълайма аджал.
22.09.02.



* * *
Эсеннге
55
Экили болдунг,
Аякъгъа къондунг,
Энди болгъанса кишичик.
Билесе айны,
Уммону, атны,
Мияу этгенин киштикчик.

Экили болдунг,
Бешикни къойдунг,
Сюйген ашчыгъынг хычынчыкъ.
Билесе аны,
Укуну, къазны,
Бола билесе гырхычыкъ.

Экили болдунг,
Макъам да создунг,
Эсен тюбегин джюзюнге!
Ой, кёк тёрюнден,
Тейри кёзюнден
Джарыкъ тёгюлсюн юсюнге!
20.09.02.